منابع تحقیق درباره ایدئولوژی، عوامل موفقیت، مشروعیت بخشی

دانلود پایان نامه ارشد

سخن تازۀ آمادگی داشتند بویژه اگر به مسئله دعوت ابن عبد الوهاب که همراه با متهم ساختن تمام مسلمانان به شرک و بت پرستی، و حلال بودن ریختن خون مردم مسلمان و به غنیمت بردن ثروت آنان بود اعلام کرد این سخن، بدویان صحراگرد ساده اندیش و گرسنه را برای غارت و چپاول اموال دیگر مسلمانان بر می‌انگیخت.267
در زمان شیخ محمد سر زمین نجد نقطۀ دور افتادۀ بود که محل رفت دیگران به آنجا بسیار اندک بود و از نجدیان نیز بخارج کمتر سفر میکرد. به عبارتی ساکنان نجد، مردمی بودند که در حالت بساطت و سادگی و بی خبر از همه جا و همه چیز، اذهان شان از آنچه در دنیا می‌گذشت خالی وفکر شان از هر اندیشه و عقیدتی جدید تهی بود.طبیعی است که مردمی این چنین زیست می‌بایست خیلی زود تحت تعلیمات امثال شیخ محمد قرار بگیرند و با تعصب از آن دفاع کنند و حتی از بذل جان خود در راه آن دریغ نورزند. حال اگر فرض کنیم که دعوت وهابی گری در محیط دیگری غیر از نجد و در شرایطی غیر از شرائطی که در آن سر زمین حاکم بود اظهار میشد، آیا بازهم با چنین پیشرفت مواجه می‌شد؟ و نظیر آنچه در نجد نصیب آنها شد پیدا میکرد؟ به نظر میرسد جواب منفی باشد زیرا برخی از دعوت کنندگان وهابی به شرحی که در اخر کتاب وهابیان ذکر خواهد شد، دعوت وهابی گری را در چند نا حیه غیر از نجد، آغاز کردند و افراد مبرزی به نشر ان تفکر واندیشه، همت گماشتند و و در برخی منطق مانند پنجاب هند، ناشران دعوت، با همان متد و روشی که شیخ محمد و تباعش در نجد معمول می‌داشتند دست به فعالیت زدند، اما هیچ یک از این کوشش ها به نتیجۀ مطلوب نرسید.268
آیت الله مکارم شیرازی در مقایسة بین موفقیت محمد ابن عبدالوهاب در سر زمین نجد و عدم موفقیت ابن تیمیه در سرزمین شام، می‌نگارد: یکی از دلیل عمدة آن این بود که دمشق وشام یکی از مراکز علوم اسلامی در آن زمان بود، وعلمای بر جسته وحوزه های علمیه فراوانی داشت ؛ آنها بصورت وسیع در برابر اشتباهات ابن تیمیه به مقاومت بر خاستند، وبا این که طرفداران قابل ملاحظة پیدا کرده بود، نفوذ او را با دلائل منطقی در هم شکستند، در حالی که سر زمین نجد ازاین نظر در آن زمان بسیار فقیر بود، وشبهات سر سلسلة این گروه با مقاومت چندانی رو برو نشد ودر میان عوام گسترش یافت . در طول تاریخ هر منطقة زیر پوشش علما ودانشمندان آگاه بوده است، از این آفات مصون مانده است.269علی اصغر رضوانی در این مورد مقایسه فوق می‌نگارد: «از آنجایی که افکار باطل ابن تیمیه در منطقۀ شامات که مهد علم و دانش بود، با انتقادات واعتراضات علماء و دانشمندن مذاهب مختلف مواجه گردید و باعث انزوای ابن تیمیه گشته، افکار و عقاید وی در بوته فراموشی سپرده شد. ولی در قرن 12ه.ق. این افکار در منطقۀ نجد که عاری از تمدن و فاقد فرهنگ بود، مجدداً منتشر شد و پس از آن توسط قدرت سعودی و با پشتیبانی قدرت های استعماری به ترویج آنها پرداخته شد».270
آیت الله جعفر سبحانی می‌نگارد:
«دو چیز به انتشار دعوت محمد بن عبدالوهاب در میان اعراب بادیه نشین نجد کمک کرد: 1- حمایت سیاسی نظامی آل سعود 2- دوری مردم نجد از تمدن و معارف و حقایق اسلامی ».271 عوامل مؤثردر جذب ونفوذ وهابیت.
