منابع تحقیق درباره حوزه معنایی، بافت موقعیتی، تقدیم و تأخیر

دانلود پایان نامه ارشد

بیش از اولی است . تا حدی که به معنی «کینه کسی را به دل گرفتن» نزدیک می شود .
2-بافت موقعیتی : موقعیت بیرونی که ممکن است کلمه در آن واقع شود مثل کاربرد (یرحم) که در مقام عافیت گفتن به عطسه کننده (یرحمک الله) با فعل شروع می شود و در مقام ترحم بعد از مرگ (الله یرحمه) گفته می شود .(عمر، 67:1386)در این نوع از بافت جایگاه کلمه در جمله می تواند نقش موثری در القای پیام و معنا یا معانی ثانوی جمله داشته باشد . مثل تقدیم و تأخیر مسندالیه در جملات باعث تفاوت در معنای ثانویه می شود .(فضیلت ، 52:1387)

3-1-3- نظریه حوزه معنایی
شالوده نگرش ساختگرا به زبان ، بر این پایه استوار است که در هر زبان در نوع خود ، ساختی رابطه ای یا نظامی است که ماهیت وجودی هر واحدش ، در رابطه ی سلبی با دیگر واحد های هم لایه اش قابل تعیین است . به عبارت دقیقتر زبان را باید همچون نظامی در نظر گرفت که واحد هایش در رابطه ی دوجانبه بایکدیگرند . این واحدها یا روابط یا واژگانی اند یا صرفی یا نحوی و یا واجی و آنها را نمی توان به مثابه مجموعه ای از واقعیت ها و عناصر مستقل از یکدیگر معرفی کرد . (روبینز ، 419:1370)
اشتراک در یک شرط لازم می تواند عاملی برای طبقه بندی مفهوم واژه ها در یک حوزه ی معنایی شود . تریر این طبقه ی مشتمل بر مفاهیم مشترک را یک حوزه ی معنایی در نظر می گیرد و نظریه ی خود را برهمین پایه استوار می کند . به این ترتیب سگ و گربه و گاو و خفاش و جز آن می توانند به دلیل پستاندار بودن در یک حوزه ی معنایی قرار گیرند . برهمین اساس اگر پستانداران را با A نشان دهیم این مجموعه به روش برشمردن به صورت مجموعه با پایان (2) قابل نمایش خواهد بود .
از سوی دیگر سگ و گربه به دلیل گوشتخوار بودن در حوزه معنایی دیگری قرار می گیرند که گاو به آن حوزه تعلق ندارد . خفاش نیز به دلیل پرنده بودن می تواند با گنجشک و سایر پرندگان در یک حوزه ی معنایی قرار گیرد . به این ترتیب ، برحسب نظریه ی مجموعه ها مفهوم خفاش در نقطه ی مشترک دو مجموعه یا بهتر بگوییم دو حوزه معنایی پستانداران و پرندگان قرار می گیرد زیرا که یک مجموعه ی تک عضوی است . اعضای یک حوزه ی معنایی واحدهای یک نظام مفهومی را می سازند که در رابطه ی متقابل بایکدیگرند . چنین واحد هایی بدلیل ویژگی مشترکشان (هم حوزه ) نامیده می شوند .(صفوی، 3:1383)
به اعقاد لاینز مطالعه ی واحد های هم حوزه می تواند از دو دیدگاه هم زمانی و در زمانی صورت پذیرد. به عبارت ساده تر این امکان وجود دارد که یا واحدهای هم حوزه را در دو مقطع زمانی با یکدیگر مقایسه کنیم و تغییرات حاصل در این حوزه ی معنایی را در طول زمان مورد بررسی قرار دهیم و یا بدون توجه به ملاک زمان رابطه ی میان واحدهای یک حوزه را ، نسبت به هم یا نسبت به واحدهای حوزه ی معنایی دیگر تحلیل کنیم و به توصیف آن بپردازیم .(همان : 4) مطالعه در زمانی یک حوزه ی معنایی همانند تمامی پژوهش های دیگری که در این زمینه صورت می پذیرد چیزی نیست جز مطالعه ی همزمانی یک حوزه معنایی در دو مقطع زمانی و مقایسه ی این دو مطالعه با یکدیگر . در چنین شرایطی به لحاظ نظری می توان به احتمالات زیر دست یافت .

