منابع تحقیق درباره تاریخ فرهنگی، تصاویر خیالی، سهراب سپهری، بیدل دهلوی

دانلود پایان نامه ارشد

برگ
فضای فاجعه است…. (رویایی،265:1390)

«از دوستت دارم» هم تم و بن‌مایه‌ای رمانتیکی دارد، ولی زبانش، با زبان رمانتیک‌های معاصر شاعر متفاوت است.
شاعر موفق شده است در گرامر زبان و روابط کلمات و جمله‌ها دستکاری کند و بدعت زبانی به وجود آورد. مانند به کار بردن صفت به جای اسم و فعل به جای اسم یا مصدر. (شریفی،116:1393) برای نمونه :
وقتی سخن از تو می‌گویم
از عاشق
از عارفانه
می‌گویم
از دوستت دارم
از خواهم داشت…. (رویایی،299:1390)
3-4-1-5) لبریخته‌ها :
این دفتر دربردارنده‌ی 179 شعر کوتاه یا متوسط است. این دفتر بار اول در سال 1369 توسط انتشارات آسوسیاسیون پرسان در پاریس چاپ شد و بعد از آن در سال 1371 توسط انتشارات نوید شیراز برای بار دوم به چاپ رسید.
از این دفتر به بعد، خوانندگان شاهد حضور فراگیر قدرتمند ماورا‌الطبیعه در شعرهای رویایی هستند که می‌توان آن را فرا روی از حجم یا عبور از حجم نامید. چون حجم به معنی فیزیک یا ابژه است و نظر شاعر به سوژه است که ماورای واقعیت است. یعنی از هر شعاع و اقلیت به مظاهری در ماورا آن بپرد آن هم فوری و سریع از سه جانب هم بپرد، از عرض و طول و عمق بپرد و از حجم بپرد بنابراین این شاعر از شعر حجم عبور کرده است. (شریفی،211:1393) برای مثال :
با تو بهار
دیوانه ایست
که از درخت بالا می‌رود
و می‌رود
تا باد
با باد
من از درخت
بالا می‌افتم. (رویایی،502:1390)
یا شعری دیگر که در نهایت ایجاز ایجاز شده است :
دیری است عمود
دیری است عمود مانده تنها
معنای انتظار
وقتی که انتظار می‌گرید زار
و دیر، عمود انتظار می‌گردد
آتش بر فرق پخش می‌شود و
خاکستر
بر ناچاری دست
و قوس احتضار
در انحنای استقامت و
طاق شکست. (همان:564)
3-4-1-6) هفتاد سنگ قبر، منِ گذشته امضا، در جستجوی آن لغت تنها
«هفتاد سنگ قبر» دفتر شعر 1360 تا 1370 ، 141 شعر کوتاه با نام دارد و 12 شعر، «سنگ‌های بی‌نام، سنگ‌های سنگ» نام دارد. این اثر در سه نوبت در سال های 1377 نشر گردون، 1379 نشر آژینه، 1384 نشر داستان سرا چاپ و روانه بازار شده است.
«منِ‌گذشته‌:‌امضاء» در 168 صفحه تبیین و دارای دو بخش است : بخش اول 48 قطعه با موضوع «امضاء» و بخش دوم ترجمه متن‌ها به زبان فرانسوی است. این اثر در سال 1381 توسط انتشارات کاروان به چاپ رسیده است.
و آخرین اثر یدالله رویایی «در جستجوی آن لغت تنها» نام دارد که شامل اشعار رویایی در بین سال‌های 1345 تا 1387 است، که در 152 صفحه به رشته تحریر درآمده، این دفتر را انتشارات کاروان در سال 87 چاپ و در اختیار خوانندگان قرار داده است.
اگر دفتر شعر «از دوستت دارم» در گرهگاه عشق، دفتر دریایی‌ها در گرهگاه آب و عطش و دفتر دلتنگی ها در گرهگاه تن، سیمای تصویر و محتوایی خود را نمایان کرده باشند. شاعر در دفتر هفتاد سنگ قبر در گرهگاه جاودانگی و ترس از مرگ، و دفتر منِ‌گذشته‌:‌امضا، می‌خواهد «نام» خود را در بستر زمان به توقیع موکد کند، اما در دفتر در جستجوی آن لغت تنها، «در سیاهچال زبان» بیتوته می‌کند. این سه دفتر هنوز نگرانی و دغدغه‌ی اصلی شاعر زیباشناسی شکل، «یعنی مفهوم فرم» است. (شریفی،281:1393)
تم سه دفتر پایانی رویایی مضامینی همچون تنهایی، پیری، مرگ، انتظار، و به خصوص ترس در کهنسالی، را شامل می‌شود و شاعر را یک لحظه به حال خود رها نمی‌کند. برای نمونه :
از ترس بودم آنجا
اینجا مرا
ترس من از نهی از ترس
می‌کند… (رویایی،245:1392)
و حتی نیم‌نگاهی هم از این هراس و هول در دفتر منِ‌گذشته‌:‌امضا به چشم می‌خورد برای مثال :
آن که شلاق می‌زند
پشت کسی را که شلاق می‌خورد امضا می‌کند
چه اتفاقی افتاده است؟
کی پشت کی را امضا می‌کند؟
این جا دیگر امضا ثبت گذشته نیست
اتفاقی افتاده است اما شلاق امضای این اتفاق نیست
احضار گذشته است…… (رویایی،22:1394)

