منابع تحقیق درباره ارتباط جمعی، افکار عمومی، رسانه های جمعی، نشانه شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

نظریه را تدوین کرده است و استدلال می کند که سه ویژگی ارتباط جمعی یعنی تراکم، همه جایی بودن و هم صدایی در ایجاد اثرهای قوی بر افکار عمومی با هم ترکیب می شوند. اثر هم صدایی این است که بر مواجه ی گزینشی غلبه می کند تا افراد نتوانند پیام دیگری را انتخاب کنند و نشان دهندة این گمان است که بیشتر افراد به گونه ای به موضوع نگاه می کنند که رسانه های جمعی آن را عرضه می کنند.
عامل دیگری که وارد می شود «مارپیج سکوت» است در خصوص یک موضوع مناقشه انگیز، افراد دربارة توزیع افکار عمومی حدس هایی می زنند. آنها سعی می کنند تعیین کنند که آیا در اکثریت قرار دارند یا نه، سپس می کوشند تعیین کنند آیا تغییر افکار عمومی در جهت موافقت با آنهاست یا نه، اگر احساس کنند در اقلیّت قرار دارند گرایش پیدا می کنند که دربارة موضوع سکوت کنند.37
2.2.1.1.1.9. نظریة دریافت
پیدایش نظریة دریافت در مطالعات ارتباطی را به مقالة رمزگذاری و رمزگشایی در گفتمان تلویزیونی اثر استوارت هال نسبت می دهند. این نظریه مخاطب را مولد معنا می شمرد و نه صرفاً مصرف کننده محض محتویات رسانه ای. مخاطب، متون رسانه ای را به شیوه هایی که شرایط اجتماعی و فرهنگی اش و با چند و چون تجربة ذهنی او از آن شرایط مربوط است رمزگشایی یا تفسیر می کند.
پارادیم دریافت که هال آن را ایجاد کرد در بردارندة نوعی انتقال از «رویکرد فنی» به «رویکرد نشانه شناختی» نسبت به پیام ها بود. در این برداشت، پیام دیگر به منزله بسته یا توپی که فرستنده برای دریافت کننده پرتاب می کند تلقی نمی شود. این اندیشه که پیام تولید کنندة برنامه «رمزگذاری» و سپس توسط دریافت کنندگان رمزگشایی و معنا دار می شود، مستلزم این معناست که پیام های ارسالی و پیام های دریافتی لزوماً یکسان نیستند و مخاطبان ممکن است یک برنامه را به شیوه های متفاوتی رمزگشایی کنند.38

نتیجه گیری از این قسمت: نظریات مطرح در مکتب انتقال صرف نظر از دیدگاه رسانه های جمعی، هر یک به تناسب شرایط، و فراخورِ دعوت انبیاء- علیهم السلام- در دعوت های مطرح شده در قرآن کریم، به نوعی وجود دارد و به کار گرفته شده است، اما از آنجا که انبیاء- علیهم السلام- بر محور توحید دعوت می کنند، در ظاهر به نظر می رسد که انتقال پیام اهمیت دارد و در این ارتباط فقط نظریة تزریقی یا گلوله ای مطرح و حاکم شده است. چنان که برخی بر این نظر هستند، ولی با مطالعة دقیق آیات قرآن پیرامون دعوتِ انبیاء و کشفِ مدل ارتباطیِ دعوت در قرآن معلوم می شود که از نظریات و مدل های ارتباطی متعدد از جمله نظریات مطرح در مکتب انتقال و مدل های مطرح شده در این پژوهش استفاده شده است که در فصل بعد به طور مفصل خواهد آمد.

2.2.1.2. مکتب تبادل معنا
این مكتب ارتباط را توليد و تبادل معاني مي داند، اینكه چگونه پيام ها در كنش متقابل با افراد جامعه قرار مي گيرد تا معنا توليد كند يعني وابسته به نقش فرهنگ جامعه است. اين مكتب اصطلاحات دالّ و دلالت را به كار مي برد و سوء تفاهمات را الزاماً از دلایل عدم موفقیت ارتباط نمي داند، بلکه معتقد است که شايد عدم موفقیت ارتباط ناشي از تمايزات فرهنگي فرستنده و گيرنده باشد. براي اين مكتب مطالعة ارتباط، مطالعۀ متن و فرهنگ است و روش اصلي آن نشانه شناسي (علم نشانه ها و معاني) است.
این مكتب در تعريف ارتباط به عنوان كنش متقابل اجتماعي مي گوید فرد به کمک ارتباط عضوي از يك فرهنگ يا جامعه خاصّ مي شود. در اين مكتب عناصر سازندة پيام ساختي از نشانه ها است كه با دريافت كنندگان از راه كنش متقابل توليد معنا مي كند و فرستنده یا انتقال دهندۀ پيام اهميت خود را از دست مي دهد، در اینجا تأكيد بر متن و چگونگي «خوانش» آن انتقال مي يابد، «خوانش فرايند فهم معناست كه به هنگام كنش متقابل با متن براي خواننده رخ مي دهد. به اين صورت كه از طریق مفاهيم مشترك خواننده جنبه هاي تجربه فرهنگي خود را بر مرزها و نشانه هايي كه متن را مي سازد تحميل مي كند.39

