منابع تحقیق درباره امام حسین علیه السلام

دانلود پایان نامه ارشد

آنان تأكيد كرده‏اند. با توجه به آنکه بیشتر مردم گیلان و طبرستان را حسن بن علی اطروش معروف به ناصرکبیر، داعی زیدی، به اسلام درآورد،به نظر میرسد که لااقل نخستین فرمانروایان آل بویه شیعه زیدی بوده اند. تلاش معز‌‌الدوله برای سپردن امر خلافت به يك زيدى علوى به نام معز الدين علوى44 اين ‏تفكر را تقويت مى‏كند كه وى زيدى ‏مذهب بوده است. اما اقدامات بعدى وى اين گمان را تقويت مى‏كند كه وى از تشيع زيدى به تشيع دوازده امامى گرويده است. از جمله اين اقدامات برگزيدن ابن‏ جنيد به ‏عنوان مرجع فقهى است، زيرا اين فرد از فقهاى اماميه به حساب مى‏آمد.
از سوی ديگر اقدام احمد معزالدوله در سال ۳۵۱ ه.ق در نوشتن شعاری بر در مساجد بغداد و نقاط ديگر كه در آن نسبت به عملكرد خلفاى سه‏گانه و معاويه اظهار بيزارى شده و آنان را مورد لعن قرار داده بود، اگرچه با عكس العمل شديد اهل سنت و با صلاحديد مهلبى، وزير معز‌‌الدوله به صورت ديگرى اصلاح شد كه در آن فقط نام معاويه آورده شده بود،45 ‏اقدامى در جهت ترويج مذهب تشیع دوازده امامی بوده است. در دوره ی وی، ابو محمد هاشم، نقابت سادات و ابوالحسین محمد، نقابت علویان را بر عهده داشتند. عضدالدوله دستور داد کتیبه ای که نام دوازده امام شیعیان بر روی آن نقش شده بود، در تخت جمشید نصب گردد. در هر صورت آل بويه در تاريخ معروف به «رفض»46 شده‏اند كه به ‏معناى شيعه دوازده امامى است.
در زمان آل بويه، قبور ائمه شيعه مورد توجه قرار گرفت. مشاهد كاظمين، كربلا و نجف را بازسازي كرده و براي ترويج سنت زيارت به اهداي نذورات، موقوفات و ايجاد تسهيلات براي زائرين پرداختند.47 آل‏بويه با احترام به مذاهب ديگر اسلامى به احياى فرهنگ شيعى پرداخت و آن را از انزوا خارج ساخت. اقدام مهم معزالدوله، برگزاري جشن عيد غدير بود كه همراه بود با برگزاري نماز عيد و آذين‌بندي شهر و برگزاري مراسم جشن ايراني که هر ساله برگزار مي‌شد. علاوه بر اين سوگواري عاشورا و محرم را در قالب مقتل خواني و مرثيه‌ خواني و تشكيل دسته‌هاي عزاداري با پوشش سياه را پايه‌گذاري كرد. آنان در احياى عاشورا و برپايى مراسم سوگوارى براى شهداى كربلا بسيار كوشيدند؛ در حالى كه تا پيش از آن مراسم عاشورا به صورت محلى و خانوادگى برگزار مى‏شد. براى نخستين بار روز عاشورا را تعطيل رسمى اعلام كردند و خود نيز در مراسم عزادارى جمعى در بغداد شركت نمودند. این اقدامات نشان از گرايش آل بويه به شيعهی اثنىعشرى و سعىآنان در ترويج شعائر اين مذهب بوده است. این دو روز یعنی غدیر و عاشورا دو مظهر شیعی بوده است. آل بویه در جهت خدمت به مذهب تشیع صرفا به مظاهر سرور در روز غدیر و شعائر حزن و اندوه در روز عاشورا اکتفا نکردند. بلکه مساعی خویش را به هر وسیله ممکن و به قدر توانایی در خدمت به اهل بیت صرف کردند. آنها علمای شیعه را با تمام وسایل و امکانات گرامی میداشتند و درباره آنها از هیچگونه تجلیل و ابراز عنایت و بذل اموال فراوان دریغ نمیکردند.