الف- فقر و تبعیض
از عواملی که برای پیشرفت تبلیغ وهابیت کمک کرد می‌توان عامل فقر و رفتار تبعیض آمیز را قلمداد کرد زیرا تجربه نشان داده است که فقر و مشکلات مالی در برخی مناطق سنی نشین و حتی شیعه نشین کشور، وهابی پولدار را با توفیقاتی روبرو ساخته و از طرفی برخی کج سلیقگی های فردی اِعمال شده و رفتار تبعیض آمیز میان سنی و شیعه به نا رضایتی ها دامن زده است و زمینه گرایش به وهابی ها را (نه از باب علاقه که از باب اعتراض به وضع موجود) فراهم کرده است.
ب- ضعف ایمان نسل جدید
بشر که غالبا سرو کاری با عالم فیزیک و ماده دارد باور داشتن به امور غیب و متافیزیکی را می‌توان با اعتقاد راسخ آموزه های متین دینی هضم کرد به طوری که اگر این باور با نیروی ایمان ساپورت نشود در معرض آسیب خواهد بود، لذا وهابیت از همین اهرم استفاده کرده و سراغ افراد ضعیف الایمان و مدرنیزه شده غرب رفته و در دام خویش گرفتار می‌نماید زیرا آموزه های وهابیت از نظر غیب زدایی و نفی عوامل متا فیزیکی، همگرایی جدی ای با فرهنگ الحادی غرب دارد و از همین منظر تاثیر پذیرفتگان از فرهنگ مدرنیته و رسانههای غربی (بویژه در نسل جوان) بخصوص از طریق اینترنت و دانشگاه ها را در همین راستا بتوان توضیح داد .
ج- نا آگاهی دین داران
یکی از روشها و ابزارهایی که وهابیت برای دست یافتن به اهدافشان استفاده می‌کنند منحرف کردن دین داران نا آگاه و ساده لوح است البته نادانی و نا آگاهی، همواره بزرگترین دستاویز انحرافات در همه جریان های مذهبی بوده و توانسته است در میان دین باوران نا آگاهی که با بدنه علماء و نخبگان دین کمتر ارتباط داشتند اند . اثر بگذارد و با شستشوی مغزی و تحریک احساسات مذهبی آنها، طرفداران و هواداران جان بر کفی برای خودشان تربیت کنند . افراطی های پاکستان و گروه ریگی و القاعده که جوانانی خام وسطحی با دغدغه دینی اند، نمونه خوبی برای این مساله به شمار می‌آید .
