منابع تحقیق درباره ایفای نقش، رشد شناختی، دوران کودکی، روابط اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

دهد.(همان منبع)
گروس: ارزش انطباقی
گروس شاید نخستین نظریهپرداز درباره بازی باشد که در سال 1898 مشاهداتش را از بازیهای انسان و متاثر از نظریه تکاملی داروین منتشر کرد.او معتقد بود بازی انسان از بازی حیوانات دیگر پیچیدهتر است، بازی را دارای ارزش انطباقی میداند و میگوید، بازی به کودکان فرصت میدهد که فعالیتهای بزرگسالان را تمرین کنند و هدف خاصی از آن ندارند. کودکان ابتدا به بازیهایی میپردازند که به رشد و تکامل مهارتهای حسی و حرکتی آنها میانجامد و بعدا به بازیهایی علاقهمند میشوند و اقدام میکنند که روابط اجتماعی آنها را تسریع میکنند.(خزاعی و خزاعی،17،1392)
فروید: بازی وسیلهای است برای کامروایی
زیگموند فروید50 معتقد است که بازی به کودکان امکان میدهد کامروا شوند و موثرترین وسیله برای این افراد است. هنگامی که شخص بزرگسال بین نهاد(هدایت شده بوسیله اصل لذت) و خود (هدایت شده بوسیله اصل واقعیت) تعارض را تجربه میکند، ناکام میشود و برای حل این تعارض و ذفع ناکامی(آگاهانه یا ناآگاهانه) به راهحلهایی متوسل میشود. وقتی یک کودک با چنین تعارضی مواجه میشود میتواند با رسیدن به آرزوها یا امیالش در ضمن بازی، تعارض پیشآمده را حل کند،مثلا با بازی کردن نقش افرادی که دوست میدارد (از قبیل والدین)، میل و آرزوی خود (مثل آنها شدن) را ارضا میکند. (همان منبع)
اریکسون: بازی به عنوان درمان
اریکسون با تحقیقات متعددش درباره بازی کودکان( دختر و پسر)، به این نتیجه رسید که پسران به ساختهایی علاقهمندند که ایشان را فعال کنند. در حالی که دختران به مرتب کردن ساختهای ایستا تمایل دارند.هرچند که این تعبیروتفسیر اریکسون مورد انتقاد قرار گرفته است،لکن هنوز هم جنبه درمانی بازی مورد توجه است. کودک ضمن بازی میتواند افکار و خواستههایش را منعکس و بیان کند و درمانگر میتواند با توجه به نوع و کیفیت بازیهای کودکان، مسایل او را دریابد و به کاهش تنش او کمک کند.(همان منبع)
پیاژه: بازی برای درونسازی و تحکیم
در نظریه رشد و تکامل پیاژه، بازی از جمله اصول پایه برجسته نظریه او از مراحل رشد شناختی است.به نظر پیاژه انطباق از تاثیر متقابل( فعل و انفعال) درونسازی و برونسازی ناشی میشود.کودک در فرایند درونسازی تجربهها را در طرحواره یا روان موجود ادغام و یکی میکند و روشی که برای این امر به کار میبرد به مرحله رشد شناختی وی بستگی دارد. مثلا کودکان در مرحله حرکتی،بازیهایی را تمرین میکنند که با فعالیتهای بدنی رضایتبخش همراهند. در سطح پیشعملیاتی به تدریج از بازیهای عملی به بازیهای نمادی منتقل میشوند.به این ترتیب کودک میتواند محیط طبیعی را به شکل نماد درآورد و سرانجام به بازیهای وانمودی برسد که به نظر بعضی از روانشناسان،این مرحله با زمان ورود به مدرسه هماهنگ است.(همان منبع)
2‌.5‌.2‌ انواع بازی کودکان:
