منابع تحقیق درباره برنامه درسی، برنامه درسی پنهان، جو اجتماعی، مراکز آموزشی

دانلود پایان نامه ارشد

مولفههای برنامه درسی پنهان) بر مسئولیتپذیری دانشآموزان متوسطه اول شهر گیلانغرب از دیدگاه معلمان چگونه است؟
3- نقش مکان فیزیکی(به عنوان یکی از مولفههای برنامه درسی پنهان) بر مسئولیتپذیری دانش آموزان متوسطه اول شهر گیلانغرب از دیدگاه معلمان چگونه است؟
4- نقش روش تدریس به عنوان(به عنوان از مولفههای برنامه درسی پنهان) بر مسئولیتپذیری دانشآموزان متوسطه اول شهر گیلانغرب از دیدگاه معلمان چگونه است؟
5-نقش قوانین و مقررات(به عنوان یکی از مولفههای برنامه درسی پنهان) بر مسئولیتپذیری دانش آموزان متوسطه اول شهر گیلانغرب از دیدگاه معلمان چگونه است؟
6- نقش ارزشیابی(به عنوان یکی از مولفههای برنامه درسی پنهان) بر مسئولیتپذیری دانشآموزان متوسطه اول شهر گیلانغرب از دیدگاه معلمان چگونه است؟
1-5 تعريف نظری و عملیاتی مفاهیم تحقيق :
1-5-1 تعاریف نظری
برنامه درسی پنهان6 : آیسبورک(2000) برنامه درسی پنهان متشکل از پیامهای ضمنی جو اجتماعی مراکز آموزشی که نوشته نشده، ولی توسط همه احساس میشود(سعیدی رضوانی و بینقی،28:1380).
مسئولیت: عبارت است از افزایش مقاومت فرد در برابر شرایط، تا به جای پیروی از فشارهای بیرونی از الزام های درونی تبعیت کند که احساس مسئولیت یا تکلیف نامیده میشود(باقری،149:1390).
روش تدریس: مجموعه تدابیر منظمی که معلم برای رسیدن به اهداف با توجه به شرایط و امکانات اتخاذ میکند(شعبانی،241:1383).
1-5-2 تعاریف عملیاتی
برنامه درسی پنهان: در این پژوهش از میان مولفههای برنامه درسی پنهان نقش مولفههای معلم، دانشآموز، قوانین و مقررات7، روش تدریس، مکان فیزیکی مدنظراست.
مسئولیتپذیری: در این پژوهش منظور از مسئولیتپذیری، نظمپذیری، قابلیت اعتماد، وظیفه شناسی، رعایت قوانین و مقررات، مشارکت در فعالیتها یاددهی یادگیری و گروهی میباشد.

