منابع تحقیق درباره تشيع، اين‌، تشيّع، ايران‌

دانلود پایان نامه ارشد

او را به جانشينى خود برگزيده بود و اعتقاد به اين كه امامت در فرزندان او از نسل فاطمه زهرا علیه السلام استمرار خواهد يافت و كسى جز آنان از چنين حقّى برخوردار نيستند. ائمه اطهار علیه السلام منتسبان به فرقه‏هاى باطل را خارج از جرگه شيعه مى‏دانستند؛ ولى دانشمندان و رجال‏نويسان اهل سنت، شيعه را به معنايى گسترده‏تر از اين به كار برده‏اند و به تمام فرقه‏هايى كه از پيكره شيعه منشعب شده‏اند و نيز به دوستداران خاندان رسالت اطلاق كرده‏اند.
البته در قرن دوم و سوم بعد از شيعيان امامى بيشترين تعداد شيعه را زيديان تشكيل مى‏دادند. ابن خلدون نيز گفته است: «شيعه در اصطلاح قدما و متأخران از فقها و متكلّمان بر پيروان على علیه السلام و فرزندان او اطلاق مى‏شود. به اعتقاد آنان امامت از اركان دين است و على علیه السلام توسط پيامبر صل علیه و آله و سلم به امامت پس از او نصب گرديده است».4 مقصود از مقدّم داشتن على علیه السلام بر ديگر صحابه همان اعتقاد به امامت بلافصل آن حضرت است. در اين كاربرد، اعتقاد به امامت بلافصل على علیه السلام و منصوص و منصوب بودن امامت آن حضرت و اين‏كه امامت در فرزندان او از نسل فاطمه‏ى زهرا عليها السّلام استمرار خواهد داشت محور و اساس بهشمار مى‏رود.5 بنابراين شيعه در لغت به معناى پيروان و ياران شخص يا اشخاص معينى است، اما اگر كلمهی شيعه بدون قيد و به صورت مطلق استعمال شود، بر دوست‏دار اهل‏بيت علیه السلام و يا به كسانى اطلاق مى‏گردد كه به امامت ايشان معتقدند. از آنجا كه عده‏اى از مسلمانان به ولايت حضرت على علیه السلام و به پيروى از مكتب ايشان اعتقاد داشتند، آنها را شيعه امام على علیه السلام میخواندند كه بعدها در اثر كاربرد بسيار، مضاف ‏اليه – على علیه السلام – را از آخر آن حذف كردند و به شيعه معروف شدند.
1-4-2. تعریف لغوی و اصطلاحی تشيّع
واژهی «تشيّع» از این ریشه و مصدر باب تفعّل و از نظر لغوی، به معنای یاری کردن و پیروی نمودن جماعتی از یک شخص خاص است. به هر تقدیر، محور واژه «شیعه» و «تشيّع» گرد معانی نزدیک به هم، همچون پیروی، یاوری، هم رأیی، دوستی و اجتماع بر امری خاص می‌باشد. بنابر اذعان بيشتر واژه‏شناسان و فرقه‏نگاران، «شيعه» در اصطلاح و كاربرد تاريخى، عنوانى غالب و جاافتاده براى دوست‏داران و پيروان امام على عليه السّلام و اهل بيت وى بوده است.6
تشیّع در لغت به معنای دعوی مذهب شیعه کردن، خود را شیعه نمودن است. معنای لغوی آن، پیروی کردن میباشد و معنی اصطلاحی آن مذهب شیعه داشتن است. از نظر اصطلاحی تشيّع، عبارت است از اعتقاد به استمرار رهبرى اسلامى در قالب «وصايت» براى امام على علیه السلام و خاندان او. اين، اساس و روح تشيّع است. اين تفكر، به دست مبارك پيامبر صل الله عليه و آله در حال حياتش پى نهاده شد، گروهى از مهاجران و انصار نيز در زمان پيامبر صل الله عليه و آله آن را پذيرفتند و پس از رحلت آن حضرت نيز بر همان عقيده باقى ماندند. گروهى ديگر از تابعين هم به آنان اقتدا كردند و اعتقاد به اين اصل، از همان زمان‏هاى گذشته تا كنون تداوم يافته است. بنابراين، تشيع تاريخى جز تاريخ اسلام و مبدأيى جز آغاز ظهور اسلام ندارد و اسلام و تشيع دو سوى يك حقيقت‏اند و دو همزادند كه با هم به دنيا آمده‏اند.7 در واقع این مفهوم اشاره دارد به مسلمانی که احکام دینی و معارف خود را پس از پیامبر اکرم صل علیه و آله و سلم از خاندان آن حضرت یعنی اهل بیت علیه السلام اخذ میکند.کانون مرکزی تشیّع، مرجعیت هدایت دین پس از پیامبر است. اهل تسنن آن هدایت را از صحابیان پیامبر میپذیرند اما شیعه آن را به اهل بیت محدود میداند.
