منابع تحقیق درباره برجسته سازی، پیام های ارتباطی، استفاده و رضامندی، رسانه های مدرن

دانلود پایان نامه ارشد

ارتباطات در نظر می گیرد و در بررسی تطبیقی با تعریف مبنایی قرآن بر محور دعوت، میزان تطابق مفهوم ارتباط را از دیدگاه این علم و قرآن مورد تحقیق قرار می دهد.

2.1.1.3. بررسی مؤلفه ها و اجزای اساسی دخیل در تعریف ارتباط

2.1.1.3.1. شناخت فراگرد
یکی از مؤلفه های مهم برای شناخت ارتباط مفهوم فراگرد است. دیوید برلو22 به نقل از یک فرهنگ لغت، فراگرد را چنین تعریف می کند: «هر رویدادی که یک تغییر ممتد در زمان را نشان دهد یا هر عمل یا نحوة عملی که ممتد باشد.»23
وقتی ما مفهوم فراگرد را برای چیزی بپذیریم در واقع به این نکته توجّه کرده ایم که روابط بین عناصر آن چیز، به صورتی پویا و به طور مداوم در حال تغییر است و آغاز و پایان ندارد. اصولاً فراگرد یک تسلسل ایستا از رویدادها نیست، بلکه پویاست. اجزای داخل یک فراگرد کنش های متقابل با یکدیگر دارند و هر یک بر دیگری تأثیر می گذارند و از دیگری تأثیر می پذیرند.
معمولاً روند ارتباطات انسانی، جریانی پویا و در حرکت است و پیام ها بین فرستنده و گیرنده به صورت توازی و بالانس رد و بدل می شوند. این همان مفهوم بازخورد است که اگر فرستنده از گیرنده دریافت کند، امکان بیشتری ایجاد می شود تا معانی مورد نظر فرستنده نظیر پیامی باشد که توسط گیرنده دریافت شده است و در نتیجه ارتباط کامل و مؤثر شکل خواهد گرفت.

2.1.1.3.2. معنی در ارتباطات انسان با انسان
به اعتقاد برلو،24 وقتی ما «زبان را برای بیان و بیرون آوردن معنی ها به کار می بریم. در واقع این کارکرد اصلی زبان است. معنی چیزی ذاتی و جدا نشدنی از بسیاری تعاریف زبان است. در تدریس موضوع ارتباط به دیگران، در ارتباط با خودمان، در انتقاد از نحوة ارتباط دیگران و در مواردی مشابه، همیشه باید معنی نقطة اصلی توجّه ما قرار گیرد. به روشنی مشخص است که معنی وابسته به کدهایی است که ما در ارتباط انتخاب می کنیم. ما در به کارگیری زبان، مقاصد و نیّت های خود را درون پیام ها و پاسخ هایی که به رمز در آورده ایم می گذاریم.» (محسنیان راد، 1386)
به نظر برلو، هدف اصلی در آن لحظه آن است «که ثابت کند معنی ها در پیام ها نیست. معنی ها چیزهایی قابل کشف نیستند.» (محسنیان راد، 1386)
در واقع کلمات هیچ معنایی ندارند، معانیِ کلمات در آدم ها می باشند و چیزهای شخصی درون ارگانیسم انسان هستند. معنی ها آموخته می شوند و دارایی های انسان محسوب می شوند، ما معانی را یاد می گیریم، بر آنها می افزاییم آنها را نابود می کنیم، اما قادر به یافتنشان نیستیم. آنها در ما هستند نه در پیام. به همین دلیل ما معمولاً با افرادی که معنی هایی مشابه معنی های ما دارند می توانیم ارتباط برقرار کنیم و با افرادی که فاقد این تشابه هستند قادر به ارتباط با یکدیگر نیستیم.
اگر معنی ها در کلمات و پیام ها بودند به این مفهوم بود که همه می توانستند با هر زبانی و با هر کدی با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و ما قادر بودیم معانی را از میان کلمات در آوریم، ولی به طور آشکار چنین نیست، همان طور که برخی از مردم برای برخی کدها معنی هایی دارند که دیگران ندارند.
عناصر و ساخت زبان فقط نماد هستند، زبان نشانه و راهنمایی است که باعث می شود معنی ما به تجلی برسد و به آن فکر کنیم و خود فاقد معنی است. بنابراین ارتباط در برگیرندة انتقال معنی نیست و معنی چیزی قابل انتقال نیست، فقط پیام قابل انتقال است و معنی درون پیام نیست بلکه معانی در به کار گیرندة پیام هستند.
توجه و تمرکز پژوهش حاضر از مفهوم ارتباط بر «فراگرد انتقال پیام» و «مشابهت معنی» است، لذا با نظر بر تعریف آخر از ارتباط و مفهوم معنی در اندیشة برلو، مدل های ارتباط متمرکز در چارچوب مکتب انتقال می باشد.25
2.2. مدل ها

