منابع تحقیق درباره اسباب بازی، روابط اجتماعی، واقعیت و خیال، جامعه اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

تواناییهایش را عملا بشناسدو بر تجارب خود بیافزاید. همچنین ضمن بازی یاد میگیرد که میان واقعیت و خیال فرق بگذارد (شعاری نژاد،1385). بنابراین شیوه طبیعی یادگیری برای کودک، بازی کردن است. برای کودکان بازی کردن و یادگیری متضاد یکدیگر نیستند. کودکان از موقعیتهای یادگیری که لذتبخش باشند، بهره میبرند.(بهشتی،منطقی،) کودک از طریق بازی مهر و علاقه ، خشم و کین، تنشها، ناکامیها، ناامنیها،ترسها،آشفتگیها و سردرگمیهای خود را به نمایش میگذارد یا آنها را دور میافکند و یا اینکه آنها را کنترل میکند. به هرحال، از این طریق به نوعی آرامش عاطفی دست مییابد. با کسب آرامش عاطفی او قادر به تصمیم گیری منطقیتر میگردد( مهجور،84،1380)
3- اثرات اجتماعی: مهارتهای ارتباطی بینفردی(گوش دادن،مهارتهای استدلالی)جامعه و گروهپذیری،مهارت مذاکره،رعایت حقوق دیگران،همکاری و شراکت،ایجاد ارتباط ماندگار با والدین، درک بهتر هنر،موسیقی،ریاضیات و علوم( خزاعی وخزاعی،30،1392)که در ضمن بازی کردن ، با جهان خارج آشنا میشود، حقایقی را درک میکند، طریق کارکردن و احتراز از خطرها و همکاری و تعاون با دیگران و تمرین و کارآموزی مهارتها را فرامیگیرد. کودک در ضمن بازیهای دسته جمعی رعایت حقوق دیگران و قوانین اجتماعی را یاد میگیرد.(بهشتی،منطقی،1390 به نقل از ولد بیگی، 1389)
آیتالله امینی معتقد بود: بازی، عواطف و احساسات اجتماعی کودک را بیدار ساخته، او را به سوی زندگی اجتماعی و قبول مسئولیتها سوق میدهد.( شتاب بوشهری،1377، به نقل از فتحی 1384)
کودک بدون بازی به خصوص بازی با کودکان دیگر، خودخواه، خودبین و خودرای میشود. او از طریق بازی شیوهی برقراری روابط اجتماعی با بیگانگان و حل مسائل و مشکلات ناشی از آن را فرامیگیرد. بازیهای گروهی به کودک میآموزد که باید در برابر کمک دیگران پاسخگو باشد و محبت آنان را به هر وسیلهی ممکن، قدر شناسد. از سوی دیگر کودک از طریق بازیهای گروهی، بردباری به هنگام پیروزی را فرامیگیرد. نقشهای مختلفی که کودک در بازیهای گوناگون به عهده میگیرد، وی را یاری میدهد تا به تدریج نقش مناسب را برای ایجاد مطلوب ترین رابطه با دیگران بیابد. او شیوه همکاری و تبادلات با دیگران و رعایت حقوق دیگران را از طریق بازی میآموزد. بسیاری از بازیهای کودکان در حقیقت تقلیدی از فعالیتهای بزرگسالان است. کودک در این بازیها، به تکرار فعالیتهای بزرگسالان میپردازد. ازآنجا که فعالیت بزرگسالان در نخستین محیط کودک یعنی خانواده، تقریبا یکسان است، بازیهای کودکان خردسال شباهت فراوانی به یکدیگر دارند. با افزایش سن، بخش عمدهی این بازیها تقلیدی از بازیهای کودکان بزرگتر میشود.(همان منبع)
از آنجایی که جامعه مورد نظر این پژوهش کودکان میباشند لازم دانستیم تا مراحل رشد کودکان از نظر ژان پیاژه را بیان کنیم و بتوانیم از این طریق برخی ویژگیهای کودکان را بشناسیم:
• مرحله حسی حرکتی: ( از تولد تا دو سالگی) در این مرحله فعالیتهای شناختی کودک به اعمال حسی و حرکتی محدود میشود و قادر نیست دنیای خارج را در ذهن خود درونی سازد.
