منابع تحقیق درباره آسیب پذیری، هیدرولوژی، محدودیت ها

دانلود پایان نامه ارشد

ر گرفتن14(E)، حساسیت15 به تنش های خارجی(S) و ظرفیت سازگاری16(Ac). چارچوب آسیب پذیری بر پایه این سه بعد اصلی تعریف شده است(کسپرسون و کسپرسون17،2001؛ IPCC،2001؛ ادگر18،2006؛ فرانزک و همکاران19،2012؛ سورسو و همکاران20، 2013).

7-1محدودیت ها و مشکلات پژوهش
مشکلات تردد به روستاهای مورد مطالعه؛
عدم وجود آمارهای دقیق، به هنگام و کافی در سطح خانوارهای روستایی؛
دشوار بودن تکمیل پرسشنامه با توجه به پایین بودن سطح سواد اکثر گندمکاران و دشوار بودن برقراری ارتباط با آنان

فصل دوم
مروری بر پژوهش های انجام شده

فصل دوم: مروری بر پژوهش های انجام شده
1-2 مقدمه
این فصل در شش بخش ارائه گردیده است. در بخش اول به بررسی مبانی نظری مرتبط با مفهوم و انواع خشکسالی پرداخته شده است. بخش دوم، در مورد اثرات و پیامدهای خشکسالی و بخش سوم مشتمل روند خشکسالی در جهان و ایران می باشد، بخش چهارم مدیریت خشکسالی، بخش پنجم آسیب پذیری نسبت به خشکسالی، در بخش ششم به تعریف و مفهوم آسیب پذیری، انواع آسیب پذیری، ابعاد آسیب پذیری، عوامل مؤثر بر آسیب پذیری و سنجش آسیب پذیری و در بخش آخر به سوابق موضوع پرداخته شده است.