آل بویه ، شیعیان را در مشاهد مشرفه اسکان دادند و مقرریهای منظم و هزینههایی برای آنها تعیین نمودند و در عطا و بخشش نسبت به آنها دستی گشاده داشتند. زیرا این مشاهد، آن زمان که از نظر زندگی، سرشار از رفاه و آسایش میشد، مهاجران به سوی آنها می آمدند و اقامت در آنها برای زائران امکانپذیر میشد. آل بویه بناهای عظیم و باشکوهی در مشاهد مشرفه برپا کردند وگنبدهای بزرگی بر روی ضریحهای مقدس برافراشتند.
حتی عضدالدوله و سپاهیانش نزدیک یک سال برای ساختمان مرقد علوی و تکمیل و توسعه آن در نجف اشرف اقامت نمودند و آن را در نهایت شکوه و عظمت، تکمیل کردند. او خانهها و رباطها در آنجا بنا نمود و با دستی باز، علویان و علما و مجاوران و نگهبانان و متولیان این مرقد شریف را از بخششهای فراوان خود بهرهمند نمود و قناتی را که آل اعین ایجاد کرده بودند، اصلاح و بازسازی کرد. در مرقد امام حسین علیه السلام به کارهای جالبی دست زد و به توسعه و بازسازی و صرف اموال برای زوار و متولیان و مجاوران مرقد امام حسین علیه السلام در کربلا پرداخت. آل بویه در خدمت به مذهب و مکتب اهل بیت علیه السلام تا توانستند همه تلاش خود را به کار گرفتند و به اندازه توانایی خویش برای احیای تشیع تلاش کردند. حتی تعدادی از مورخین به رواج و انتشار تشیع در زمان حکومت آنها و زیاد بودن تعداد شیعیان در آن زمان اعتراف کرده اند. آنها به منظور استقرار و انتشار تشیع ، شخصی مانند صاحب بن عباد را به وزارت انتخاب کردند که تشیع او آشکار بوده و در راه نشر آن فداکاری میکرد.48
همكارى تنگاتنگ عالمان شيعى برجسته اي همانند سيد رضى، شيخ مفيد، سيد مرتضي، شيخ طوسي و ابن جنيد اسکافی و شيخ صدوق با آل‏بويه فرصتى را براى گسترش مراكز علمى و فرهنگى شيعه فراهم آورد.49 شریف رضی با لقب ذی الحسبین در دوره ی بهاءالدوله به نقابت علویان و امیر الحجاج و ریاست دیوان مظالم برگزیده شد. خاندان وی مورد تکریم بهاءالدوله قرار داشت. پس از مرگ شریف رضی، برادرش شریف مرتضی(سید مرتضی علم الهدی) ملقب به ذی المجدین و ثمانینی، به این مقامها دست یافت. او کتب «غرر و درر»، «الانتصار» و «الشافی و امامی» را نوشت و در بغداد دارالعلم تأسییس کرد. به این ترتیب، شيعه در اين عصر از تقيه خارج شد. صاحب بن عباد، دانشمند شيعى و وزير آل‏بويه در گسترش علوم شيعى و آباد کردن مراكز علمى سهم زیادی داشت و كتابخانه‏اى بزرگ تأسيس كرد. شیخ صدوق كتاب پر ارج‏ «عيون اخبار الرضا علیه السلام» را- كه حاوى احاديث امام رضا علیه السلام است- به نام صاحب بن عباد نوشت و به كتابخانه وى اهدا کرد.