عدم تغییر در حوزه معنایی:
این امکان وجود دارد که با مقایسه دو مقطع زمانی یک حوزه ی معنایی نه تغییری در مجموعه ی واژه ها پدید آمده باشد و نه تغییری در مفهوم آنها . برای نمونه در یک مقطع سه ساله در زبان فارسی تغییری در حوزه ی معنایی مجموعه ی اقیانوس های جهان مشهود نیست . مجموعه ی این اقیانوس ها را اقیانوس اطلس ، اقیانوس آرام ، اقیانوس هند ، منجمد شمالی ، منجمد جنوبی تشکیل می داده است که امروز نیز بدون کوچک ترین تغییری در صورت و معنی . همان حوزه ی معنایی گذشته را تشکیل می دهد .

تغییر در حوزه معنایی :
آنچه در مطالعه در زمانی حوزه های معنایی از اهمیت ویژه ای برخوردار است . طبقه بندی انواع تغییراتی است که می تواند در طول زمان در صورت و معنی واحدهای یک حوزه پدید آید این تغییرات یا واژگانی اند یا مفهومی . در تغییر واژگانی یک واژه جایگزین واژه ای دیگر می شود بدون تغییر در مفهوم .شهرداری به جای بلدیه دادگستری به جای عدلیه . تغییر در مفهوم هم مانند واژه ی سپر که گاهی در کنار گرز و شمشیر به کار می رفته است ، اما امروز در کنار واژگانی همچون شاسی و گلگیر و فرمان به کار می رود . (صفوی ، 5:1383) .

3-2- انوع دلالت
بررسی زبان در چهار سطح صوتی و صرفی و نحوی و واژگانی (لغوی) امکان پذیر می باشد ، که اساس زبان را تشکیل می دهد . (عکاشه ، 1432ق:13)

3-2-1- دلالت صوتی
صوت در حقیقت امواج هواست . این هوای مرتعش یا امواج فیزیکی ، پرده گوش شنونده را نیز می لرزاند و از آنجا به گوش درونی و مغز می رسد و در نتیجه (صوت) شنیده می شود . (باقری ، 1380: 89) گفتار صدایی یکنواخت و ممتد نیست بلکه از حرکات مناسب و عمده ی اندام های گویایی به صورت امواج صوتی ظاهر می شود و زبان هم به صورت رشته هایی از امواج صوتی که صورت های گفتاری را پدید می آورند ، ظاهر می شود . صورت های گفتاری زبان بعنوان نشانه هایی برای بیان معانی به کار می روند و زبان هم میان شبکه بسیار گسترده معانی و شبکه صداها نوعی پیوند برقرار می کند . (مشکوة الدینی،14:1370)
صوت را از دو دیگاه واج شناسی و آوا شناسی می توان تقسیم کرد . اولین زبانشناسانی که به اصوات توجه داشت ، خلیل بن احمد فراهیدی بود . او فرهنگ العین را بر اساس مخارج حروف قرار داد و این کار بعد از او توسط شاگردش سیبویه ادامه یافت . او بحث اصوات را تحت عنوان ادغام در کتاب معروفش (الکتاب) که جامع قواعد نحو و صرف بود ، مطرح کرد . (عواد ، 115:2008) .

