منابع تحقیق درباره برنامه درسی، برنامه درسی پنهان، مسئولیت پذیری، قابلیت اعتماد

دانلود پایان نامه ارشد

برنامهریزی میکنند و هم زمینه ایجاد برنامه درسی پنهان را فراهم میسازند(سیلور الکساندر،145:1387).
نظامهای آموزشی اهداف و غایاتی دارند که تعامل و یک پارچگی تمام مؤلفهها و عناصر برنامه برای نیل به آنها ضروری است گرچه این یادگیریها و تجارب در برنامه صریح و از پیش طراحی پیش بینی نگردیده اما آنها یک برنامه درسی واقعی را تشکیل میدهند زیرا در زمره مهمترین و مؤثرترین محتواهای آموزشی هسنتد که دانشآموزان در مدرسه به طور طبیعی یاد میگیرند این برنامه درسی در مدرسه آموزش داده میشود و از تجارب داخل کلاسها کتابخانهها، جشنها و محیطهای اجتماعی مدرسه شکل میگیرد(آسبروکس به نقل از خدا بنده اویلی،1390).
ماریانی(1989)، برای تشریح برنامه درسی پنهان در مقابل برنامه درسی رسمی، آن را به کوه یخی شناور در آب تشبیه کرده است که بخش اعظم آن زیر سطح آب و ما بقی بیرون آب است. وی برنامه درسی آشکار را که همان شایستگیهای مورد انتظار در فراگیران می باشد را در برابر علایق، نگرش ها باورها و انگیزهای تجزیه شده منبعث از وجود آموزشی، بسیار معدود میداند(علیخانی،87:1382).
جكسون( 1968)، به پيامدهاي ثانوي نظام آموزشي و دامنه وسيعي از نتايج كه برنامه درسي رسمي میتواند سبب وقوع آن شود اشاره دارد. او برنامه درسي پنهان را مؤثرتر از برنامه درسي آشكار مدرسه مي داند و اعتقاد دارد كه شاگردان اين برنامه را از طريق جنبههاي غير آكادميك محيط مدرسه و روابط اجتماعي متأثر از عناصر قدرت، جمعيت و تشويق به طور ضمني ميآموزند(فلاح و همکاران،47:1391).
برخي صاحب نظران بر اين باورند كه برنامهدرسي آشكار بخش كوچكي از آن چيزي است كه مدارس و دانشگاهها آموزش ميدهند بنابراين، بخش بزرگتر يادگيري فراگيران حاصل تجربيات قبلي آنان و نيز تعامل پوياي آنان با فرهنگ، مجموعه روابط و مناسبات، قوانين و مقررات و جو حاكم بر محيط آموزشي، خانواده و جامعه مي باشد، كه بيتوجهي به آن تحقق ا هداف والاي تعليم و تربيت را دچار مشکل میسازد(محبی و همکاران ،73:1390).
یک وظیفه مهم طراحان برنامه درسی، تجزیه و تحلیل برنامه درسی پنهان است؛ به نحوی که بتواند در کارآمدی کل یک مؤسسه تربیتی مؤثر واقع شود. افرادی که با برنامهریزی درسی تربیت معلم سرو کار دارند، اگر بعد پنهان برنامه را بپذیرند و به آن آگاهی داشته باشند سعی میکنند صلاحیتها و مهارتهای در معلمان به وجود آورند که پس از اشتغال به تدریس، برنامهریزی فعالیتها، نگرشها و رفتارهای خود را در حق ثمردهی و تحقق هدفهای برنامهریزی آموزشی برنامه درسی رسمی تنظیم و ارائه نمایند(ملکی،26:1385).

