منابع تحقیق درباره حقوق بشر، قانون اساسی، امام خمینی(ره)، امام خمینی

دانلود پایان نامه ارشد

باشند، در شغلشان آزاد باشند، در مشی شان باید آزاد باشند این اعلامیه حقوق بشر است که سرلوحه اش این مطلب است. همین امریکایی که اعلامیه حقوق بشر را به اصطلاح امضا کرده است، چه جنایاتی بر این بشر واقع کرده است. سی ماده می نویسند که همه اش موادی است که خوب و به نفع بشر است، و یکی اش را عمل نمی کنند79.
از نظر امام خمینی(ره) آزادی از حقوق خدادادی انسان است. ایشان در اعتراض به رژیم پهلوی که ادعای اعطای آزادی به ملت کرده بود می فرمایند: مگر آزادی اعطا شدنی است، آزادی مال مردم است قانون آزادی داده، خدا آزادی داده به مردم، اسلام آزادی داده. آزادی را ما و ملت ما با قیمت گران به دست آورد و لیکن ارزشش بیش تر از این معانی بود80. ایشان در جای دیگر در همین راستا می فرمایند: این آزادی که ما پیدا کردیم یک هدیه آسمانی است، یک هدیه الهی است به ما رسیده، و ما مکلفیم این را حفظش کنیم، اگر ما این را حفظش نکنیم، قدردانی از نعمت خدا نکرده ایم، کفران کرده ایم نعمت خدا را. ایشان آزادی را نعمت، موهبت و امانت الهی و فطری بشر دانسته اند.
دکتر هاشمی در کتاب حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تحقق عملی و حفظ اصل آزادی را موکول به التزام عملی دولت و اعتقاد عمومی می داند. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، برای ارتقاء رشد فکری مردم، تمهیداتی به کار برده شده است. بالا بردن سطح آگاهی های عمومی در همه زمینه ها با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانه های گروهی و وسایل دیگر81یکی از الزامات دولت است که در صورت اجراء، می توان به رشد فکری و تقویت حس آزادیخواهی دست یافت82.