بزرگ‏ترين آثار مكتوب شيعه از آثار انديشمندان بزرگ شيعى، مربوط به اين دوره طلايى است. «المسبوط فى فقه الاماميه» از شيخ طوسى و كتاب‏هاى متعدد شيخ مفيد، شيخ صدوق، سيد رضى و سيد مرتضى متعلق به همين دوران است‏. از جمله کتاب «من لایحضره الفقیه»، نوشتهی ابوجعفر محمد بن علی بن بابویه معروف به شیخ صدوق و«الاستبصار» و «تهذیب الأحکام» نوشتهی ابوجعفر محمد بن حسن، معروف به شیخ طوسی که هر سه از کتب اصیل و اصول چهارگانه‌ی شیعه به شمار می‌روند. در مورد خدمات آل بویه در سطور بعد به طور مفصلتر توضیح داده خواهد شد. در مجموع بايد گفت كه در دوران به قدرت رسيدن آل بويه، اماميه فرقه شيعى مسلط در عراق و ايران بود و اصول اعتقادى آن را مفسران شاخص آن، ابن بابويه (متوفى ۳۸۱ ه.ق) و شيخ مفيد معروف به ابن معلم (متوفى ۴۱۳ ه .ق) به طرزى فعال و نمايان تدوين كرده بودند. مهم‏ترين توفيق شيعيان در عهد آل بويه اجازه تظاهر علنى به عقايدشان بدون نياز به تقيه بود. در اين دوره تشيع دوازده امامى، بدون آنكه مذهب رسمى حكومت شود، مرسوم شد و افراد زيادى را به خود جذب كرد.

2-6. علل پيشرفت آل بويه
علی بن بویه در ابتدای کار، قصد جنگ با خلیفه و حمله به بغداد را نداشت؛ بلکه میخواست با موافقت خلیفه، حکومت کوچکی تشکیل دهد. اما در جریان کار متوجه شد که دستگاه خلافت به آن عظمت و استحکامی که او گمان میکرد، نیست و عمال خلیفه مردمی سست عنصر و بیاعتقادند که جز منافع خود به چیز دیگری فکر نمیکنند. سپاه خلیفه هم از عناصر مختلفی تشکیل شده که هر دسته، دشمن دسته دیگر است. توجه به این مسایل هنگامی در علی قوت یافت که سپاه انبوه و مجهز یاقوت در مقابل عده کمی، با رسوایی فرار کرد و بعد از آن یاقوت شهر را بدون هیچ دفاعی رها کردکه منشأ آن جز سست عنصری و بی اعتقادی و ایمن بودن از بازخواست چیز دیگری نمیتوانست باشد.50 گویا آل بویه از روی همین قرائن به ضعف دستگاه خلافت پی بردند و حمله به بغداد و غلبه بر خلیفه به نظرشان آسان آمد. عامل دیگر این بود که دیلمیان هر چند اندک بودند اما در مقابل دشمن، هر اندازه انبوه و مجهز بود، به طرز عجیبی پایداری میکردند. بارها اتفاق افتاد که همه کشته میشدند لیکن فرار نمیکردند51.
همچنین لیاقت و استعداد و هوشیاری و حسن سیاست و حسن تدبیر و دلاوری و نیک نفسی و اینگونه ویژگی ها که در پادشاهان نخستین آن سلسله وجود داشت، در پیشرفت آنها موثر بود. آوازه ی نیکی آنها با مردم در همه جا پیچیده بود و مردم از همه جا به آنها روی می آوردند. همانگونه که صاحب تجارب الامم مینویسد: «آنچه على بن بويه را بالا برد و بدانجا رسانيد كه رسيد، گشاده دلى و گذشتى بود كه در خوى خود داشت. او با اين خوى نيكو يك منش نيكوتر نيز مى‏داشت و آن دليرى بسيار بود. از اينها گذشته پيشآمدهاى خوب و طالع نيكوى او بود.»52
صفت بسیار پسندیدهای که در آنها وجود داشت و بیش از هر چیز در جذب قلوب مردم و محبت عموم نسبت به ایشان تأثیر داشت، خوش رفتاری با اسیران و نیکی درباره کسانی بود که انتظار عقوبت داشتند. قتلعام نمیکردند و گذشته از اینکه اسیران و مغلوبین را مورد شکنجه قرار نمیدادند، به آنها احسان نیز میکردند. از جمله علی عمادالدوله پس از فتح شیراز تمام دشمنان را عفو کرد و به آنها امان داد و از هر کسی که نسبت به او جسارت کرده و ناسزایی گفته بود، درگذشت. در نتیجه مردم حتی دشمنان از او مطمئن شدند و به او روی آوردند. دستور داد در همه جا ندا دردادند که عدل پادشاه شامل عموم است. هیچکس از هیچکس و هیچ چیز واهمه نداشته باشد و همه به کسب و کار خویش سرگرم شوند. معزالدوله نیز بعد از فتح بغداد، رسم زندان و شکنجه و رسمهای بد را که ترکان (یاران سبکتکین) نهاده بودند برداشت.