د- رفتار های تفرقه آمیز
وهابیت برای رسیدن به اهداف شان از وسیله تفرقه میان تشیع و اهل سنت به خوبی استفاده می‌کنند و برخی از گروه های اهل سنت که در طول سالهای متمادی با شیعیان زندگی مسالمت امیز داشته اند تلاش می‌کنند در مرحله اول بین شان تفرقه ایجاد کنند و بعد به سوی خود شان جذب نمایند.برهمین اساس برخی از کسانی که حرکت های افراطی و وحدت شکن دارند و دست به اعمال تفرقه آمیز می‌زنند در واقع گامی برای پیشرفت فرقه وهابیت بر داشته اند.272
3- همکاری آل سعود
همکاری حاکمان وقت و تشنگان قدرت یکی دیگر از عوامل موفقیت وپیشرفت وهابیت بود که برای تداوم حکومت خوشان دست پیمان همکاری متقابل بسوی محمد ابن عبدالوهاب دراز کردند و همواره بر مفاد این پیمان و معاهده تلاش می‌کردند. حاکمان آل سعود از ابتدای دعوت دعوت محمد ابن عبدالوهاب تا هنوز پیوسته با وهابیت همکاری و در خدمت آنان قرار گرفته اند در کتاب «وهابیان را بهتر بشناسیم» آمده است: [….] با پدرش به شهر «حریمله» هجرت کرد و تا وفات پدر در آنجا ماند؛ در حالی که پدر ش از او راضی نبود. از آنجا که محمد بن عبدالوهاب، عقاید خرافی خود را که بر خلاف عامه مسلمانان بود و در حقیقت همان عقاید ابن تیمیه بود منتشر می‌ساخت، بعد از فوت پدرش خواستند او را بکشند که به شهر «عیینه» فرار کرد .قرار شد امیر شهر، عثمان بن معمر، اورا یاری کند تا بتواند افکار و عقایدش را در جزیرۀ العرب منتشر سازد. و برای تأکید این میثاق، امیر عیینه خواهرش جوهره را به نکاح محمد بن عبدالوهاب در آورد . لکن این میثاق و ازدواج دوام نیاورد .به همین دلیل از ترس این که امیر او را ترور کند به «درعیه» شهر مسیلمۀ کذاب، فرار کرد. از همان موقع که در «عیینه» بود به کمک امیر شهر در صدد اجرای عقاید وافکار خود برامد و مقر زید بن خطاب را خراب کرد و این منجر به فتنه و آشوب شد . در «درعیه» نیز با محمد بن سعود-جدآل سعود- که امیر آن شهر بود، ملاقات کرد. قرار شد محمد بن سعود هم او را یاری کند ودر عوض، او نیز حکومتش را تأیید نماید. محمد بن سعود به جهت تأیید این میثاق، یکی از دختران خود را به نکاح او در آورد . اولین کار او این بود که حکم به کفر و شرک و ترور امیر«عیینه» داد و سپس آل سعود را برای حمله به «عیینه» تشویق کرد . در اثر آن حمله تعدادی زیادی کشته، خانه هایشان غارت و ویران شد و به نوامیس شان هم تجاوز نمودند.273 در جای دیگر آمده است که وقتی محمد بن عبدالوهاب به درعیه امد و با محمد بن سعود در ارتباط شد همان پیمانی را که با امیر عیینه بسته بود با محمد بن سعود نیز بست ولی همکاری محمد بن سعود با او به دو شرط منوط بود که برای شیخ محمد طرح کرد ؛ یکی این که در قبال این که ما ترا یاری کردیم و به کشور ها دست یافتیم ما را ترک نکنی و در جای دیگر سکنا نگزینی! و دوم این که ما در شهر درعیه قانون مالیات گیری از میوه های مردم در فصل رسیدن، داریم تو باید متعهد شوی که این قانون و درآمد اقتصادی ما را لغو نکرده و فرمان تحریم مالیات گیری را صادر ننمایی! و شیخ محمد نیز این دو شرط را قبول نموده واظهار نمود که من ترا با دیگری به هیچ عنوان عوض نخواهم کرد و خدا در فتوحاتی که نصیب ماخواهد کرد، غنایمی قرار خواهد داد که تو را از این مالیات نا چیز بی نیاز سازد .این پیمان همکاری بین هر دو محمد بسته شد و ابن سعود از این پیمان ومعاهده خوشحال بود. این پیمان تاکنون در شعاع گسترده ای محفوظ مانده است. محمد بن عبدالوهاب بعد از این معاهده به فعالیت خویش شروع کرد و به تمام رؤسای قبائل و مردم نجد نامه نوشت و آنها را به سوی پذیرش دعوت مذهب خود فرا خواند . برخی پیروی کردند وبرخی دیگر بی اعتنایی کردند و شیخ محمد با عنوان جهاد علیه کفر و شرک و بدعت گذاران، با همکاری ابن سعود، لشکری تشکیل داد و علیه مسلمانان قیام کردند و به شهرها و روستاهای مسلمان نشین یورش بردند و مردم را بخاک و خون کشیدند و تمام اموال ودارایی آنها را به عنوان غنایم جنگی به غارت بردند274.