• مرحله پیشعملیاتی) : از 2 تا 7 سالگی) در این مرحله کودک قادر به تفکر عملیاتی نیست و زبان کمک زیادی به رشد او میکند. او نمیتواند به طور انتزاعی مفهوم سازی کند و به موقعیتهای معینی نیاز دارد که به دو قسمت تفکر پیشمفهومی( از 2تا4 سالگی)، و تفکر شهودی ( از4تا 7 سالگی) تقسیم میشود. در تفکر پیش مفهومی، به مفهوم آموزی دست مییابد ولی منطق آن تمثیلی است. در تفکر شهودی، مسائل را به روشی شهودی حل میکند. شاخصترین ویژگی آن ثبات ماده ، طول، عدد،ماده، مساحت، وزن و حجم است.
• عملیات محسوس : (از7 تا 11 سالگی ) فعالیت او در محیط غنی و محسوس صورت میگیرد. او در این مرحله توانایی انجام اعمال منطقی را دارد؛ اما به شرط عینی بودن امور. کودکان وابسته به کوشش و خطا نیستند و مفاهیمی مانند عدد، حجم و وزن را میتوانند بیاموزند.
• عملیات صوری یا تفکر انتزاعی: (از 11 و حدود 12 تا 14 و 15 سالگی) در این دوره نوجوان توانایی تفکر بر حسب امور انتزاعی را پیدا میکند و قادر به فعالیتهای پیچیده ذهنی است.( فرجی امیری، 1387)
2‌.5‌.5‌ مراحل رشد بازی در کودکان:
2‌.5‌.5‌.1‌ مرحله اول: تولد تا سه سالگی
در این مرحله یعنی سه سال اول بازی کودک جنبه فردی و انفرادی دارد.حرکت نخستین مظهر بازی است. چنان که نوزاد با حرکت دادن دستها و پاهایش بطور منظم و دائم بازی میکند. در دو سه ماه اول زندگی، شیرخوار برای ارتباط با محیط، فعالیت چشمگیری از خود نشان میدهد.بعد از آن فعالیتهای وی افزایش مییابد و در حدود شش ماهگی با اشیایی که در دسترس اوست بازی میکند.اسباب بازیها را به دهان میبرد و آنها را تکانی میدهد. و از صدای آنها لذت میبرد.کودک حتی از شنیدن صدای خود نیز لذت میبرد،بنابراین صدا میکند،جیغ میکشد و از مشاهده رنگهای براق و نورهای درخشان خوشحال میشود.بطور کلی شیرخوار تا یک سالگی با هروسیلهای که در اختیارش قرار بگیرد بازی میکند و از لحاظ زبری،نرمی،طعم،صدا و امثال آن مورد بررسی قرار میدهد.(خزاعی و خزاعی،25،1392)
باراه افتادن کودک و همچنین حرف زدن وی بازیهای او نیز رنگ دیگری به خود میگیرد.کودک دوساله دوست دارد بیشتر تنها یا با یک بزرگتر آشنا بازی کند.ولی کم کم به تماشای بازیهای دیگر نیز علاقهمند میشود. در دو سالگی بازیها بایستی موجب تقویت عضلات بزرگ بشوند بنابراین در این سن بازیهایی مانند تاب خوردن،اسباب بازیهای سوار شدنی،اسباببازیهای کشیدنی و فشاری میتواند مناسب باشد.از طرف دیگر موارد بازی بایستی موجب تقویت حسهای گیرنده کودکان شود. دراین مورد نقاشی با انگشت، بازی با آب،بلوک،کتاب، عروسک و حیوانات خمیری میتواند مفید و موثر واقع گردد.(همان منبع)
2‌.5‌.5‌.2‌ مرحله دوم: سه تا شش سالگی
بازی و حرکات بدنی کاملا در بدن کودکان آشکار میشود،در اواخر این مرحله معمولا نیروی خیال کودک شدت مییابد و در بازیهای او منعکس میشود کودکان به تحلیل و ترکیب اشیا،کسب اطلاعات،علاقمندی به رقابت و تقلید از هرچه میبیند و میشنود،متمایل میگردد.در این دوره کودک علاقه شدیدی به بازی با گل و خاک دارد،نباید اورا از این عمل بازداشت، بلکه باید فقط گل و خاک تمییز در اختیار او گذاشت و بعد از بازی وی را به شستن دستها ترغیب نمود.