3-2-1-1- اندام های گفتار :
هر آوا بسته به این که در کجای مجرای گفتار تولید می شود و هنگام تولید آن ، مجرای گفتار تولید می -شود و هنگام تولید آن ، مجرای گفتار چه حالتی به خود می گیرد ، تعریف می شود . (حق شناس ،37:1376) دستگاه گفتار انسان شامل سه قسمت می شود :
1-دستگاه تنفسی که هوای لازم را برای پدید آمدن صدا فراهم می کند . 2-حنجره که در اثر حرکاتش هوای خارج شده از شش ها را به ارتعاش درآورده و صدا را پدید می آورد . 3-حفره های فوق حنجره یعنی حلق ، دهان و حفره بینی که صدای تولیدشده در حنجره را تقویت وتشدید می کند . (دیهیم،26:1358) . وظیفه ی اصلی اندام های گویایی تولید گفتار نیست ، بلکه در تولید صدا دخالت دارند . در حقیقت وظیفه اصلی این اندام ها ، خوردن و جویدن و چشیدن است . اندام های گویایی که سه اندام اصلی تولید صدا هستند . عبارتند از حفره دهان وحلق و بینی . (خائفی،13:1379) . پرکارترین و بزرگترین آنها حفره ی دهان است که در آن ، بیشترین حرکات برای تولید صداها ی گوناگون صورت می گیرد . حلق بین حنجره ودهان قرار دارد .
مانند یک فضای طنین انداز ، بعضی صدا ها را پس از عبور از حنجره کلفت و بم می کند . حفره بینی (خیشوم) محل تولید آوای (م)و(ن) است و در تولید آوا نقش بسیار مهمی ایفا می کند . (انیس،18:1374) .

3-2-1-2- دسته بندی اصوات زبان :
اصوات زبان را در اولین مرحله می توان به دو دسته تقسیم کرد : واکه ها (مصوت ها) و همخوان (صامت ها) .آواهای واکه ای (مصوت ها) : آنهایی هستند که به هنگام ایجادشان ، گذرگاه هوا(حلق و دهان) کاملا باز است و حفره های مافوق حنجره بر اثر تغییرات در شکلشان طنین های مختلف پدید می آورند .(دیهیم ،43:1385) مصوت ها به دو دسته تقسیم میشوند : حرکات کوتاه : فتحه ، کسره ، ضمه ) حرکات کشیده الف ، واو ، یاء تقسیم می شوند . (عکاشه ،17:200) .
صامت ها آنهایی هستند که به هنگام تلفظشان گذرگاه هوا در نقطه ای در داخل دهان مسدود می شود و یا بخشی از آن محدود می شود . (وال ورک ، بی تا :30)مشخصه ی همخوانی ضرورتا مستلزم ایجاد انسداد کامل در مسیر جریان هوا نیست . ممکن است در مسیر جریان هوا مانعی ایجاد شود ، اما همزمان با آن برای عبور آزادانه هوا از اطراف آن مانع فضای کافی باقی گذاشته شود . اصوات صامت عبارتند از : (ب ، ث ، ح ، خ ، ف، ،ق). (فالک ، 137:1371)
آواهای هر زبان از دیدگاه های فیزیکی در واقع امواج و ارتعاشات گوناگونی هستند که در اثر جابجایی و فشار بر هوایی که از مجرای گفتار می گذرد ایجاد می شوند . هوایی که به هنگام بازده از شش ها خارج می شود در گلو با تارهای صوتی برخورد می کند و تارهای صوتی به هم نزدیک می شوند تا در راه جریان هوای بازدم مانعی نسبی فراهم سازند . از برخورد هوا با تارهای صوتی و در نتیجه به حرکت درآمدن تارها (مصوت) بوجود می آید . (باقری ، 89:1386) .

3-2-1-3- صفات حروف :
هر کدام از اصوات زبان دارا ی صفاتی هستند که هنگام پیدایش و خارج شدن حرف از مخرج خود بروز می کند و حروف با آن ساخته می شود . (پورفرزیب ،50:1377) مدار بحث در علم اصوات ، همان صوت لغوی از حیث مخرج و از حیث صفتش (جهر ، همس ، شدت ، رخوت و اصوات متوسط) می باشد . (النحاس،87:1415)