2- 1 بخش اول : مبانی نظریبرنامهدرسی پنهان
2-1-1 مفهومشناسی برنامهدرسی پنهان
آنچه را که طراحان و برنامهریزان درسی برای رشد و تربیت فراگیرندگان طراحی و برنامهریزی میکنند، «برنامه درسیرسمی»است. برنامه درسي به عنوان يكي از ستونهاي الزامي سازه علومتربيتي نقش بیبديلي در عمل كردهاي تربيتي داشته است و حتي پا را از قلمرو رسمي بودن بيرون گذاشته، فرايندهاي غير رسمي را در بر گرفته است(تقی پور وغفاری،34:1388). صاحبنظران، انواع متعددی برای مفهوم برنامهدرسی، ارائه دادهاند برای نمونه، میتوان به نظر آیزنر8(1994) اشاره کرد که برنامههای همزمان اجرا شده در امکان آموزشی را به سه دسته برنامه رسمی، پنهان و پوچ تقسیم مینماید.
مفهوم برنامه درسی پنهان با الفاظ و عبارات گوناگونی همچون برنامه درسی غیرمدون، نهان، نامشهود، نانوشته، پیشبینینشده، نامرعی، نتایج غیرعلمی، محصولات یا نتایج فرعی، پس و نظام آموزش مدرسهای به کار برده شده است که هر کدام از این عبارات به جنبهای از برنامه درسی پنهان اشاره دارند. این عبارات مختلف، نشان دهنده توجه صاحبنظران مختلف به ابعاد گوناگون موضوع است(امینی و همکاران،62:1390). برنامه درسی پنهان، مفهومی است که مانند برخی مفاهیم علومانسانی، درگیر تشتت آراء میباشد. صاحبنظران تعاریف متعدد و مختلف را برای مفهوم برنامه درسی پنهان، ذکر کردهاند که محور اصلی آنها، اشاره به این دارند که برنامه درسی پنهان، درجو مدرسه تجلی پیدا میکند و شامل ارزشها، نگرشها، باورها و سبکهای ارتباطی افراد در مدارس میباشد که دانشآموزان آنها را مستقل از مواد درسی میآموزند(علوی،عبدالهی،واحمدی،38:1386).
اغلب تعاریف برنامه درسی پنهان را میتوان در دو دسته عمده، دستهبندی نمود؛ دسته اول، بر یکی از جنبههای برنامه درسی پنهان(شناختی9، اجتماعی و فیزیکی) تاکید دارند؛ صاحبنظرانی(همچون جکسون،1968؛ بلوم1982؛ داگانی10، 2009) که به بعد اجتماعی این برنامه توجه داشتند معتقد بودند برنامه
درسی پنهان به آموختههای دانشآموز از روابط، با سایر دانشآموزان، معلم و سایر اولیای مدرسه و نیز جو کلی مدرسه اشاره میکند. برخی دیگر از پژوهشگران(همچون گیلبرن11،1992؛ شریفداریا،2010) معتقد بودند محتوا و تصاویر کتابهای درسی حاوی پیامهای ضمنی و مستتری است که گاهی این پیامها مخالف برنامه درسی رسمی است مانند برخوردهای کلیشهای و تبعیضنژادی. و صاحبنظرانی(همچون آیزنر، 1994؛ و وبر، 2009) به بعد فیزیکی این برنامه پرداختند(بیانفر و همکاران،58:1390).
و دستهی دوم، با محوریت قصد شده بودن یا نبودن برنامه درسی پنهان، تعریف شدهاند. دقت در تعاریف دسته اخیر، روشن میسازد که برخی صاحبنظران بر این باورند که برنامه درسی پنهان، تجارب و پیامدهای است که قصد نشده و غیرعمدی هستند و یا ناشی از محیط میباشد، مطالعات مربوط به پیآمدهای قصد نشده یا برنامهیدرسی پنهان تا حد زیادی مرهون نظرات پیشرفتگرایان خصوصاً دیویی و برخی از پیروان او، همچون کیلپاتریک میباشد (هلبوتیش12،1994به نقل از علیخانی،30:1388) یا برخی دیگر، این نظر را دارند که ممکن است این تجارب، از قبل قصد شده باشد اما در اسناد و برنامه درسی، به آن اشاره نشده و تصریح نشده13 باشد. با این وجود، همگی، بر این امر اذعان دارند که این پیامدها، در برنامه درسی رسمی، تصریح نمیشوند و به آنها هیچ اشارهای نمیشود( سبحانینژاد و امیری،65:1391).

شکل2-1 نشان دهنده وجوه افتراق و وجه اشتراک نظر محققان در ارتباط با مفهوم برنامه درسی پنهان