در این سن کودک اسباببازیهای خود را میشکند تا به محتویات درون آن پی ببرد، همچنین در این مرحله به هیچ نوع قید و قاعدهای در بازی خیالی مثل لوازم کهنه و اسقاطی، اسباببازیهای کوچک از لوازم زندگی، پازل،بازیهای کارتی ساده ، مواد هنری مثل وسایل نقاشی میتواند مفید و مناسب باشد. کالسکه یا سه چرخه و چرخ بزرگ، وسایل برای نقاشی،رنگ کردن،طراحی،کارهای چوبی، تاب خوردن،نخ کردن مهره،کتابهایی با موضوعاتی درمورد دنیای واقعی کودکان میتواند برای کودکان چهارساله لذت بخش و موثر باشد،خمیربازی و بازیهای کارتی،بازیهای جدول که درآنها قاعدههای محدود حاکم است و نتایج آن بیشتر بر اساس شانس است و بازیهای فکری برای سنین پنج سالگی مناسب و مفید میباشد.در پایان این مرحله کودک به سوی واقعیتگرایی وتفکر منطقی متمایل میشود.بنابراین مواد بازی نیز باید یاریدهنده بازی این کودک باشد.(همان منبع)
2‌.5‌.5‌.3‌ مرحله سوم:سه تا شش سالگی
در این مرحله کودک بیشتر به بازیهایی متمایل میشود که با حرکات زیاد توام است و میخواهد سرعت،قدرت و مهارت خود را نشان دهد، چون میان عضلات و اعصاب ارتباط برقرار میشود. بدین سبب میتواند به بازیهایی که مستلزم مهارت هستند مشغول شود.همچنین کودک به بازیهای دسته جمعی علاقهمند میشود و میخواهد در هر بازی رفیق و شریکی داشته باشد تا به او کمک کند یا به مبارزه و مباحثه با او بپردازد. زیرا در این مرحله است که میل به رقابت ظاهر میشود و دوام و شدت مییابد چون دراین سن نیروهای گوناگون بدنی و ذهنی کودک رشد میکند و او میتواند عضلاتش را کنترل کند و نیز به علت تربیت حواس وکسب مهارت و تجربه، بازیهای گوناگون را به سرعت و قدرت و دقت انجام میدهد( در صورتی که قبلا از انجام آنها عاجز بود). این دوره سالهای حساس برای زندگی نوین کودک است.او دراین سن در محیطی رسمی تربیتی قرار میگیرد و از او انتظار میرود تا به قوانین آموزش رسمی گردن نهد.بازی کودکان دراین مرحله ترکیبی از بازیهای آموزشی و تقلیدی آزاد است.(همان منبع)
2‌.5‌.6‌ چهار دوره بازی:
برای کودکان چهار دوره یا مرحله برای بازی نام میبرند که به قرار زیر است:
2‌.5‌.6‌.1‌ مرحله کاوشی:
که تا حدود 3 ماهگی است و بازی کودکان عمدتا عبارت است از:نگاه کردن به اشخاص و اشیاء و احیانا کوشش برای گرفتن اشیایی که جلو چشمشان میگیرند.بعد از آن کودک سعی میکند همه چیز را بگیرد، زیرا میتواند حرکات اعضای بزرگ بدنش را تا حدی کنترل کند.(خزاعی و خزاعی،28،1392)
2‌.5‌.6‌.2‌ مرحله اسباب بازی:
از یک سالگی آغاز و بین5 و6 سالگی به اوج خود میرسد. دراین دوره، کودک با اسباببازیها صحبت میکند و آنها را جاندار میپندارد و آنها را تشویق یا تنبیه میکند.(همان منبع)
2‌.5‌.6‌.3‌ مرحله بازی حرکتی و نمایشی:
معمولا پس از ورود به مدرسه، بازیهای کودک، عمدتا حرکتی و نمایشی است، جز هنگام تنهایی که ممکن است به اسباببازیهای خود پناه ببرند. دراین مرحله کودک به بازیهای ورزشی و جمعی میپردازد.(همان منبع)
2‌.5‌.6‌.4‌ مرحله بازی رویایی:
که حدود بلوغ شروع میشود و کودک دیگر به اسباببازی علاقه نشان نمیدهد و بیشتر اوقاتش را در بازیهای رویایی صرف میکند.(همان منبع)
2‌.5‌.7‌ مشخصه های بازی کودکان:
روانشناسان معاصر مشخصات بازی را در بازیهای کودک کشف کردهاند.