همانطور که قبلاً به آن اشاره شد در واقع آنچه که طراحان و برنامهریزان برای رشد و تربیت فراگیران در نظر میگیرند و برنامهریزی میکنند، برنامه درسی رسمی است که اهداف آموزشی آشکاری دارد و براساس اصول و روشهای معینی متناسب با اهداف، برنامهریزی و سازماندهی میشود. اما مجموعه یادگیریهای فراگیران فراتر از برنامه درسی آشکار است زیرا همیشه نمیتوان عوامل مؤثر در شکلگیری تجربهها را تحت کنترل درآورد، زیرا عوامل گوناگونی که از دید برنامهریزان و مدرسان پوشیده است، در فکر رفتار و عواطف فراگیران اثر میکند و در بیشتر اوقات مؤثرتر از برنامه درسی آشکار در زندگی فراگیران عمل میکند. با توجه به اهمیت این قضیه و تحقیقات صورت گرفته، که حکایت از اثر نسبتاً قوی برنامه درسی پنهان بر یادگیریهای دانشآموزان دارد لذا توجه بیش از پیش تمامی برنامهریزان و مسئولین آموزشی مدارس در خصوص توجه به نقش و اهمیت این برنامه بر رفتار، روابط و عواطف و… دانشآموزان میطلبد که آنها را هر چه بیشتر در جهت تحقق اهداف والای تعلیم و تربیت و پرورش دانشآموزان، مسئول به جامعه یاری نمایند.

2-2 بخش دوم مطالعات نظری: مسئولیت پذیری
2-2-1 مفهوم مسئولیتپذیری
مسئولیتپذیری یعنی قابلیت پذیرش، پاسخگویی و به عهده گرفتن کاری که از کسی درخواست میشود و شخص حق دارد که آن را بپذیرد و یا رد کند. مسئولیتپذیری در روند صحیح رشد انسانها پدید میآید. مسئولیت با وظیفه تفاوت دارد. مسئولیت انتخابی آگاهانه است، وظیفه کاری است که یک نفر به دیگری محول میکند و باید حتما انجام بگیرد. فرزندانی که رشد و بالندگی آنها همراه با استقلال باشد مسئولیتپذیرتر بار میآیند(رفعتیان،11:1385).
«مسئولیت» درلغت به معنای موظف بودن و یا متعهد بودن به انجام امری میباشد. زمانی میتوان مسئولیتی را به فردی سپرد که او این شرایط را احراز کرده باشد. 1- مسئولیتپذیری زمانی تحقق میپذیرد که رسالت و تکلیفی در کار باشد. 2- مسئولیت در جای اعتبار میشود که فرد، دارای قدرت تمیز و ادراک باشد، لذا انسان ناآگاهی که دارای قدرت درک و فهم نمیباشد را نمیتوان ملزم به انجام کاری کرد و به او مسئولیتی را سپرد.3- زمانی میتوان فرد را در مقابل وظیفهای که، داشته است مورد بازخواست قرار داد که آن فرد قبلاً مسئولیت خود را شناخته باشد و این مستلزم رسایی پیام و دریافت آن توسط فرد مکلف میباشد. 4- زمانی میتوان فرد را مسئول دانست که او با اختیار و اراده خود، انجام یا ترک کاری را به عهده گرفته باشد، نه اینکه مجبور به این کار شده باشد(آذرمهر،4:1392).
از نظر گالو35، مسئولیتپذیری به این معنی است که اثرات آنچه انجام میدهیم در نظر بگیریم، خواه در کوتاه مدت یا بلند مدت، خواه بر مردم، خواه بر طبیعت(گالو،2004 به نقل از رستمی،1390).
مرگلر و همکاران(2007)، مسئولیتپذیری را توانایی نظم دادن به تفکرات، احساسات و رفتار همراه با اراده برای در نظر گرفتن خود به عنوان مسئول انتخابهایی که انجام میدهند و پیامدهای فردی و اجتماعی آنها تعریف کردهاند(سبحانینژاد و آب نیکی،61:1391).