و شاعر در شعر :
آهسته حرف بزن
تا سرقت سلاح من از لب‌هات در لب‌هات
پنهان کند
مرداب و کهکشان را (رویایی،91:1392)
در تصویری سینمایی سیمای هراسان آدمی را به نمایش می‌گذارد و حتی هراس سکوت را می‌توان در گلوی خشک کویر و در سکون مرداب مشاهده کرد. و در شعر بعدی مرگ در یک حرکت حلقوی فرمیک، طناب‌داری برای شاعر فراهم کرده است : (شریفی،284:1393)
و مرگ
شکل طناب بود، منتظر مرگ
و روی راه، منتظر مرگ
با مرگ منتظر می‌رفت. (رویایی،88:1392)

این سه دفتر در واقعه پایان جاه‌طلبی‌های شاعر در عالم شعر را نمایان می‌سازد و به گفته یدالله رویایی «حرکت‌های ذهنی من خیال‌های مرا از همان جایی بر می‌دارند که ابتدا در دلتنگی‌ها شناختم و به همان جایی می‌برند که جاه‌طلبی‌های من از شعر‌حجم و در شعر‌هایی مثل در جستجوی آن لغت تنها به زمین می‌گذارند» (شریفی،281:1393)
3-4-2) آثار منثور:
1- هلاک عقل به وقت اندیشیدن
2- از سکوی سرخ «یا مسائل شعر»
3- عبارت از چیست؟ یا «از سکوی سرخ 2»
4- چهره پنهان حرف