2.2.1. مکاتب مطرح در ارتباطات
در مطالعة ارتباطي دو مكتب عمده وجود دارد که نظریات مختلفی در آنها ارائه شده است، در اینجا با بیان این دو مکتب به مهم ترین نظریات مطرح شده در هر یک نیز اشاره می شود:
2.2.1.1. مکتب انتقال
این مکتب ارتباط را انتقال پيام مي داند؛ اينكه چگونه فرستندگان و گيرندگان رمزگذاري و رمزگشايي مي كنند و چگونه انتقال دهندگان، مجراها و رسانه هاي ارتباطي را به كار مي گيرند.
«اين مكتب به كارايي و صحت ارتباط می پردازد و ارتباط را روندي مي داند كه شخص از طریق آن بر رفتار يا ذهنيت ديگري اثر مي گذارد. اگر اثر در گیرنده متفاوت يا كمتر از آنچه مورد نظر فرستنده است باشد، ارتباط ناموفق است و باید با توجه به اصل بازخورد دلایل عدم موفقیت ارتباط را دريابد که از كجا ناشی می شود، به همين دلیل فیسک26 نام این مکتب را مكتب «فرايند» گذاشته است.»27
مكتب انتقال (یا مکتب فرايند) به علوم اجتماعي و به خصوص روان شناسي و جامعه شناسي تكيه می كند، در حالی که به عمل ارتباط نظر دارد. همان طور که هر مكتب به شيوة خود ارتباط را به عنوان كنش متقابل اجتماعي از راه پيام ها تفسير مي كند و كنش متقابل اجتماعي را فرايندي می داند كه فرد از طریق آن با ديگران مرتبط مي شود يا بر رفتار، ذهنيت يا واكنش عاطفي آنها تأثير مي گذارد.
در اين مكتب از میان عناصر سازندة يك پيام، قصد و منظور پيام را عامل بسیار مهمي مي داند و می گوید پيام چيزي است كه فرستنده همه قصد خود را در آن قرار می دهد، اینکه قصد فرستنده بيان شده يا نشده، آگاهانه يا ناآگاهانه باشد بايد با تحليل بازيافتني باشد.
نظريه رياضي ارتباطات شانن و ويور به عنوان يكي از هسته هاي اصلي كه مطالعه ارتباطات از آن پديد آمده مقبول همگان است. اين نظريه مثال روشني از مكتب فرايند است كه ارتباطات را انتقال پيام ها مي داند.28