بند سوم: برابری

بعد از مفهوم آزادی این مفهوم، مهم ترین مفهوم در تبیین حقوق بشر است. از اصول و ارکان حقوق بشر به حساب می آید. «در یک فرآیند تاریخی حدودا دو هزار و پانصد ساله از زمان افلاطون و سوفسطائیان تا امروز در ذهن انسان امروز تثبیت شده است. یکی از دو رکن دموکراسی است و رکن دیگر آن البته آزادی است83». برخی برابری را به این معنا می دانند که قدرت به نحو مساوی بین افراد جامعه تقسیم شود و هیچ کس بیش تر از دیگری قدرتی نداشته باشد. حق برابری شهروندان در محورهای ذیل می تواند متبلور یابد: «نخست، برابری سیاسی است که همه شهروندان درحق رای برابرند، یعنی هر فرد دارای یک رای است و افراد در انتخاب شدن هم برابر هستند. مورد بعد، برابری حقوقی است که همه در قبال قانون برابرند و از حقی یکسان برخوردارند.مورد دیگری که می توان به آن اشاره کرد، برابری اجتماعی است بدین معنی که همه طبقات و گروه ها درفعالیت سیاسی برابرند. این نکته قابل ذکر است که زیربنای برابری، حقوق ملت است. برابری اصلی است که درسایه آن شهروندان حقوق خود را استیفا می کنند84».
بنابراین اصل برابری عبارت از این است که تمام افراد دارای حقوق و تکالیف یکسان باشند. تا وقتی بین افراد مساوات کامل از هر لحاظ برقرار نشود محال است که در جامعه ای عدالت اجتماعی محقق شود. اختلافات اجتماعی به هر شکلی که باشد راه را برای ظلم و تجاوز و بیدادگری هموار می نماید و کلیه اصولی را که زیر پوشش حقوق بشر قرار دارد، نا ممکن می سازد. به همین خاطر است که برای تحقق دموکراسی برابری را اصل و آزادی را فرع می دانند.
در حوزه حقوق عمومی، قوانین اساسی نخستین اسناد حقوقی هستند که مفهوم برابری در آنها باید تجلی یابد. بنابراین، «برابری یکی از مبانی حقوق عمومی به شمار می رود. این مفهوم در تعریف وجود انسانی نقش اساسی ایفا می کند. به دلیل اینکه در بیشتر انقلاب ها (از جمله انقلاب کبیر فرانسه) برابری خواسته اصلی مردم بوده است، به تدریج این خواسته به یکی از لوازم حکومت مردم سالار تبدیل گردیده است. برای مثال، فرانسه دموکراسی از طریق ایجاد برابری را برگزید. و به تدریج برابری به معنای اساسی دموکراسی و شالوده حکومت قانون تحول یافت85».
در رابطه با برابری دو دیدگاه وجود دارد: یکی برابری شکلی و دیگری برابری ماهوی. که به اجمال مورد تبیین و توضیح قرار خواهد گرفت. «نکته ای که در برابری شکلی باید توجه شود این است که برابری شکلی، بیشتر ناظر بر ویژگی عام بودن قوانین است زیرا ویژگی عام بودن قانون مهمترین تضمین رعایت و ملاحظه اصل برابری در نظریه حاکمیت قانون است و این ویژگی الزاما به برابری همگان و تحقق عدالت در توزیع یا دسترسی به منابع و فرصت ها نمی انجامد. طرفداران این برداشت، اعمال برابر قوانین به نحو یکسان در موارد مشابه را ایده ی اساسی در اصل برابری فرض کرده و این رویه شکلی را تضمین کننده تحقق ایده ی برابری و عدالت می دانند. اما طرفداران برداشت ماهوی از اصل برابری نگران نابرابری های موجود در جامعه و محرومیت گروهی از شهروندان از امکانات لازم برای یک زندگی مطلوب اند و راه حل این نگرانی را رفتار متفاوت در وضعیت های متفاوت از طرف دولت می دانند86».
«رونالد کین هم بین حقوقی که همه شهروندان باید به صورت برابر از آنها بهره مند شوند مانند هر گونه حق که منعکس کننده حق تعیین سرنوشت است. مثل حق رای و آزادی عقیده و بیان و رفتار برابر با همه شهروندان. و حقوقی که مطابق آن باید شهروندان برابر در نظر گرفته شوند. یعنی درست است که طبق اصل برابری همه باید برابر باشند اما امکان توزیع همه حقوقها به همه وجود ندارد تفاوت قائل شده است. از نظر ایشان شناسایی برابری شهروندان مطرح است و نه رفتار برابر با آنها. لذا ممکن است با وجود شناسایی برابری افراد، رفتار با شهروندان نابرابر باشد. حقوق اقتصادی، اجتماعی از این نوع هستند. همه مردم در برابر قانون و اجرای آن برابرند و از این نظر هیچ تفاوتی میان طبقات اجتماعی نیست. چه آنکه از نظر اسلام همه انسان ها از یک زن ومردآفریده شده اند و در آفرینش و خلقت تفاوتی با یکدیگر ندارند87».
اعلامیه حقوق بشر ۱۷۹۳ فرانسه تصریح می‌کند که: همه انسان‌ها به صرف انسانیت برابر و در پیشگاه قانون یکسان می‌باشند. همچنین در سال ۱۷۹۵ اعلامیه حقوق بشر فرانسوی اعلام می‌دارد: برابری یعنی قانون یکسان برای همه، چه قانون حمایت کننده و چه مجازات کننده باشد. برابری باعث رفع هرگونه تبعیض نژادی می‌گردد. در ماده هفت اعلامیه جهانی حقوق بشر آمده است همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بدون تبعیض و بالسویه از حمایت قانون برخوردار شوند. همه حق دارند در مقابل هر تبعیضی که ناقص اعلامیه حاضر باشد بر علیه هر تحریکی که برای چنین تبعیضی به عمل آید به طور تساوی از حمایت قانون بهره مند شوند . طبق ماده 26 میثاق بین المللی حقوق مدنی – سیاسی که در سال 1354 به تصویب قوه مقننه ایران رسید، کلیه اشخاص در مقابل قانون متساوی هستند و بدون هیچ گونه تبعیض استحقاق حمایت بالسویه قانون را دارند. از این لحاظ قانون باید هرگونه تبعیض را منع و برای کلیه اشخاص حمایت موثر و متساوی علیه هر نوع تبعیض خصوصا از حیث نژاد، رنگ، جنس، زبان، مذهب، عقاید سیاسی و عقاید دیگر، اصل و منش ملی یا اجتماعی، نسب یا هر وضعیت دیگر تضمین بکند. اصل 19 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران هم مردم ایران را از هر قوم و قبیله‌ای که باشند دارای حقوق مساوی می داند و رنگ و نژاد و زبان و مانند اینها را سبب امتیاز نمی داند. اصل بیستم قانون اساسی هم دوباره، همه افراد ملت اعم از زن و مرد را یکسان در حمایت قانون قرار داده و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلامی برخوردار کرده است. بند چهارم اصل سوم قانون اساسی هم از جمله وظایف دولت اسلامی را در قوانین، حقوق همه جانبه افراد از زن و مرد و ایجاد امنیت قضایی عادلانه برای همه و تساوی در برابر قانون ذکر می‌کند و بند نهم همان اصل، رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه را جزء وظایف دولت اسلامی قلمداد می‌کند.
بنابراین به نظر می رسد از نظر حقوق بشر انسان ها در حیثیت انسانی با هم برابر هستند. لذا در شرایط برابر باید با آنها رفتار برابر داشت.