3-4-2-1) هلاک عقل به وقت اندیشیدن، یا «از نیما تا شعر حجم»
این کتاب اولین اثر نثری یدالله رویایی است که شامل مجموعه مقالات اوست که دوبار چاپ شده، یکی در سال 1357 توسط انتشارات مروارید و دیگر بار در سال 1391 انتشارات نگاه آن را مجدداً چاپ و روانه بازار کرد.
این اثر دربردارنده‌ی مقالات یدالله رویایی در موضوعات شعری، تصویر و زبان شعراست. و بحثی نیز پیرامون بیانیه‌ی شعر حجم و مسائل حاشیه‌ای آن دارد.
3-4-2-2) از سکوی سرخ یا «مسائل شعر»
این کتاب در سال 1357توسط انتشارات مروارید چاپ و به بازار عرضه شد. این اثر در حوزه‌ی تئوری شعر بحث می‌کند و نوع نگاه یدالله رویایی به مسائل تئوری شعر و شاعران همدوره‌اش را نشان می‌دهد. از سکوی سرخ مجموعه گفت‌و‌گوها و مصاحبه‌هایی است که رویایی پیرامون مسائل مختلف شعری و به خصوص مقوله فرم در شعر انجام داده است.
رویایی در یکی از مصاحبه‌های کتاب از سکوی سرخ می‌گوید : «حجم‌گرایی یک مکتب نیست یک کشف است، کشف یک نوع تحرک ذهنی و نوعی زندگی خیال، پس وقتی صحبت از کشف است یعنی در این زندگی خیال وجود دارد و وجود داشته است، از اعصار کهن تا عصرهای نیامده….» (رویایی،53:1357)
3-4-2-3) عبارت از چیست؟ یا «از سکوی سرخ 2»
این کتاب در تابستان سال 1386 توسط انتشارات آهنگ دیگر چاپ شده است. «عبارت از چیست»، در واقع “سكوی سرخ” دومی است كه گفت‌و‌گوها و سخنرانی‌های رویایی از ١٣۵٧ تا به امروز را عرضه می‌كند. سخنانی كه خود چهره‌ی دیگری از اندیشه و نثر رؤیایی است. 
كتاب مشتمل بر آن دسته از مقالات و سخنرانی‌های رؤیایی است كه وی پس از ١٣۵٧ ایراد كرده یا نگاشته‌ است. 3-4-2-4) چهره پنهان حرف
این کتاب در سال 1391 توسط انتشارات نگاه چاپ شده است. این مجموعه در حال حاضر آخرین نوشته منثور یدالله رویایی است.
 کتاب «چهره پنهان حرف» شامل نوشته‌های منثور یدالله رویایی است. این اثرمشتمل بر نوشته‌های او در سالیان مختلف از دهه ۵۰ تاکنون است.کتاب «چهره پنهان حرف» شامل ده بخش و یک موخره است که موخره را «افشین دشتی» نوشته است. اما در یک جریان موضوعی کلان‌تر می‌توان این نوشته‌ها را در سه بخش مقالات نظری، یادداشت‌ها و شطحیات ادبی تقسیم کرد.
3-5) دیدگاه منتقدان و یدالله رویایی در مورد شعر‌حجم
آشنایی‌زدایی، شکستن ساختارهای نحوی زبان، استفاده فراوان از تصاویر ذهنی، پرهیز از معنا‌سازی و بررسی دقیق محتوا از مشخصات اصلی این طرز است. حجم‌گر‌اها با توصیفات شاعرانه و گریز از توضیح کافی پیرامون اشعار خود خواننده را برای رسیدن به مفهومی صریح و روشن به چالش می‌کشند، آنان به جای توضیحی اصولی گزاره‌هایی شاعرانه خلق می‌کنند که سعی دارند امری توصیف ناپذیر را توصیف کنند. اصالت دادن به «بُعد سوم» که به تعبیرشان حجم نامیده می‌شود اصولاً چیز قابل توضیحی نیست، شکل و کیفیتی از پدیده‌ها‌ست که در شطحیات صوفیه، صورت‌های خیالی شاعران سبک هندی (بیدل دهلوی) و تصاویر انتزاعی سهراب سپهری می‌‌توان آن‌ها را یافت. مصاحبه‌های یدالله رویایی پر است از این تصاویر خیالی و گزاره‌های عاشقانه که واقعاً توضیح آن‌ها کاری بس دشوار است که برای نمونه و شرح و بسط «حجم» در ادامه قدری آن‌ها را واکاوی‌‌‌ می‌کنیم.