1-4-3. تعریف لغوی و اصطلاحی واژه خوزستان
درباره واژه خوزستان ، معانی و تعابیر فراوانی وجود دارد که قدمت و دیرینگی این خطه را آشکار میسازد.8 برخی کلمه خوز را نام قبیله ای میدانندکه در این منطقه ساکن بوده است. از سوی دیگر خوز را به معنی شکر و نیشکر نیز معنا میکنند. زیرا خاک حاصلخیز و بارور خوزستان، استعداد ویژه ای برای رشد این گیاه، داشته و آنجا بهترین محصول نیشکر را به دست میداده است. كلمهی خوزستان به معنى كشور خوزهاست. و خوز را به صورتهاى «هوز» و «حوز» نيز مى‏نوشتند. جمع هوز در زبان عربى اهواز است كه نام مرکز استان خوزستان است.9
معنای اصطلاحی آن همان حد و مرزهایی است که در قرن چهارم وجود داشته است. ابن حوقل در این قرن آن را بدین گونه توصیف میکند: «حد شرقی آن فارس و اصفهان است و میان خوزستان و حد فارس از سوی اصفهان رود طاب جاری است و تا نزدیکی مهروبان مرز آن را تشکیل میدهد و بر این رودخانه روستایی بزرگ و ناحیه ای پهناور است و این رود عمیق و بزرگ میباشد و پلی چوبین معلق در هوا دارد و فاصله آن تا آب ده ذراع و گذرگاه کاروانیان و عابران است. آنگاه رود طاب مرز میان دورق و مهروبان میگردد تا آنکه به دریا میریزد. غرب خوزستان روستای واسط و توابع آن و نیز دورالراسبی است. اما شمال آن حد صیمره و کرج و لور (لرستان) است تا آنکه به حدود جبال از سوی اصفهان میپیوندد و به گفته برخی لرستان و توابع آن جزء خوزستان بوده است و سپس جزء جبال گردیده است. مرز خوزستان از سوی فارس و اصفهان و حدود جبال از سوی واسط به صورت مخروط در می آید و در تربیع از طرف مقابل تنگ میشود و همچنین از ناحیه جنوب و نیز از ناحیه عبادان به سوی دریا تا فارس نیم دایره ای است و این حد از مغرب آغاز و به سوی دجله کشیده میشود تا آنکه از « بیاده» میگذرد. آنگاه از پشت « مفتح» و «مذار» پیچیده و به روستای واسط که از همانجا آغاز گردیده بود میپیوندد.»10
1-4-5. تعریف لغوی و اصطلاحی آل بويه
کلمه بویه یک واژه فارسی است و ضم اول و سکون واو و فتح یاء بر وزن مویه تلفظ میشود و به معنی امید و آرزو است. این واژه در تلفظ عربی ، معمولا به ضم باء و فتح واو و سکون یاء دو نقطه که در زیر قرار گرفته و پس از واو است میباشد.11 آل بویه، سلسله ای ایرانی نژاد و شیعی مذهب، منسوب به ابو شجاع بویه که میان سالهای۴۴۷–۳۲۱ ه.ق بر بخش بزرگی از ایران و عراق فرمان راندند.