عامل دیگر، اطاعت محض سپاهیان از آنها بود که امکان نداشت از فرمانهای آنها سرپیچی کنند و یا در انجام آنها سهلانگاری نمایند.53 نارضایتی بسیاری از مردم و بزرگان دولت و وزیران و کارگزاران از وضع آشفته خلافت عباسی که از آدمکشیها و ستمهایی که خلفا بر مردم روا میداشتند به ستوه آمده بودند نیز از دیگر عوامل موثر بود.
عامل دیگری هم میتوان ذکر کرد و آن اتفاقات و پیش آمدهای نیکی بود که در آغاز کار برای آل بویه پیش آمد. از جمله خوابیدن عمادالدوله در زیر سقفی و بیرون آمدن ماری از سقف و شکافتن سقف و دست یافتن به چندین صندوق پر از اموال. همچنین زمانی که به خیاط نیاز داشت و خیاط مخصوص یاقوت را احضار کرد. او که ناشنوا بود، با ترس و پريشانى حاضر شد و گمان کرد آنها به دلیل صندوقهای پر از مال یاقوت که نزد وی امانت بود، او را احضار کرده اند. بنابر این صندوقها را به آنها داد. عماد الدوله پس از آن آگاه شد كه ياقوت نزد ديگران هم امانت داشته و بعد ذخائر يعقوب و عمرو بن ليث را هم بدست آورد كه اموال بسيار زیادی بود و تمام آنها را در خزانه خود جمع كرد‏.54 یا فرو رفتن پای اسبش در زمینی و کندن زمین و یافتن گنجی و داستان حملهی خوک به وشمگیر (دشمن سرسخت آل بویه) و کشته شدن او و مانند آن.
در بررسی علل پیشرفت آل بویه به عامل دیگری نیز باید توجه شود و آن ضعف دستگاه خلافت مقارن روی کار آمدن آن خاندان است. همانگونه که قبلا ذکر شد، هنگامی که آل بویه به خلافت رسیدند و به عراق حمله ور شدند، از قدرت خلیفه چیزی باقی نمانده بود و از سرزمینهای وسیع جز قسمت کمی از عراق جای دیگری در اختیار او نبود. در ايام معز‌‌الدوله براى خليفه حتى يك وزير هم نماند. فقط يك منشى براى ادارهی املاك و حسابدارى باقى گذاشتند. وزارت هم به معز‌‌الدوله منحصر گرديد كه خود براى خويش وزير انتخاب میکرد.55
2-7. خدمات آل بويه
فرمانروایان آل بویه در طول بیش از یک قرن حکومت خود در مناطق تحت فرمان خویش، اقدامات فراوانی را از لحاظ مذهبی، سیاسی، فرهنگی، امنیتی و رفاهی انجام دادند و از این لحاظ نام نیکی از خود به یادگار گذاشتند. در اینجا به ذکر تعدادی از این خدمات، به ویژه اقدامات عضد‌‌‌الدوله که در منابع تاریخی آمده است، میپردازیم.
2-8. خدمات امنيتي
عضد‌‌‌الدوله هنگام ورود به بغداد متوجه شد که راهزنان امنيت راههاي منتهي به آن شهر را از بين برده اند. از اين رو به لشکريان خود مأموريت داد تا دزدان آن مناطق را دستگير کرده يا از بين ببرند. همچنین قبایل دیگری که

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره ه.ق)، كاليجار، بهاء‌الدوله، يزدگرد Next Entries منابع تحقیق درباره بيمارستان، عضدالدوله، عضدى، شيراز