2.2.1.1.1. نظریات مطرح در مکتب انتقال
2.2.1.1.1.1. نظریة تزریقی
اساس این نظریه بر قدرت نامحدود «پیام» استوار است و بر این عقیده است که اگر پیام خوب و قوی ارائه شود بیشترین تأثیر را بر مخاطب دارد. در این نظریه مخاطب بسیار منفعل در نظر گرفته می شود و جامعه به صورت مجموعه ای مجزا و پراکنده. در این نظریه به ارتباطات میان فردی توجهی نمی شود و چون فرد ساکن است می توان پیام را به او تزریق کرد.
هدف این نظریه ایجاد نظم و پیوستگی اجتماعی در کوتاه مدت است و در این راستا به عواملی چون تحریک و تهییج احساسات و عواطف متوسل می شود. توجّه اصلی این نظریه به «پیام» است، به گیرنده پیام اهمیت و ارزشی نمی دهد، لذا منبعی که پیام را تهیه می کند باید قدرتمند باشد و پیام ها باید احساسی و آتشین باشد. در این نوع ارتباط، خطاب پیام به همة توده های مردم بدون توجّه به ویژگی های فردی آنها است.29
2.2.1.1.1.2. نظریة استحکام یا تأثیر محدود
این نظریه توسط «لازارسفلد» و دیگران در اواخر دهه 1940 در ارتباطات شکل گرفت. طبق این نظریه: 1- پیام های ارتباطی قادر نیستند تغییرات بنیادی در عقاید و رفتار افراد به وجود آورند، بلکه می توانند به صورت محدود آنها را استحکام بخشند و برای تأثیر گذاری باید زمینه قبلی وجود داشته باشد. 2-بر عکس نظریه تزریقی، در این نظریه مخاطب پویا در نظر گرفته می شود. 3- این نظریه به پارامترهای غیر ارتباطی نظیر سن، شغل، خانواده، تحصیلات و… اهمیت زیادی در تأثیر یا عدم تأثیر پیام های ارتباطی می دهد.
از نظر تئوری تزریقی نقش پیام ایجاد تغییر نه تنها در اطلاعات و نگرش بلکه در رفتار افراد است، اما با گذشت زمان و رسیدن به نظریة تأثیرات محدود پیام، این نظریه ناظر بر ایجاد تغییرات رفتاری نیست بلکه تنها مدعی تأثیر گذاری بر اطلاعات و معرفت افراد است که از قبل در آنها زمینه داشته است. در حقیقت نقش رسانه ها بازسازی زمینه های معرفتی و نگرشی افراد است نه ساختن نگرش های جدید. همچنین رسانه ها30 نقش تثبیت افکار را دارند. این نظریه مخاطب را پویا و فعال فرض می کند زیرا مخاطب از نظر نوع رسانه، نوع پیام و حوزة پیام مورد نظر دارای حقّ انتخاب است.31
2.2.1.1.1.3. نظریة استفاده و رضامندی
این نظریه نخستین بار توسط کاتز مطرح شد. او متذکر شد که بیشتر پژوهش های ارتباطی تا آن زمان معطوف به تحقیق در مورد آثار پیکارهای اقناعی بر روی مخاطبان بوده است و اینکه «رسانه ها با افراد چه می کنند» بیشتر این پژوهش ها نشان داده اند که ارتباط جمعی اثر کمی بر متقاعد سازی افراد دارد بنابراین پژوهشگران به متغیرهایی مثل نفوذ گروه روی آوردند که دارای اثر بیشتری بودند. نظر کاتز این بود که حوزه ارتباطات جمعی می تواند با روی آوردن به «مردم با رسانه ها چه می کنند» خود را نجات دهد.
نظریه استفاده و رضامندی بر دو عامل متکی است: 1- پویا دانستن مخاطب؛ 2- چند متغیره بودن فرایند ارتباط. این نظریه می گوید مخاطب به نیاز خود آگاه است و بنابراین فرایند انتقال پیام پنج ویژگی دارد: 1- مخاطب آغازگر است (با انتخاب رسانه ها)؛ 2- مخاطب پویاست؛ 3- رقابت رسانه ها برای تأمین نیاز مخاطبان الزامی است؛ 4- مخاطب جستجوگر است یعنی برای تأمین نیازها و رضایت خود، روش های مختلف را تجربه می کند؛ 5- مخاطبان برای تأمین نیازهای معرفتی خود، آگاهانه رسانه مورد نظر را انتخاب می کنند.32
2.2.1.1.1.4. نظریة برجسته سازی
مبتنی بر این نظریه رسانه ها در انتقال پیام ها، نوعی اولویت یا برجسته سازی به وجود می آورند. این نظریه همچنان تأثیرات رسانه ها را در حوزه رفتار محدود می کند، ولی با برجسته ساختن برخی از موضوعات می توانند بر اطلاعات مردم تأثیر بگذارند. به عبارت دیگر رسانه ها گر چه نمی توانند تعیین کنند که مخاطبان چطور بیندیشند اما می توانند تعیین کنند که «دربارة چه» بیندیشند.33
2.2.1.1.1.5. نظریة وابستگی مخاطبان
تعریفی که این نظریه از مخاطب ارائه می دهد مجدداً او را منفعل فرض می کند چون معتقد به یک رابطة سه گانه بین رسانه، جامعه و مخاطب است. این رابطه تحرک و پویایی مخاطب را در مقابل رسانه از او می گیرد چون مخاطب عصر حاضر به خاطر وجود دو نیاز به رسانه وابسته می شود: 1- نیاز به داشتن اطلاعات (اطلاع از تحولات و رویدادهای جامعه مدرن)؛ 2- نیاز به ندانستن و گریز از واقعیات (برنامه های طنز در اوقات فراغت و…).34