1-5. پيشينه تحقيق
پژوهشهای زیادی در مورد دو سده سوم و چهارم انجام شده است. بهطور کلی میتوان این پژوهشها را به دو دسته تقسیم کرد:
۱. آثاری که در مورد حکومتها و یا تمدن اسلامی نگاشته شدهاند و به آل بویه بهعنوان حکومت اسلامی پرداختهاند. از این دسته آثار میتوان به کتاب تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری از آدام متز و تاریخ سیاسی اسلام حسن ابراهیم حسن اشاره کرد. این دسته از آثار به دلیل ماهیت فراگیری و کلیبودنشان به طور پراکنده به مسایل دوره آل بویه پرداختهاند.
۲. آثاری که بهطور ویژه حکومت آل بویه در آنها مورد بررسی قرار گرفته است. این دسته خود به دو گروه قابل تقسیم هستند:
الف) آثاری که تنها به یکی از جنبههای حکومت آل بویه پرداختهاند. مانند،« اوضاع اجتماعي در دوره آل بويه؛ وفادارى و رهبرى در جامعه اسلامى» از پرويز متحده روي .
ب) آثاری که به کل حکومت آل بویه پرداخته اند. مانند کتاب «آل بویه و اوضاع زمان ایشان» از علی اصغر فقیهی و «دیلمیان در گستره تاریخ» از پروین ترکمنی آذر.
در مورد تشیع در ایران کتاب «تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا قرن هفت هجری» به چاپ رسیده است. این کتاب را رسول جعفریان در سه جلد تألیف کرده است که توسط سازمان تبلیغات اسلامی در سال ۱۳۶۸ انتشار یافته است. نویسنده در این کتاب، تاریخ تشیع ایران را از ابتدا تا قرن دهم هجری بررسی کرده است. همچنین به رسمیت یافتن تشیع در ایران در دوره صفوی و دشواریهای آن پرداخته است. تاریخ تشیع در ایران نیز کتاب دیگری از این نویسنده میباشد که نویسنده در آن چگونگی گسترش تشیع در ایران را نشان داده است و به همین دلیل، نوعی سبک توسعه جغرافیایی- ادواری مورد استفاده قرار گرفته است. در مورد تاریخ خوزستان نیز کتابهایی به چاپ رسیده است. مانند «خوزستان و تمدن دیرینه آن» از ایرج افشار سیستانی «کتاب تاریخ پانصد ساله خوزستان» نوشته عبدالنبی قیّم. همچنین کتاب «تاریخ خوزستان از هزاره سوم قبل از میلاد تا دوران حکومت آل بویه و خوارزمیان» نوشته جواد الهایی سحر. این کتاب مروری است بر تاریخ خوزستان از هزاره سوم قبل از میلاد تا دوران حكومت خوارزمشاهیان. در این نوشتار نخست تاریخ خوزستان در قبل از ظهور اسلام و سپس پس از آن مورد بحث قرار گرفته است. نگارنده ابتدا اوضاع مختلف سیاسی، فرهنگی و اجتماعی خوزستان را در زمان حكومت هخامنشان، اشكانیان و ساسانیان در قبل از اسلام مورد مطالعه قرار داده و سپس اوضاع مردم این منطقه را در زمان فتوحات اسلامی و جنگ اعراب و ایرانیان بررسی می‏نماید. وی حمله مسلمانان به خوزستان و فتح اهواز و حوادث پیرامون آنها را شرح نموده و پس از آن تصرف اهواز توسط دیلمیان و اوضاع خوزستان در زمان حكومت آل بویه را بیان کرده است. اما به طور کلی درباره موضوع تاریخ تشیع در خوزستان در دوره آل بویه اثر مستقلی به چاپ نرسیده است.
1-6. هدفهای تحقيق
1-6-1. هدف اصلی:
بررسی وضعیت تشیع در استان خوزستان در دوره آل بویه.
1-6-2. اهداف فرعی:
1- آشنایی با تاریخ تشیع خوزستان در این دوره.
2- بررسی نقش آل بویه در گسترش تشیع در خوزستان.
1-7. روش پژوهش
روش پژوهش به صورت کتابخانه ای و توصیفی میباشد.