2‌.5‌.2‌.1‌ بازیهای آموزشی:
هرگاه بازی برای کسب اطلاعات جدید یا یادگرفتن موضوعی انجام شود به آن ” بازی آموزشی” میگوییم. به عبارتی در بازیهای آموزشی بازیکنان یا یادگیرندگان، فعالیتهای بازی را برای رسیدن به هدفی(یادگیری موضوع مورد نظر) انجام میدهند. ستره و قلمرو این نوع بازیها بسیار وسیع بوده و برای یادگیری در زمینهی موضوعات مختلف میتوانند بکار برده شوند.(نوروزی و دهقان زاده،1391)
بازیهای آموزشی، برای تقویت و رشد قوای حسی و ذهنی کودک میباشد. آنچه در بازیهای آموزشی مورد نظراست، چگونگی استفاده از بازی در رشد قوای حسی حرکتی و به فعالیت واداشتن کودک از طریق تمرین با وسایل بازی است. از جمله بازیهای آموزشی میتوان از بازیهای دستی مثل پازل را نام برد. نظارت مربیان و والدین در بازیهای آموزشی بسیار با اهمیت و حساس است؛ اما میزان این نظارت باید تا حدی محدود باشد. با اینکه هدف از انجام بازیهای آموزشی، بیشتر آموزش است تا بازی، اما جنبه بازی گونه بودن آن باید حفظ شود. باید سعی شود کنترل اصلی در اختیار کودک بوده و جهت و مسیر آنرا خود کودک تعیین کند، تنها هنر مربی یا والدین، هدایت جهت و مسیر بازی به صورت غیرمستقیم و غیر تحمیلی به سوی آموزش است.(خزاعی و خزاعی،80،1392)
– مزایای بازیهای آموزشی:
• یادگیری مبتنی بر بازی، جذاب و تعاملی است و به شدت افراد را درگیر میکند و تغییرات نگرشی و رفتاری عمدهای در یادگیرنده ایجاد میکند.
• مثالها و سناریوهای عملی در یک محیط نمادین از دنیای واقعی ارائه میشود
• به خوبی از مسیر یادگیری فرد یا گروه و پیشرفت آن پشتیبانی مینماید.
• چالشهای متنوع و متفاوت، امکان تکامل و بهبود عملکرد افراد را فراهم میآورد.
• به دلیل طبیعت غیر خطی و انعطافپذیری ذاتی، یادگیری به یک فرایند تحت کنترل فرد در هر زمان و مکان تبدیل میشود.
• بازیهای واقعی و شبیهسازها، یادگیری را به فرایندی لذتبخش و مفرح تبدیل میکنند.
• بازیها، محیطی امن هستند که امکان خطا را برای فرد و گروه یادگیرنده فراهم میسازند.( ولایتی و رمضانی، 1389)
2‌.5‌.2‌.2‌ بازیهای جسمی
بازیهای جسمی از قدیمیترین بازیها هستند. کودک برای خارج ساختن نیروی (انرژی) اضافی بدن خود و با رهایی از خمودگی و خستگی، اوقاتی را به بازیهای جسمی اختصاص میدهد. از مشخصات این بازی، نیاز به محیط مخصوص بازی و توان جسمی کودک در اجرای بازی است. بازیهای جسمی میتوانند هم به صورت گروهی و هم به صورت انفرادی و یا ترکیبی از هردوی آنها انجام گیرند.(خزاعی و خزاعی،72،1392)
2‌.5‌.2‌.3‌ بازیهای تقلیدی:
غریزه تقلید یکی از غریزههای نیرومند و ریشهدار در انسان است. به برکت وجود همین غریزه است که کودک بسیاری از رسوم زندگی، آداب معاشرت،غذا خوردن،لباس پوشیدن،طرز سخن گفتن،ادای کلمات و جملهها را از پدر و مادر و دیگر معاشران فرامیگیرد و به کارمیبندد. انسان در سراسر عمر، کم و بیش، از دیگران تقلید میکند؛ اما در فاصله یک تا پنج سالگی از این قوه بهره بیشتری میگیرد.