بعضی ناقدان، شعر حجم را ماحصل موقعیت‌های شکست و رکود سیاسی _ اجتماعی می‌دانند که زمینه ساز رجعت به سوی اندیشه‌های عرفانی است. اسماعیل نوری‌علا شعر‌حجم را گرایشگاه بسیاری از شاعران درویش مسلک دانسته‌اند است.(شریفی،47:1393)
برای باز شدن موضوع نامه‌ای که یدالله رویایی به برادرش می‌نویسد گویای همین مطلب است و از عرفان مورد نظرش پرده برداری می‌کند : «اخوی عزیزم، مظفر جان، این هم نسخه‌ی ماشین شده‌ی دفتر شعر، که برای انتشار خواسته بودی. خودت می‌دانی که من این شعر‌ها را زمانی سروده‌ام که غرق در مفاهیم عرفانی بوده‌ام. اگر بسیاری از این شعر‌ها گنگ و مبهم است برای این است که از بطن عرفان برخاسته‌اند. در جستجوی مفهومی برای خدا بوده‌ام. و می‌دانی که مفاهیم هزارگانه‌ی خدا هیچ عارفی را به راهی نبرده است و در انتهای این راه چاهی است که تو را تا اعماق می‌برد و خُلق و خوی تو را در خود تاریک می‌کند و دیگر وقتی که عادت به اعماق کردی، از سطح بی‌خبر می‌مانی و همانجا می‌مانی، با او یا با هو….» (بایا، شماره‌ی‌57:41)
رویایی با طرح و بحث یک نوع عرفان متجدد می‌خواهد از نقش دلالت وار آرکائیکی شعر خود تن بزند و با زنده انگاری یک تاریخ فرهنگی ذهنی آن را با مفهوم حجم که در شعر شاعران کلاسیک و جدید پیدا کرده است همراه و همپوش کند. رویایی همواره کوشیده تا به بیانیه‌ی شعر‌حجم سر و شکلی امروزی دهد و آن را از اتهام واپسگرایی برهاند. «اما مشکل در اینجاست که آن بیانیه را رویایی امروز ننوشته است آن بیانیه را رویایی‌ای نوشته است که در جست و جوی همان «او» بوده است و از جمله مثلاً می‌پنداشته است که «احمد فردید» یکی از نوابغ تفکر فلسفی در ایران معاصر است.» (پانوشت‌ها، حافظ موسوی،ص139)
حال قدری هم از زبان یدالله رویایی وارد دنیای حجم شویم، شاید سوالی که مطرح شود آن است که ضرورت طرح بیانیه‌ای با آن آب و تاب چه ضرورتی داشت پاسخی که رویایی به این پرسش می‌دهد قدری تأمل برانگیز است. او می‌گوید ضرورت نوشتن بیانیه را از آن جهت می‌دیدم که می‌توانست هیجان را جهت دهد، و یا راهی باشد برای ارائه و عبور چهره‌های حجم‌گرا، و نه دستورالعمل شعر حجم، چون این درست شعری است که دستورالعمل نمی‌پذیرد، به همین جهت در بیانیه جز از اصول حرفی به میان نیامده است. و پیداست که در پیاده کردن اصول، هر شاعری به راه خود می‌رود. با این توضیحات در می‌یابیم که ذات خود بیانیه کنترل هیجانات دوران طرح و نگارش بیانیه بود. از رویایی در جایی مطالعه کردم که می‌گفت آن سال‌های شصتِ دنیا آیا دوباره به دنیا می آیند؟ سال های سی ِ ایرانی، سال‌های چهل، سال‌های مارکس و مارکسیسم‌های بی‌شمار ؟ آخ، که چه سال‌هایی ! همه روشنفکر بودیم، همه روشنفکر بودند، همه می‌خواستند روشنفکر باشند. و فکر ِ روشن از سمت کُفر می‌آمد. این ها همه بیان‌گر همان شور و احساس آن دوران بود که در قالب جریانی، ایده‌ای، بروز و ظهور می‌کرد. و بعد از مدتی هیاهو‌ها فروکش می‌کرد به مانند

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره هنجارگریزی، مدرنیزاسیون، ایدئولوژی، تحرک اجتماعی Next Entries منابع تحقیق درباره ادبیات فرانسه، سن ژون پرس، اجتماعی و فرهنگی، ادبیات فارسی