• بازی یک نیاز درونی است نه یک نیاز فیزیولوژیک یا خواسته اجتماعی
• بازی با پرسش من با این شی چه میتوانم بکنم؟،هدایت میشود.بنابراین بازی غیر از کاوش است.زیرا در کاوش این سوال مطرح است : این شی چیست و با آن چه میتوان کرد؟
• در بازی بیشتر به بازی کاربرد اشیا توجه میشود.
• بازی با آزادی از مقررات خارجی تحمیلی مشخص میشود
• بازی متضمن فعالیت است.
• بازی کودکان تحت تاثیر سنت است، به این معنا که در بازیهای خود از بزرگسالان تقلید میکنند.
• بازی از الگوی قابل پیشبینی رشد و تکامل با توجه به سن کودک پیروی میکند.(خزاعی و خزاعی،24،1392)
بازی بهترین وسیله است تا کودکان به آنچه شخصا دوست دارند،بپردازند.مقررات لازم را شخصا وضع کنند.احساس هویت و استقلال کنند.مقدار وقت لازم و حتی زمان و مکان را شخصا انتخاب کنند. آنچه را که میخواهند تجربه کنند،کشف کنند و بیاموزند. به تبادل عاطفی با همسالان خود بپردازند.به میزان نیازشان لذت ببرند و خوشحال شوند.مسائل زندگی را درخود تجربه کنند،به درون سازی و برونسازی بپردازند.امیال سرکوفته خود را ارضا کنند، نگرانیهای خود را کاهش دهند و از بین ببرند. مهارتهای حسی حرکتی خود را رشد و گسترش دهند. در دنیای خیالی خود فرو روند.نقشهای جنسی خود را دریابند،به خلاقیت برانگیخته شوند .با انضباطهای لازم جهت زندگی جمعی آشنا شوند و خود را در خویشتن،رشد و گسترش دهند.(همان منبع)
2‌.5‌.8‌ دیدگاه دانشمندان اسلامی درزمینه بازی:
در اسلام به مراحل رشد انسان از کودکی تا پیری توجه خاصی شده است. آنچنان که پیامبر اکرم(ص) در دوران زندگانی خود و به خصوص با وجود شرایط دشوار صدر اسلام، با ظرافت ویژهای به کودکان توجه داشتند که باعث شد آینده سازان جامعه اسلامی پرورش یابند.
عطوفت و مهربانی به کودکان بارها از طرف پیامبر اکرم(ص) توصیه شده است. آن حضرت کودکان را بسیار دوست میداشت و همواره توجه و احترام به شخصیت آنها را توصیه میکردند و رفتار و تربیت کودکان را با توجه به سن و سال و مراحل رشد آنها ضروری میدانستند. آن حضرت در حدیثی میفرمایند “هرکس کودک دارد باید مانند کودک با او رفتار کند”.(همان منبع،30)
رفتار پیامبر زمانی که در حال نماز جماعت، نوه خردسال ایشان برگردهاش سوار میشد چنان بردبارانه و با شکیبایی بود که اطرافیان را به تعجب وامیداشت و علاوه بر آن کودکان

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره بازی درمانی، اسباب بازی، سازگاری اجتماعی، آموزش و پرورش Next Entries منابع تحقیق درباره تحول همدلی، عامل اجتماعی، هوش عاطفی، تعامل اجتماعی