کودکان تقلید را ابتدا از پدر و مادر خود آغاز میکنند؛ که به تقلید اکثر فعالیتهای پدر و مادر خود در خانه میپردازند. و از ایفای نقش آنها، بزرگترین لذت و تجربه را به دست میآورند. پسران کارها و مشاغلی را تقلید میکنند که بیشتر مربوط به مردان است و دختران علاقهمندند که فعالیتهای مربوط به مادران را تکرار کنند. مثلا پسرها دوست دارند نقش بنا،دستفروش، مغازهدار،راننده،پزشک،خلبان،پلیس و… را بازی کنند، در حالی که دخترها ذوق فراوان دارند که در نقش مادر و پرستار، کارهایی از قبیل تمییز کردن خانه، آشپزی، شستشو و اتو کردن لباسها و غیره را به صورت بازی انجام دهند. در دوران دبستان بیشتر تقش مربیان و معلمان را ایفا میکنند و هنگامی که به سن نوجوانی نزدیک میشوند، الگوی رفتاری آنها نیز تغییر مییابد. از سنین کودک(نوجوان) به تقلید رفتار همسالان خود میپردازد. در واقع از این زمان به بعد تقلید نقش از طرف کودک، دیگر به عنوان بازی نیست، بلکه آغازی است برای چگونگی همخوانی با گروههای اجتماعی و ایفای نقش واقعی زندگی.(همان منبع)
این دسته از بازیها معمولا در دوران کودکی بیشتر رواج دارد. کودک وقتی به محیط پیرامون خود نگاه میکند، درمییابد که افراد موجود در محیط زندگی او، هریک به ایفای نقش خود مشغولند. کودک با این دریافت، کنجکاو میشود که نقش هریک از آنهها را بررسی کرده و بازی کند. به این طریق کودک خود را به جای افراد مختلف گذاشته و رفتارهای آنها را به نمایش میگذارد. برای مثال در دوران کودکی بسیار دیده میشود که یکی از بچهها نقش دکتر را بازی میکند و یک یا چند نفر دیگر نیز نقش مریض را ایفا میکنند. همچنین وقتی کودکی نقش معلمی را بازی میکند و یکی از دوستان خود را به پای تخته فرا میخواند و از او سوال میپرسد نیز در این دسته از بازیها قرار میگیرد.(نوروزی و دهقان زاده،1391)
بازی تقلیدی در رشد کودکان نقشی مهم دارند. کودکان نیازمند فرصتهایی هستند تا خود را مانند بزرگترهایی که میشناسند، بیارایند و همچون آنان عمل کنند. از جمله وسایلی که امکان چنین بازیهایی را فراهم میکند: چیزهایی نظیر لوازم خانهداری، عروسکها،پارچههای مخصوص خیاطی، ظرفها، قطعات گوناگون و مکعبها، انواع ماشینها،هواپیما، قایق،تانک، تفنگ،میز و صندلی کوچک که به کودک کمک میکند با فرو رفتن در نقش بزرگسالان، دنیای واقعی پیرامون خود را درک کند و برای زندگی در آن آماده شود. اینگونه بازیها از سه سالگی به بعد مورد توجه کودکان قرار میگیرند و کودک بسیاری از مسائل عاطفی و اجتماعی را به وسیله آنها میآموزد.(خزاعی و خزاعی،70،1392)
2‌.5‌.2‌.4‌ بازیهای نمایشی:
مهمترین بازی که درآن احساسات، نیازها و عواطف کودکان میتواند بروز پیدا کند، بازی نمایشی است. بازی نمایشی میتواند کمک کند تا کودک از خود مرکزی بیرون آید و متوجه بیرون خود شود و همچنین به کودک فرصت میدهد تا شخصیت درونی خود را آشکار کند. اگرچه بازیهای تقلیدی و نمایشی باهم مشترکند و در حقیقت بازی نمایشی خود نوعی از بازی تقلیدی است؛ اما نکته ظریف اینجاست که در بازی تقلیدی، کودک سعی به تقلید نقش دارد، در حالی که در بازی نمایشی کودک علاوه بر تقلید