مسئولیتپذیری گوهر ارزشمندی است که با وجود آن انسان بر همه مخلوقات جهانی برتری یافته است. در فرهنگ سخن، مسئولیت به معنی کاری را عهدهدار شدن و عواقب و پیامدهای آن را پذیرفتن، پاسخگوبودن، موظف بودن، تعهد به کسی یاچیزی آمده است “مارگارت مید”، قبول مسئولیت را بزر گترین مرحلة کمال انسانی دانسته است. به نظر او افراد کوشا و مسئولیتپذیر، همواره به انجام وظایف اهمیت کافی میدهند و در کمک به دیگران پیش قدماند(حسینی قمی،16:1391).
مسئولیت یک ویژگی شخصیتی است که معمولاً به صورت یک نگرش در ساختار روانی و رفتاری فرد شکل میگیرد و یک متغیر عمده و اساسی در رفتارهای اجتماعی محسوب میشود و لذا در آموزش رفتارهای اجتماعی جایگاه جالب توجهی دارد(خدابخشی و عابدی،114:1388).
بدلی(1985)، معتقد است مسئولیتپذیری فردی به معنای آن است که شخص پاسخگویی افکار، انتخابها، تصمیمات، گفتهها و اعمالش باشد، به عبارت دیگر باید عواقب اعمال و رفتارش را بپذیرد. گلن36 (1988)، مسئولیتپذیری را، توانایی محاسبه دقیق محدودیتها، علل و عوامل موثر در موقعیتهای مختلف و سازگاری متناسب رفتارهای شخص میداند(اسماعیلی و همکاران،29:1386)
گاف37 (1968)، وظیفهشناسی، مسئولیتپذیری، قابلیت اعتماد، عمل کردن براساس نظم و مقررات و اعتقاد بر این که عقل و دلیل باید بر زندگی مسلط باشد از ویژگیهای شخصیتی نسبتاً پایدار میانفردی و درون فردی افراد است. گاف معتقد است که فرد مسئول به ارزشهای اجتماعی و اخلاقی و مدنی پایبند است(طباطبایی و همکاران،28:1390).
مارنات38(1994)، افراد مسئولیتپذیر به کارهایی که مستلزم وظیفهشناسی، قابلیت اعتماد و رفتار عادلانه است خوب پاسخ میدهند از ارضای خواستههای خود به خاطر گروه چشم پوشی میکنند و تعهدهایشان را محترم میشمارند. رفتارشان با نزاکت، مؤدبانه، هوشیارانه، پر انرژی، صادقانه و مستقیم است. متداولترین صفات برای توصیف این افراد عبارت است از: وظیفه شناس، مسئول، قابلاعتماد، سختکوش، کارآمد و کامل(مظاهری، تدبیری، نصیری،2:1391).
مسئولیتپذیری اجتماعی را نوعی احساس التزام به عمل یا واکنش فردی در موقعیتهای گوناگون به دلیل تقید نسبت به سایرین، که نتیجه آن نوعی احساس تعهد و پایبندی به سایرین و تبعیت از قواعد و معیارهای اجتماعی و درک قواعد گروهی است که در ذهن و رفتار فرد شکل میگیرد(سبحانینژاد و فردانش،100:1379).
2-2-2 جلوهای از مسئولیت پذیری و پاسخگویی در قرآن
«فَوَ رَبِّکَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ عَمَّا کَانُوا یَعْمَلُونَ» ( حجر 92 و 93).
پس سوگند به پروردگارت که از همه آنان از آنچه انجام دادهاند خواهیم پرسید.
«إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولـئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولا» ( اسراء، 36).
هرگز چیزی را که به آن علم نداری پیروی مکن که گوش و چشم و دل، همه(درپیشگاه خدا) مسئوولند.
پاسخگویی یک حقیقت اسلامی است، این همان مسئولیت است. مسئولیت، یعنی هر انسانی در هر مرتبهای که هست در درجه اول از خود سوال کند. هر کسی در هر مقامی که هست، مسئولیت به اندازه حجم آن مقام دارد، حجم مسئولیت به اندازه حجم مقامی است که شخصیتها یا گروهها دارند. گستره و قلمرو مسئولیتپذیری و پاسخگویی در مبانی دینی چنین است.1- مسئولیت در برابر خداوند2- مسئولیت انسان برای انجام تکالیف دینی3- مسئولیت در اجرای قوانین4- مسئولیت و پاسخگویی نسبت به مطالبات و نیازهای جامعه(شیدائیان،4:1383).
ریشه مسئولیتپذیری فطری است؛ زیرا انسانها به حکم عقل، خود را موظف به انجام بعضی کارها میکنند، در واقع بحث در مورد مسئولیت از یک سو بحثی مذهبی است و از سوی دیگر بحث اخلاقی است. اگر ما به ندای فطرت خود گوش فرا دهیم و در مقابل وظایفی که بر دوش ما قرار دارد مسئولانه به انجام وظایف خود بپردازیم، و تمام افراد جامعه این حس مسئول بودن در مقابل اعمال و رفتار خود را بپذیرند و به آن عمل نمایند جامعه موفق و نیرومند خواهیم داشت که به پیشرفتهای بزرگ دست خواهد یافت.