از جمله صاحبنظرانی که بر« قصد شده بودن14»، برنامه درسی پنهان معتقدند: کارنوی و ایلیچ و دیگر منتقدان سیاسی- اجتماعی، برنامهدرسی پنهان را کاملاً هدفگذاری شده و عامدانه میدانند. سریو دگنایی(2009) مفهوم برنامه درسی پنهان، به سازماندهی آگاهانه و عمدی محیط، زندگی، برنامهها و خطمشیهای مدرسه به شیوهای که آنها اهداف مدرسه را محقق سازند، اشاره دارد(امیری،1391). اسكندري نيز معتقد است که برنامه درسي پنهان برنامه‌اي قصد شده است كه اگرچه قصد ميشود، اما بيان نمي‌شود، ولي آثار آن در نظام آموزشي مورد انتظار است و نتايج آن از سوي نظام خواسته مي‌شود(اسکندری 1386، ميزگرد تخصصي بازشناسي مفهوم و كاربرد برنامه درسي پنهان).
از جمله صاحبنظرانی که بر «قصدنشده بودن15 » برنامه درسی پنهان تأکید دارند : مارتین(1976)، گوردن16(1982)، کونکی و کندانین17(1988)، برنتایج قصد نشده تأکید کردهاند. ژان مارتین میگوید، برنامه پنهان همان وضعیت یادگیری ناخواسته است(اسکندری،28:1387). گوردن(1983) یادگیریهای برنامه درسی پنهان را عمدتاً نتایج قصدنشده یا ناآگاهانه و متأثر از محیط مدرسه میداند(علیخانی،31:1388).