نقش، انتظار خود از آن نقش را نیز بیان میدارد. کودکان، نه تنها به تقلید فعالیتهای بزرگسالان میپردازند، بلکه همچنین مشتاقانه علاقه دارند که مانند آنها لباس بپوشند و مانند آنها سخن بگویند. نخستین بازیهای نمایشی کودک در خانه انجام میشود و آن زمانی است که مثلا دختر،کفشهای مادرش را میپوشد و یا پسر، به تقلید از پدر، روزنامه میخواند و یا با مخاطبهای فرضی به مکالمه تلفنی میپردازد و نقش آنان را به نمایش میگذارد.(همان منبع)
اگرچه بازیهای تقلیدی و نمایشی با هم مشترکاند و در حقیقت،بازی نمایشی خود نوعی از بازی تقلیدی است،نکته ظریف اینجاست که در بازی تقلیدی کودک سعی به تقلید نقش دارد، در حالی که در بازی نمایشی، کودک علاوه بر تقلید نقش، انتظار خود از آن نقش را بیان میدارد. مثلا هرگاه کودک پدری سختگیر و مستبد داشته باشد، کودک در بازی تقلیدی خود سختگیر و مستبد میشود؛اما در بازی نمایشی انتظار محبت و همدردی پدر با فرزند را منعکس میکند.(همان منبع)
بازیهای نمایشی به تواناییهای کودک برای فرار از محدودیتهایی که واقعیت براو تحمیل میکند،میافزاید. این بازیها او را قادر میسازد که به آرزوهای خود جامه عمل بپوشاند و به وی فرصت میدهد تا خود را از شر بدخلقیها برهاند و بر موقعیتهایی که در زندگی واقعی او را آزار میدهند فائق آید. کودک هرچه سرخوردهتر باشد، بیشتر به بازیهای نمایشی رو میآورد. کودکی که انطباق اجتماعی ضعیفی دارد، بیشتر از کودک دارای انطباق صحیح و کافی به بازیهای نمایشی میپردازد.(همان منبع)
تحقیق درباره بازیهای کودکان در مهد کودک، نشان داده است که کودکانی که بیشترین وقت را صرف بازیهای قاعدهدار میکنند، کمترین میزان نگرانی و دلشوره را دارند، در حالی که کودکان دچار نگرانی وقت بیشتری را به بازیهای نمایشی اختصاص میدهند. بازی نمایشی به کودک فرصت میدهد تا شخصیت خویش را آشکار سازد. در واقع، مهمترین بازیای که درآن احساسات، نیازها و عواطف کودکان میتواند بروز و ظهور کند، بازی نمایشی است.(همان منبع)
موضوعات عادی بازیهای نمایشی و تخیلی کودکان خردسال عبارتند از:
• الگوهای خانگی، از جمله میهمان بازی، آشپزی، مواظبت از بچهها و ایفای نقش پدر و مادر
• تقلید از حیوانات که میپرند و میخزند.
• مراقبت از بیماران و تقلید نقش دکتر و پرستار
• فروشگاه بازی کردن
• سفر کردن و دیگر فعالیتهای مربوط به حمل و نقل، مانند راندن خودرو، قطار، هواپیما و کشتی
• ایفای نقش پلیس و به طور کلی بازی با اسلحه
• بازی آتشنشانی
• کشتن و کشته شدن
• مهمانی دادن و عروسی کردن
• ایفای نقش قهرمانان افسانهای
2‌.5‌.2‌.5‌ بازیهای نمادین:
بازیهای نمادین نقطه اوج بازیهای کودکان است که از حدود یکو نیم یا دو سالگی آغاز میشود و در پنج و شش سالگی به کمال خود میرسد و تا هشت و نه سالگی نیز ادامه مییابد. درواقع، بازی نمادین زمانی آغاز میشود که کودک به تدریج زبان میگشاید و توانایی کاربرد

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره طراحی آموزشی، مواد آموزشی، سازنده گرایی، تکنولوژی آموزشی Next Entries منابع تحقیق درباره بازی درمانی، اسباب بازی، سازگاری اجتماعی، آموزش و پرورش