3-2-1-3-1- مجهور (واکدار):
آواهایی هستند که در اثنای تولید آنها تار های صوتی در حنجره به ارتعاش در می آید . بدین ترتیب بهنگام انقباض و بسته شدن چاکنای ، تارهای صوتی به یکدیگر نزدیک می شوند . از این رو چاکنای تنگ می شود ، اما جریان هوا هنوز می تواند از آن عبور کند . با عبور هوا از این مجرا تارهای صوتی به طور منظم مرتعش می شوند و ویژگی خاصی را ایجاد می کنند . (انیس ، 20:1374) در موقع تلفظ این حـروف جـوهر صوت آشـکار مـی شود و حروف به تنـدی و درشتی ادا مـی شود و نفس قـطع می گردد این قطع صدا باعث بلندی صدا می شود ومانعی در راه فعالیت اندام صوتی نیست . (کاشانی،124:1363) این حروف عبارتند از (ب ، د ، ذ ، ز ، ر ، ج ، ض ، ظ ، ع ، غ ، ن ، م ، ل، و ، ی) . (مشکوة الدینی ، 47:137)

3-2-1-3-2- مهموس (بی واک)
مهموس حرفی است که تکیه و استقرار آن در موضع و مجرای خود ضعیف است . بدین جهت نفس و هوا آرامی جریان پیدا می کند. آنها عبارتند از : (س ک ت ح ث ش خ ص ط). (حاجی زاده،54:1388).

3-2-1-3-3- آوای شدید (انفجاری)
حروف شدید عبارتند از حروفی که هنگام ادای آنها صوت نفس از غایت شدت و قوت حبس می شود (پورفرزیب 51:1377) وقتی لبها با شدت روی هم قرار می گیرند در یک لحظه هوای خارج شده از شش ها مسدود می شود پس از آن وقتی لب ها به طور ناگهانی باز می شوند هوای مسدود شده صدای میان آن دو قرار گرفته و به وسیله آن دو احاطه شده است . (ابن جنی ، 103:1406)

3-2-2- دلالت صرفی:
دلالت صرفی از درون ساخت آوایی مشخص می شود . قواعد و ساختارهای صرفی اعم از مشتقات و ابواب فعل اهمیت ویژه ای در ایفای معنا و مقصود کلام الهی دارند . واژه در قرآن اهمیت ویژه ای دارد. چون واحد تشکیل دهنده ی آیات است و عنصری تاثیر گذار در تشخیص معنا است .در دلالت صرفی ، بناها و صیغه های مختلف کلمه ، نقش مهمی در تعیین معنای کلمه دارند . بین صوت و آهنگ حاصل از آن و صیغه و ساخت کلمه در آیات این سوره ، تناسب وجود دارد . (محسنی ، 1389: 13)

3-2-2-1- دلالت اسم :
اسم دلالت بر ذات می کند و از آنجا که دارای زمان نیست ثبوت و دوام دارد . جمله ی اسمیه ثبوت و دوامش بیشتر از جمله ی فعلیه است . جمله ی فعلیه دلالت بر تجدد و نو به نو شدن دارد . اسم دارای بنا و مصدر و مشتقات است : (اسم فاعل ، اسم مفعول ، صفت مشبهه ، اسم تفضیل و …) می باشد .که تماما دارای ثبوت هستند .(طلیمات،2000 :132)

3-2-2-2- دلالت فعل :
فعل برعکس اسم دلالت بر حدث می کند و دارای زمان است . در واقع زمان مهمترین عاملی است که فعل و اسم وحرف را از هم مشخص می کند . و افاده ی تجدد وحدوث می کند . (عکاشه ، 96:1432) فعل را می توان گفت یا مجرد است یا مزید یا ثلاثی است یا رباعی یا ماضی و مضارع و امر است . (امانی ،98:1388) . افعال مجرد در دلالت شرکت دارند و دارای دلالت های مختلف هستند اما افعال مزید دارای دلالت معنایی بیشتری نسبت به افعال مجرد هستند چون زیادت در بنا

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره دستور زبان، معناشناسی، روابط معنایی Next Entries منابع تحقیق درباره بررسی دلالی، شفیعی کدکنی، آرایه های ادبی