4- سردادن شعار های مذهبی
از عوامل دیگر موفقیت وهابیان، استفاده وهابیان از شعار های مذهبی بود که در جنگ با مخالفان به ویژه شیعه به کار می‌گرفتند. آنها با شعارهای همچون بدعت زدایی وجهاد با کافران ومشرکان، روحیه جهادی در بین مردم القا می‌کردند وعوام الناس را پیرامون رهبران شان گرد می‌آوردند وبا این روش مرموزانه وخوارج گونه به تمام جنایات شان رنگ مذهبی می‌دادند وآن را فریضه دینی پنداشته و به قصد قربت انجام می‌دادند چنانکه طالبان وقتی سرهای مخالفین شان را از بدن جدا می‌کردند لااله الا الله می‌گفتند .علی اصغر فقهی می‌گوید: «شیخ محمد، جنگ با مخالفان خود را که نام جهاد بر آن می‌نهاد جزو اصول کارخویش قرار می‌داد تا اتباع او به قبائل ونواحی دیگر حمله برند و پس از غلبه بر دشمنان، اموال ایشان را تصاحب کنند و سرزمین شان را متصرف شوند. بادیه نشینان که به این امور عادت داشتند، بدان روی آوردند، بویژه که اغلب آنان با یکدیگر دشمن بودند و هر قبیله برای حمله به قبلۀ دیگر آمادگی داشت ».275 در کتاب چالش های فکری و سیاسی وهابیت آمده است: شعار جهاد با کافران و مشرکان، یکی از عوامل موفقیت آمیز وهابیت بود محمد بن عبدالوهاب از این حربه خوب به نفع خویش استفاده کرد زیرا این حربه همیشه مورد توجه مسلمین قرار داشت و امتیاز های زیادی را برای آنها داشت. در این راستا تمامی اختلافات و در گیری ها رنگ مذهبی و اعتقادی به خود می‌گیرد و در نتیجه مسلمین و پیروان فرقه های مختلف اسلامی، با قصد قربت و فریضه دینی در این در گیری ها و صحنه های نبرد حضور می‌یابند و بر این اساس، با احساس رضایت از رفتار خود، غریزه ای معنوی خود را هم ارضامی نمایند.276 در حقیقت می‌توان گفت وهابیت عقاید مردم را به بازی گرفت و از این راه منافع خود شان را تامین کرد. در واقع شعار های جذاب و از جمله تکفیر دیگران یک وسیله ای بود برای وهابیت که با آن مال و زندگی مردم به راحتی مورد تجاوز و تصاحب قرار می‌گرفت، سرزمین شان اشغال و تصاحب می‌شد چنان که فؤاد ابراهیم در کتاب «شیعیان عربستان» می‌نگارد: میتوان گفت حکومت آل سعود بر اساس تکفیر جوامع همسایه با هدف مشروعیت بخشیدن به تجاوز و تعرض به سرزمین شان، اشغال مناطق آنان و مصادره اموال شان بنیان نهاده شده است، گرایش به توسعه طلبی که از ارکان تفکیک نا پذیر و ذاتی ایدئولوژی وهابی به شمار میآید و در نهایت یکی از ویژگی های رژیم سعودی را تشکیل می‌دهد .تعبیر متداول از سنت اسلامی حاکی از این است که جنگ علیه مشرکان یک تکلیف شرعی بوده است که باید توسط مؤمنان و با اهداف اجرای شریعت خداوند و بنیان نهاده امت اسلامی به اجرا درآید. این اصل چنانچه در قالب ایدئولوژی وهابی به اجرا درآید بر افروختن جنگ علیه تمام مسلمانانی که ایمان

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره افغانستان، اسرائیلیات، تاریخ اسلام، روابط اجتماعی Next Entries منابع تحقیق درباره شورهای اسلامی، کشورهای اسلامی، ایدئولوژی، جهان بینی