2.2.1.1.1.6. نظریة شکاف آگاهی
در این نظریه توصیف می شود که به همراه افزایش انتشار اطلاعات توسط رسانه های جمعی در یک نظام اجتماعی، بخش هایی از جمعیت که پایگاه اجتماعی بالاتری دارند سریع تر و بیشتر از بخش هایی که پایگاه پایین دارند اطلاعات کسب می کنند و در نتیجه شکاف آگاهی میان این دو بخش، به جای کاهش افزایش می یابد.35
2.2.1.1.1.7. نظریة کاشت
نظریة کاشت به عنوان ورژن جدید مکتب انتقال دانسته شده است؛ «گربنر» در دهه 1960 با انجام تحقیقاتی تحت عنوان «شاخص های فرهنگی»، برای مطالعة این که چگونه تماشای تلویزیون بر باروها و دیدگاه های بینندگان در مورد جهان واقعی «تأثیر» می گذارد، نظریة کاشت را مطرح کرد. او معتقد است کاشت یک فراگرد بی سمت و سو نیست، بلکه شبیه فراگرد جاذبه ای است که هر گروه از گیرندگان ممکن است در جهت متفاوتی تلاش کنند اما همه گروه ها تحت تأثیر جریان مرکزی واحدی هستند. از این روی کاشت بخشی از یک فراگرد دائمی، پویا و پیش روندة تعامل میان پیام ها و زمینه های قبلی است.
کاشت اشاره ای است به فرایند متراکم و انباشتی باورهایی که تلویزیون دربارة واقعیت اجتماعی در اذهان عمومی پرورش می دهد. «تلویزیون در میان رسانه های مدرن چنان جایگاه محوری در زندگی روزمره پیدا کرده است که منجر به غلبة آن بر «محیط نمادین» شده و پیام هایش در مورد واقعیت جای تجربة شخصی و سایر وسایل شناخت جهان را گرفته است. به عبارت دیگر، پیام تلویزیون از چندین جنبة اساسی از واقعیات فاصله دارد اما به خاطر تکرار دائمی اش نهایتاً به عنوان دیدگاه مورد وفاق جامعه پذیرفته می شود.36
2.2.1.1.1.8. نظریة مارپیچ سکوت
الیزابت نوئل نئومان (1980،1973) این

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره روش تحقیق، انتقال اطلاعات، مبانی نظری، قرآن کریم Next Entries منابع تحقیق درباره ارتباط جمعی، افکار عمومی، رسانه های جمعی، نشانه شناسی