از جمله صاحبنظرانی که بر جنبه «تصریح نشده» برنامه درسی تأکید دارند: آسبروکس18(2000) برنامه درسی پنهان را متشکل از پیامهای ضمنی موجود در جو اجتماعی محیط آموزشی میداند که اگر چه نانوشته است، لیکن توسط همه احساس میشود(مهرام وهمکاران،4:1384). آیسبورک19(2000) برنامهدرسی پنهان متشکل از پیامهای ضمنی جو اجتماعی مراکز آموزشی که نوشته نشده، ولی توسط همه احساس میشود(سعیدی رضوانی و بینقی،28:1380).
برنامه درسي پنهان به تدريس متن غير رسمي و غير ملموس نظام ارزش‌ها، هنجارها و طرز برداشتها و جنبه‌هاي غيرآكادميك مراكز آموزش عالي و جنبه‌هاي غيررسمي مراكز آموزش عالي كه متأثر از كل نظام تربيتي به فلسفة حاكم، ساخت و بافت كلي جامعه باشد، اطلاق مي‌شود(قورچيان،53:1374). اسکلتون20(1997) برنامه درسی پنهان اشاره به جوی عاطفی و شرایطی نانوشته دارد که دارای بیشترین اثر بر ارزشها و عواطف مخاطبان یادگیری است(کاظمی و مهرام،130:1389). از ديدگاه رديش21 برنامهي درسي پنهان عبارت است از ارزش هاي ضمني رفتارها و هنجارهايي كه در نظام آموزشي وجود دارد اما به صراحت در اسناد رسمي، مكتوب بيان نشد(تقوائي يزدلي و همكاران،15:1392).
به طور کلی شاید بتوان تفاوت نظر صاحبنظران را، این گونه توجیه کرد که برنامه درسی پنهان ممکن است دو حالت داشته باشد. در وجهی از آن معلم مواردی را قصد میکند و از آنها آگاه است اما دانشآموزان از آن آگاه نیستند. این حالت، تکوین فنی برنامه درسی پنهان را پوشش میدهد. در وجه دوم، معلم قصد ویژهای را دنبال نمیکند. دانشآموزان نیز از آنچه در حال رخ دادن است، آگاه نیستند اما یادگیری غیر قصد شدهای حاصل میشود که تکوین طبیعی برنامه درسی پنهان است(فصلنامه مطالعات برنامهدرسی،164:1387). با این وجود پورتلی، عمق پنهان بودن برنامه درسی را زمانی میداند که این برنامه از سوی معلم و دانشآموز، هر دو، کاملا قصد نشده وناشناخته باشد(ابراهیمیقوام،221،1388).
از آنجا که در دایرهالمعارف برنامهدرسی، هر تعریفی از برنامه درسی پنهان که به نوعی به « پنهان بودن» بخشی از عوامل یا نتایج یادگیری اشاره کند، تعریف صحیحی از برنامه درسی پنهان (والانس،1991به نقل از ابراهیمی قوام،1388)محسوب میشود، لذا پژوهش حاضر، در مبنا قرار دادن ایده اصلی این تعاریف برای پژوهش خود، همسو با نظر امیری که در راستای نظر سعیدی بوده و برنامهدرسی پنهان را، تجارب و آموختههای تصریح نشدهای میداند که ممکن است قصد شده یا قصد نشده باشد. به عبارت دیگر، این پژوهش، برنامه درسی پنهان را از زاویه نگاه معلمان بر دانشآموزان بررسی کرده و آن چه را که از دید آنها پنهان است و در برنامه درسی، تصریح نشده است، مبنای بررسی قرار داده است.
2-1-2 تاریخچه برنامه درسی پنهان
در چند دهه اخیر برنامه درسی پنهان نقش محوری و ویژهای را در مطالعات مربوط به برنامۀ درسی ایفا نموده است. در واقع برنامه درسی پنهان، مفهومی است که سالهاست پدید آمده و سهم قابل توجهی از ادراک محققان در مورد نظریههای تربیتی را به خود اختصاص داده است(امیری،15:1391). این مفهوم، زمانی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفت که آنان متوجه شدند که مدارس بیش از آنچه مدعی هستند، به دانشآموزان میآموزاند(حدادعلوی،عبدالهی و احمدی،38:1386). شکلگیری مفهوم مذکور، از طریق موج انتقاداتی که نسبت به برنامهدرسی رسمی از دهه 1960 با دیدگاههای بحثانگیز ایوان ایلیچ در کتاب مدرسه زدایی از جامعه مطرح شد، وی معتقد است که تمامی قدرت مدرسه بر این اصل متکی است که آمورش مترادف با برنامههای درسی است، مدرسه هیچ آموزش دیگری رابه رسمیت نمیشناسد و به عنوان یک نهاد، انحصار و توزیع دانش را به خود اختصاص داده است و براساس این منطق مدرسه مجبور است هر نوع آموزشی را خارج از مدرسه انکار کند( ایزدی، شارعپور و قربانی،110:1388).
پیش از طرح این انتقادات نیز، ردپایی از زمینههای شکلگیری مفهوم برنامه درسی پنهان دیده میشود که میتوان آن را در نظرات اندیشمندان پیشرفتگرا، جستجو کرد دیویی(1938)، در کتاب تجربه وتعلیم و تربیت خود، به یادگیریهای حاشیهای مدرسه اشاره کرده است و این را میتوان، تعبیری از برنامههای درسی پنهان دانست. میتوان اینگونه گفت که مطالعات برنامه درسی پنهان، تا حدود زیادی مرهون پیشرفتگرایان، خصوصا جان دیوئی و برخی از پیروان او همچون کیلپاتریک22، میباشد، چرا که آنها توجه زیادی بر کارکردهای پنهان و کل تجاربی که در مدرسه حاصل میشود، داشتند. اما آغاز رسمی مطالعات و تحقیقات گسترده در زمینه برنامه درسی پنهان را می توان انتشار کتاب جکسون در1968 تحت عنوان «زندگی در کلاس درس»دانست (علیخانی و مهرمحمدی،125:1384).

در واقع اگر چه نخستین بار کیلپاتریک در مقالهی با عنوان «روش پروژه» مفهوم یادگیری ضمنی را به طور تلویحی در قلمرو برنامه درسی پنهان به کار برد و همچنین صاحب نظران متعدد در مورد برنامه درسی پنهان مطالبی را ارائه کردند، مع ذالک این فیلیپ جکسون بود که تحت عنوان« زندگی در کلاس درس» بار علمی واژه را بیان کرد(کریمی،127:1391).
جکسون با تشخیص سه عنصر جمعیت، قدرت و تشویق، به

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره برنامه درسی، برنامه درسی پنهان، دانش آموزان متوسطه، تعلیم و تربیت Next Entries منابع تحقیق درباره برنامه درسی، برنامه درسی پنهان، تعلیم و تربیت، طبقه اجتماعی