در واقع یکی از مسائل تربیت، که در عملکرد و روحیه افراد نقش تعیین کنندهای دارد اصل مسئولیتپذیری است، انسان مسئول با عملکرد اثر بخش خویش به عنوان فردی کارآمد است که در او امکان اقدام به رفتارهای منفی کاهش مییابد.

2-2-3 خانواده و مسئولیتپذیری کودکان
خانواده، اساسیترین نهاد جامعهپذیر کردن کودک، به ویژه در سالهای حساس اولیۀ زندگی است. خانواده تحت شرایط صحیح، کودکان را آماده میسازد تا تواناییهای بالقوۀ خود را شناسایی کنند و به عنوان افراد بالغ نقشهای سودمندی را در جامعه بر عهده گیرند. کودکان در فرایند جامعهپذیری در خانواده، امر و نهی والدین، تقلید و همانندسازی را که از مهمترین شیوههای انتقال ارزشها، هنجارها و سنتهای اجتماعی است، یاد میگیرند(محسنی،131:1387).
شکلگیری احساس مسئولیت در برابر خود و دیگران یکی از مهمترین تکالیف تحولی است. افرادی که از تربیت صحیحی برخوردار باشند در برابر اعمال خود احساس مسئولیت نموده و نسبت به نیازهای دیگران نیز حساس هستند. اولین گامهای شکلگیری احساس مسئولیت در خانواده و بخصوص توسط مادر برداشته میشود. در صورت شکلگیری احساس مسئولیت درفرد، ارزشهای اخلاقی درونی شده و در غیاب کنترلهای بیرونی نیز ماندگار خواهد بود. کودکان ابتدا به شیوه های خود لذت بخشی عمل میکنند، درصورت اعمال شیوه های صحیح تربیتی بخصوص از ناحیه خانواده و مدرسه به سطح مناسبی از خود کنترلی دست مییابد. یکی از بهترین روشها جهت ایجاد احساس مسئولیت در کودک روبرو ساختن وی با پیامدهای اعمالش است(خسروی و حاجیان159:1380).
اگرتمام مراحل رشد فرزندان درست طی شود، شرایط مسئولیتپذیری مهیا میشود. رفتار پدر و مادر باید متناسب با مرحله سنی فرزند باشد. اگر همگامی بین رشد و مسئولیت وجود داشته باشد، خود کودک بیش از هر کس دیگری از پذیرفتن مسئولیتی خاص خوشحال خواهد شد. مسئولیتپذیری یک بخش مهم از رشد شخصیت کودک است.

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره برنامه درسی، برنامه درسی پنهان، تعلیم و تربیت، طبقه اجتماعی Next Entries منابع تحقیق درباره منبع کنترل، منبع کنترل درونی، مسئولیت پذیری، عزت نفس