2-2 خشکسالی و انواع آن
1-2-2 تعریف و مفهوم خشکسالی
علی اغم این که حداقل 150 تعریف متفاوت از خشکسالی توسط متخصصین هواشناسی، آب و هواشناسی، کشاورزی، هیدرولوژی و علوم اجتماعی پیشنهاد شده است، تعریف جامع و دقیقی از خشکسالی که مورد پذیرش محققین باشد و کاربرد جهانی داشته باشد، وجود ندارد (رضیئی و همکاران، 1382).
واژه خشکسالی از نظر حد و مرز تعاریف، بسیار مورد تردید قرار گرفته است به طوری که به سادگی نمیتوان تعاریف عمومی را از تعاریف بیوفیزیکی یا سیاسی مجزا نمود (کرمی،1388). خشكسالي فقط مرتبط با آب نيست بلكه پديده اي وسيع تر از يك عنصر است و علاوه بر آب، گياهان و جانوران را هم شامل ميشود. خشكسالي پديده ای است كه ابعاد فيزيكي، اجتماعي و رواني را شامل مي شود (لهسایی زاده،1388). همچنین یک خطر بی سروصدا در طبیعت است (نساجی زواره،1380) و یک رویداد دوره ای در محدوده آب و هوایی است که می تواند در تمام نقاط جهان اتفاق افتد و خطرناک ترین مخاطره طبیعی شناخته شده است (گزارش فاجعه جهانی، 2010). خشکسالی یک اختلال موقتی و جزء بلایای طبیعی نامحسوس است (وزارت جهاد کشاورزی، 1390) و یک عامل استرس زای مزمن است که می تواند در سراسر مناطق گسترده تر و طولانی تر از طوفان، گردباد، سیل و زلزله باشد (حیاتی و همکاران،2010). یک فاجعه با شروع آهسته است که عواقب اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی به همراه دارد (خشنودی فر و همکاران21،2012).
خشکسالی، عبارت است از یک دوره ممتد کمبود بارش که منجر به صدمه زدن به محصولات زراعی و کاهش عملکرد می شود. پديده ي خشكسالي به شرايطي اطلاق نمي شود كه ميزان بارندگي متوقّف شود، بلكه به شرايطي گفته مي شود كه ريشه ي گياهان ديگر قادر نباشند آب مورد نياز خود را از رطوبت خاك جذب كنند (جعفری و همکاران،1392). به طور كلي خشكسالي شامل يك دورة پيوسته و پايدار (از چند ماه تا چندين سال) است كه در اين دوره مقدار آب موجود در منابع آبي منطقه به حد قابل توجهي كاهش مي يابد و دچار كمبود مي شود (تقوایی ابریشمی،1387). منشأ اصلی خشکسالی، کمبود بارش طی یک دوره طولانی از زمان به عنوان مثال یک فصل و یا بیشتر می باشد. در اثر این پدیده برخی از فعالیت ها با کم آبی مواجه خواهند شد و ادامه تولید در آن ها با موانع جدی صورت می- گیرد (نساجی زواره،1380). برخلاف بسياري از بلاياي طبيعي، خشكسالي بطور بطئي خود را نشان مي دهد و حالت مزمن پيدا كرده و در مدت زمان نسبتاً طولاني و در وسعت مكاني گسترده اثرات نامطلوب خود را به جای می گذارد (حیاتی،1388). بحران خشكسالي ممكن است ناشي از كمبود بارندگي، كاهش رطوبت خاك يا افت سطح تراز منابع آب سطحي و زيرزميني و يا تركيبي از اين سه عامل باشد (انگبینی و همکاران،1388). خشکسالی یک شکل طبیعی و برگشت پذیر از اقلیم محسوب می شود که البته برخی اشتباهأ آن را یک رخداد تصادفی و نادر در نظر می گیرند (رضایی،1390). خشکسالی از جمله مخاطرات طبیعی است که منجر به بی نظمی در سیستم های اکولوژیکی یک منطقه می گردد. همچنین این پدیده موجبات اخلال و یا نابودی شرایط فیزیکی و محیطی را فراهم می کند (یزدانی و حق شنو، 1386). این پدیده اقلیمی و تکرارپذیر در همه طبقات اقلیمی رخ داده و خصوصیاتش عمدتاً از یک منطقه به مناطق دیگر تغییر می یابد (برهانی و همکاران،1388). به علت گسترش تدريجي و خزنده اين پديده، اثرات منفي آن برخلاف ديگر بلایاي طبيعي مانند سيل و زمين لرزه كمترقابل لمس است .منطقه تحت تأثير اين پديده نيز بسيار وسيع تر از ديگر حوادث است. همچنين ارزيابي خسارت هاي ناشي ازخشكسالي نيز حادتر و سخت تر از ديگر بلاياي طبيعي است (تقی زاده و همکاران،1388). هر چند خشکسالی حاصل مجموعه پیچیده ای از علل و عوامل، همچون کاهش میزان بارندگی می باشد که در دوره ای طولانی و در گستره ای وسیع به وقوع می پیوندد، اما در اصطلاح عوام، خشکسالی زمانی به وقوع می پیوندد که در یک دوره زمانی طولانی، تقاضا برای آب بیشتر از عرضه آن باشد (کرمی،1388).