بند چهارم: برادری 

برادری انسان ها اقتضای منزلت و کرامت ذاتی آنان است. امام علی(ع) به مالک اشتر می گوید: رابطه تو با انسان ها یا به عنوان برادر دینی و یا هم نوع است. انسانها دارای حقوقی برابر هستند و هیچ انسانی به عنوان انسان درجه یک محسوب نمی شود و همه از یک درجه شانیت برخوردارند. امام خمینی(ره) هم در این زمینه فرموده است: در اسلام نژاد، زبان، قومیت و گروه و ناحیه مطرح نیست. تمام مسلمین چه اهل سنت و چه شیعی برادر و برابر و همه برخوردار از همه مزایا و حقوق اسلامی هستند88. در جای دیگر ایشان فرموده اند: در اسلام نژاد، گروه، دستجات، زبان، این طور چیزها مطرح نیست. اسلام برای همه است و به نفع همه. همه برادر و باید با هم زندگی کنیم89.
امام خمینی(ره) حتی رابطه اخوت بین کارگزاران و مردم را هم مورد توجه قرار می دهند. در نظام اسلامي مورد نظر ایشان، مردم ولي‏نعمت و صاحبان اصلي قدرت مي‏باشند و كارگزاران و دولت، خدمتگزار و خادم آنان به حساب مي‏آيند. در اين ديدگاه، دولت قدرت خود را از مردم گرفته و بايد در خدمت آنها باشند. اين مسأله به كرات در سخنان امام مطرح شده است.
در فرانسه، سال ۱۷۹۵ زمانیکه سومین قانون اساسی این کشور نوشته شد، در صدر منشور حقوق و وظایف شهروندی اینچنین آمده‌ است: بر دیگران عملی را انجام ندهید که نمی‌خواهید دیگران آن را بر شما انجام دهند و با دیگران همان طور رفتار کنید که دوست دارید با شما رفتار شود. براساس اصول جمهوری فرانسه برادری یعنی در کنار هم بودن. پس مفهوم برادری با نظم عمومی هم در سروکار است.
«اصل اساسی برادری، با آنکه در اکثر اعلامیه های حقوق بشری عنوان شده است، در اسناد تعهدآور بین المللی مشاهده نمی شود. به عبارت بهتر می توان گفت که اصل برادری، بدون آنکه اصطلاحا از نظر حقوقی قابل استناد باشد، می تواند زمینه ساز تصویر و اجرای اعمال حقوقی حمایتی از حقوق بشر باشد90».
حضرت امام در دیدار با دانشجویان دانشگاه ها می فرمایند: دانشجویان عزیز كه پیشروان انقلاب و ان شاء اللَّه كسانى هستند كه مقدرات كشور ما بعد از این در دست آنها است، دانشجویان عزیزى كه در این انقلاب همدوش همه برادران در راه اسلام قدم برداشته اند، خوش آمدند. عزیزان من، پیش من رهبرى مطرح نیست؛ برادرى مطرح است. خداى تبارك و تعالى در قرآن كریم ما را برادر خوانده است: «إِنَّمَا المُسلِمُونَ إِخوَه». در اسلام رهبرى مطرح نیست. اصلا بزرگان اسلام ما هم در عین حالى كه رهبرهاى معنوى بودند، مع ذلك پیششان مطرح نبوده است این معانى. من خدمتگزار شما باشم بهتر است تا اسم رهبرى. امیدوارم كه ما همه با هم برادروار، در یك صف، به طورى كه جلو و عقب نداشته باشد، در صف واحد، برادر دینى، برادر اسلامى، برادر ایمانى، براى آرمانهاى بزرگ اسلام كوشش كنیم و به پیش برویم. اگر ما برادرى خودمان را حفظ كنیم و با حفظ برادرى در صف واحد پیش برویم و اتكال به خداى تبارك و تعالى بكنیم، پیروزى نصیب ماست91.

گفتار سوم: تفکیک حقوق بشر و حقوق شهروندی

تفکیک حقوق شهروندی و حقوق بشر پس از تبیین توضیح اجمالی مفهوم آنها کاری سخت نخواهد بود. حقوق شهروندي زير مجموعه حقوق بشر است که آن نيز از مجموعه حقوق عمومي است. حقوق بشر مي گويد: انسان ها با هر جنسيت، قوميت، رنگ و نژاد که به اختيار خود آنان نبوده و با هر مذهبي و هر سطحي از درآمد و تحصيلاتي، از حقوقي برخوردارند که طبق آن نبايد زندگي(حق حيات)، آزادي، کرامت و احترام و حق تعلق آنان نقض و حتي خدشه اي وارد شود همچنين حقوق اقتصادي و اجتماعي آنان نيز تا حد امکان تحقق يابد. يعني حداقل دسترسي به آب آشاميدني سالم و بتوانند غذاي کافي مصرف کنند. حال حقوق شهروندي در سطح ملي به دنبال تحقق حقوق بشر است. به عبارت ديگر حقوق بشر می خواهد که حقوق سياسي و اقتصادي انسان ها با هر مليت و قوميتي تحقق يابد. حقوق شهروندي هم به دنبال آن است که احترام و کرامت و امنيت شهروندان يک دولت تحقق يابد.

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره حقوق بشر، حقوق بشر اسلامی، حق تعیین سرنوشت، کرامت انسان Next Entries منابع تحقیق درباره حقوق بشر، حقوق شهروندی، دولت مدرن، امام خمینی(ره)