2.2.2. مدل های ارتباط در مکتب انتقال
سه شیوة اصلی ارتباط که با اهداف و شرایط گوناگون تناسب دارند عبارتند از:
2.2.2.1. شیوة ارتباط دستوری
این شیوه ریشه در تفاوت میان فرستنده و گیرنده دارد که از جهت اختیار و اقتدار وابستگی دومی را به اولی پیش فرض می کند و بر این باور است که معمولاً روابط، نابرابرِ یک سویه و نه چندان اختیاری است و ممکن است اهداف آن به منظور کنترل و راهنمایی تعیین شده باشند. در این شیوه هدف اصلی ارتباط گر سوداگری و کسب سود نیست، بلکه هدف آموزش و تبلیغ سیاسی است. در این صورت اگر دریافت کنندگان قابل توجهی وجود داشته باشند، دنباله رو فرستنده به حساب می آیند.40
2.2.2.2. شیوة ارتباط خدماتی
این شیوه متعارف ترین و رایج ترین شکل رابطة میان فرستنده و گیرنده است که در فرایند ارتباط جمعی کاربرد دارد. در این شیوه ارتباطات در خدمت ارضای نیازهای مالی فرستنده و برطرف کردن نیازهای اطلاعاتی- سرگرمی- واسطه ای گیرنده قرار می گیرد. هدف ارتباط گر در اینجا سوداگری و کسب منفعت مالی است و در این راستا هر چه مطابق مذاق و میل مخاطب باشد موجّه و مشروع است.41
2.2.2.3. شیوة ارتباط انجمنی
در این شیوه پیوندهای هنجاری یا باورهای مشترک وجود دارد که گروه گیرنده یا مخاطبان خاصّ را به یک گروه فرستندة مشخص متصل می کند. در این شیوه ارتباطات در خدمت تحکیم و تعمیق وابستگی های هنجاری، معنوی و ارزشی است و برای به نمایش گذاردن اعتقادات مشترک است. این شیوه در جهت مخالف شیوة دستوری در خدمت نیازهای گیرنده است تا رابطة میان فرستنده و گیرنده به سمت برابری و توجّه متقابل سوق پیدا کند. بنابراین در این شیوه ویژگی های اصلی رابطة تعاملی و پاسخ دهی تا حد امکان وجود دارد. در این شیوه وابستگی و توجّه پیام گیر هم داوطلبانه و هم ارضا کننده است و قبل از هر چیز نیاز دریافت کننده را بر طرف می سازد و نه فرستنده و البته شاید نیاز هر دو را. بنابراین طرفین در جهت برآوردن منافع متقابل هستند و از تعامل و پاسخ گویی در این مسیر سود می برند. ریشه های این شیوه همانند شیوة دستوری در الگوهای ارتباطی یافت می شود که از نظر زمانی مقدم بر رسانه های جمعی و قبل از ارتباط توده بوده و مستقل از آن باقی مانده است.42
مک کویل در شکل زیر به صورت آشکاری موضوعات سه شیوة ارتباطی فوق را به تفکیک بر می شمرد:

شکل 1- 2: شیوه های ارتباط و موضوع های نظریۀ ارتباط جمعی
شیوه های ارتباط و موضوع های نظریة ارتباط جمعی
الف: شیوة دستوری ب: شیوة خدمت رسانی ج: شیوة همبسته
تبلیغات و تجاری کردن مشارکت و
ایده ئولوژی رفتار مخاطبان کنش متقابل
موضوعات دخل و تصرف در تجزیة اجتماعی
نظریه: اذهان عمومی
جامعة توده وار بازارهای ارتباطی نظریة هنجاری پیوند
سلطة طبقاتی جامعة اطلاعاتی رسانه – مخاطب