فصل دوم:
معرفی آل بویه

تشيّع در قرن چهارم هجرى، در شرق و غرب و تمام نقاط جهان اسلام رواج يافته و در اوج رشد و گسترش خود بود؛ به طوری كه قبل و بعد از آن هيچ‏گاه از چنين گسترشى برخوردار نبوده ‏است. وجود دولتهاي شيعي در به اوج رساندن این مذهب نقشي انکارناپذير داشته است. اگرچه دولت‏هاى شيعى در ترويج تشيع كوشيدند و يا دست‏كم زمينه‏اى را براى ترويج انديشه‏هاى شيعى فراهم آوردند، ولی هيچ کدام مانند دولت آل ‏بويه به اين امر توفيق نيافتند. ظهور آل بويه و به قدرت رسيدن آنها در جهان اسلام را ميتوان از جمله مقاطع اوج تشيع دانست. نام اين سلسله از «بويه» پدر سه برادري که آن را بنيان گذاشتند، گرفته شده است. پسر بزرگ «علي» نام داشت، پسر دوم «حسن» و سومي «احمد» که بعدها از طرف خليفه آن زمان القاب «عماد الدوله» ، «رکن‌الدوله» و «معز‌‌الدوله»، به ترتيب به آنها اعطا شد. اين سه پسر پس از تحمل سختي هاي زياد و با کوشش فراواني که به کار بردند، به پيشرفت فوق العاده اي دست یافتند.
آغاز حکومت آنها سال ۳۲۱ هجري قمري بود. مورخان‌ و محققان‌ تاريخ‌ و فرهنگ‌ ايراني‌ اين‌ سلسله‌ را يكي‌ از افتخارات‌ بزرگ‌ ايران‌ زمين‌ دانسته‌اند. چرا كه‌ آنان‌ علاوه‌ بر تشكيل‌ حكومت بر بخش‌هايي‌ از ايران‌، اولين خاندان ايرانى هستند كه توانستند بر خلفاى بغداد تسلط پيدا كنند. ايشان خلفايى را كه بازيچه‏اى بيش در دست ايشان نبودند برداشته و خليفه‏اى ديگر به ‏جاى آن مى‏گماشتند. به‌ ترويج‌ و نشر تشيع‌ پرداختند و مراسم‌ عزاداري‌ و سوگواري‌ محرم‌ و ساير مناسبت ‌ها و مراسم‌ اسلامي‌ را در مناطق‌ تحت‌ حاكميت‌ خود و حتي‌ بغداد برگزار كردند كه‌ اين‌ سنت‌ها پس‌ از فروپاشي‌ آنها نيز سالهاي‌ دراز پا بر جاي‌ ماند. شاهان‌ آل‌ بويه‌ شاهاني‌ با انصاف‌، علم‌ پرور، اهل‌ تسامح‌ و تساهل‌ در امور ديني‌ و آباد كردن‌ مناطق‌ تحت‌ حاكميت‌ خود بودند. آنان‌ در بسياري‌ از شهرها و روستاهاي‌ ايران‌ و همچنين‌ بغداد به‌ ترويج‌ كشاورزي‌، احداث‌ سدها و قنات‌ها، بيمارستان‌، كتابخانه‌ها و مراكز آموزشي‌ پرداختند و يادگارهاي‌ آنان‌ هنوز در بعضي‌ از نقاط ايران‌ به‌ چشم‌ مي‌خورد. براي تسلط بيشتر بر اوضاع قلمرو خلافت و ترويج تشيع، اقدامات اجتماعي و فرهنگي در خور توجهي انجام دادند. بزرگ‌ترين‌ پادشاه‌ اين‌ سلسله‌ عضدالدوله‌ ديلمي‌ پسر حسن‌ بود كه‌ بر شيراز حكومت‌ يافت‌ و قلمرو دولت‌ آل‌ بويه‌ را از درياي‌ خزر تا عمان‌ و از دشت‌ كرمان‌ تا آن‌ سوي

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره ه.ق)، تشيع، ابوعلی، بهاء‌الدوله Next Entries منابع تحقیق درباره وشمگير، بودند،، بريدى، ياقوت