هر کدام از انواع شیوه های فوق براساس تفاوت در هدف و شرایط ارتباط از دیگری مشخص شده است، به طوری که مکانیزم و ماهیت فرآیند ارتباط در مورد هر یک به صورت منحصر به فردی تعریف شده است. به عبارت دیگر پاسخ هر کدام از ارتباط گران توده به این سؤال که: «علت ترجیح این هدف خاص بر دیگر اهداف ارتباط چه بوده است؟» از یک دید می تواند این طور باشد که هدف مذکور را سازگارتر و همسوتر با تعریف و توجیهشان را از ماهیت و مکانیزم کلّی فرآیند ارتباط یافته اند. پس می توان گفت که نوع تصور ارتباط گران از ماهیت فرایند ارتباط، در نوع هدف گذاری و انتخاب شیوة ارتباطی آنها مؤثر است. به نحوی که حتی دنبال کردن دیگر شیوه های ارتباطی را انحراف از حقیقت فرآیند ارتباط محسوب می کنند. بنابراین از یک دیدگاه می توان ارتباطات را بر اساس تفاوت در تعریف ارتباط گرانِ شیوه هایِ مختلف ارتباط از ماهیت و مکانیزم آن به انواعی تقسیم کرد:
مدل انتقال [مکانیزم ارتباط دستوری]: در ابتدا شامل مدل یک طرفه و سادة لاسول بود ولی عالمان علم ارتباطات بعدها در جهت جبران نقاط ضعف و نواقص آن به مدل های کامل تری (چون وستلی- مک لین) رسیدند. نظریات تزریقی یا گلوله ای نیز در همین راستا قابل بررسی هستند.43
مدل توجّه (جذابیت عمومی) [مکانیزم ارتباط خدماتی]: به نظر ارتباط گران خدماتی ارتباط نه انتقال اطلاعات و نه ایجاد یکپارچگی از طریق بیان اعتقادات مشترک فرهنگی است، بلکه ارتباط به معنی جلب توجّه پیام گیران از نظر دیداری و شنیداری و حفظ و نگهداری حداکثری چنین توجهی است. این همان چیزی است که به «منطق رسانه های همگانی» معروف است و براساس آن محتوای یک پیام تحت الشّعاع تمهیدات نمایشی قرار می گیرد. تصور ارتباط به عنوان فرآیند نمایش و توجّه، به ویژه در چهارچوب یک نهاد باز و داوطلبانه، با چندین ویژگی قابل ملاحظه همراه است که در دو مدل دیگر یافت نمی شود:
– عطف توجّه یک فرایند همه یا هیچ است. زمانی را که صرف استفاده از یک رسانة مورد علاقه می شود نمی توان به دیگری اختصاص داد و زمان محدود است.
– توجّه مربوط به لحظۀ آخر است، آینده مطرح نیست مگر به عنوان تداوم یا تقویت حال و گذشته که اصلاً مطرح نمی شود.
– عطف توجّه فی نفسه هدف است، هیچ مقصود ابزاری ندارد به همین لحاظ می توان آن را از نظر ارزشی خنثی دانست. تکنولوژی و شکل اهمیت دارد و نه محتوا.44

مدل آیینی (بیانی) [مکانیزیم ارتباط انجمنی]: در این رویکرد ارتباط با اصطلاحاتی مثل اشتراک، مشارکت، پیوند، معاشرت، همراهی و داشتن باورهای مشترک همراه می شود و آنچه اهمیت دارد نه بسط پیام در فضا، بلکه بقای جامعه در طول زمان است، پس آنچه اهمیت دارد عمل دست به دست شدن اطلاعات نیست بلکه تجلی باورهای مشترک است.45
این دیدگاه را مدل «بیان گر» ارتباط می خوانند زیرا تأکید آن بر ارضای درونی فرستنده است و نه ابزاری برای هدف. این رویکرد ارتباط را تولید و تبادل معنا می داند و دلبستة آن است که چگونه پیام ها در کنش متقابل با تودة مردم قرار می گیرد تا معنا تولید کند یعنی وابسته به فرهنگ مخاطب و بستر فرهنگی حاکم در بین آنها است. رویکرد آیینی اصطلاحاتی مانند دلالت به کار می برد و سوء تفاهمات را لزوماً شواهد شکست ارتباط نمی داند که شاید شکست ناشی از تمایزات فرهنگی فرستنده و گیرنده باشد. برای این رویکرد مطالعة ارتباط، مطالعة متن و فرهنگ و روش اصلی آن نشانه شناسی است. رویکرد آیینی کنش متقابل اجتماعی را به گونه ای تعریف می کند که فرد به مدد آن عنصری از یک فرهنگ یا جامعه خاصّ می شود. مثلاً نوجوانانی که نوع خاصی از مجالس مذهبی هیأتی را می ستایند، هویت خود را به عنوان اعضای یک خرده فرهنگ بیان می کنند و به شیوه ای هر چند غیر مستقیم با دیگر اعضای مجلسشان در کنش متقابل اند. در این رویکرد پیام ساختی از علایم است که از راه کنش متقابل با دریافت کنندگان تولید معنا می کند. فرستنده که انتقال دهندة پیام وصف می شود از اهمیت می افتد و متن و چگونگی قرائت آن اهمیت می یابد. در نشانه شناسی برخلاف تصور قبلی که معنا را چیز از پیش داده می دانست که در جریان ارتباط منتقل می شود، معنا زاییدة ارتباط است و بیرون از حادثة ارتباط هیچ چیزی نیست که بخواهد معنا آفرینی کند. پیام گیر عضوی فعال در جریان ارتباط محسوب می شود که در امر معنا آفرینی، نقش فعال و اساسی دارد، حتی برخی این اصل را که معنا نه در پیام، بلکه در درون انسان هاست را در همة فرآیندهای ارتباطی جاری می دانند و آن را منحصر به مدل آیینی نمی دانند.
خاستگاه بحرانی که در پارادایم انتقال بروز کرد، عدم قطعیت عمیق آن دربارة مؤثر بودن قدرت پیام فردی برای اعمال نظارت بر پیام گیر است. از

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره برجسته سازی، پیام های ارتباطی، استفاده و رضامندی، رسانه های مدرن Next Entries منابع تحقیق درباره قرآن کریم، رسانه جمعی، مدل ارتباطی، الگوهای ارتباط