سازمان خواروبار کشاورزی22 (1983)، خشکسالی را به عنوان « متوسط سال هایی که محصولات کشاورزی بر اثر کمبود رطوبت از بین می روند» تعریف کرده است.
كارشناسان يونسكو در سال 1985 خشكسالي را چنين تعريف كرده اند، خشكسالي عبارت است از «كاهش دسترسي به آب در يك دوره و محدودة معين» (هدایی و همکاران،1388).
سازمان هواشناسی جهانی23(1986)، «خشکسالی را به معنای فقر پایدار و گسترده در بارش» تعریف کرده است. بنابر تعریف کنوانسیون مبارزه با خشکسالی و بیابان زایی سازمان ملل24 (1994)، خشکسالی عبارت است از «پدیده ای که به طور طبیعی زمانی که بارش به طور قابل توجهی پایین تر از سطح طبیعی باشد رخ میدهد و باعث عدم تعادل جدی هیدرولوژیکی شده که اثرات نامطلوبی بر سیستم های تولید منابع زمینی دارد».
دایرة المعارف اقلیم و آب و هوا25 (1996)، خشکسالی را به عنوان «یک دوره طولانی کمبود بارش – یک فصل، یک سال یا چند سال – نسبت به میانگین ​​چند ساله منطقه» تعریف می کند. همچنين خشكسالي را ميتوان معلول يك دوره شرايط خشك غيرعادي دانست كه به اندازةكافي دوام داشته باشد تا عدم توازن در وضعيت آب شناختي يك ناحيه ايجاد كند (برهانی و همکاران،1388).
برای درک بهتر مفهوم خشکسالی به چند نکته در این زمینه اشاره می شود:
خشكسالي يك اختلال موقتي است و با خشكي تفاوت دارد چرا كه خشكي صرفاً محدود به مناطق با بارش اندك است و حالتي دائمي از اقليم مي باشد اما خشكسالي يك پديده گذرا و موقت است. در نواحي خشك، خشكسالي ها پس از دو يا چند فصل بدون بارش مشخص مي شوند و يا هنگامي كه مقدار بارش زير نرمال باشد خشكسالي اتفاق مي افتد.
خشكسالي يك بلاي طبيعي خزنده است كه مراحل نهايي خطرات آن آشكار نمي باشد. البته لازم به ذكراست که ويژگي آرام و خزشي خشكسالي يك حسن و جنبه مثبتي كه دارد اين است كه زمان مناسب براي آمادگي ورويارویي با آن را مهيا مي كند.
خشكسالي بايستي در مقايسه با شرايط اقليمي و هيدرولوژيكي متوسط در دراز مدت مورد ارزيابي قرار گيرد و شدت و پراکنش بارش نيز مهم مي باشد.
علاوه بر اینکه تأخير در شروع فصل بارش، شدت، مدت و فراواني بارش بر خشكسالي تأثير گذار است ديگر پديده هاي اقليمي مانند درجه حرارت بالا، بادهاي شديد و رطوبت نسبی پايين غالباً در بسياري از نقاط جهان با اين پديده همراه شده كه مي توانند به ميزان قابل ملاحظه اي بر شدت آن بيفزايند .
خشكسالي را نباید تنها به عنوان يك پديده فيزيكي يا طبيعي در نظر گرفت. اثر آن بر روي اجتماع حاصل تعامل ميان يك پديده طبيعي (بارش كمتر ناشي از تغييرات طبيعي اقليم) و نياز آبي مردم ميباشد.
و در نهایت این که، انسان ها موجب تشديد اثرات خشكسالي مي شوند (یزدانی و حق شنو،1386؛ تقوایی ابریشمی،1387؛ برهانی و همکاران،1388؛تقی زاده و همکاران،1388؛ حیاتی،1388).
نکته قابل ذکر دیگر فقدان درك مشترك از مفهوم خشكسالي است. بسياري از مردم، درك يكساني از مفهوم خشكسالي ندارند و بعضاً هر گونه تنش كم آبي يا تغييرات دمايي به سمت گرم شدن محيط را خشكسالي قلمداد مي كنند. در حالي كه به لحاظ فني بين موارد فوق تفاوت هاي زيادي وجود دارد که در ادامه به وجوه تفاوت بین موارد فوق اشاره مي شود(حیاتی،1388).
خشکی26: عبارتست ازشر ايط اقليمي دائمي و طبيعي همراه با ميانگين بارندگي سالانه يا فصلي كم.
تنش هاي كم آبی27: عبارتست از شرايط دائمي و نامتعادل بين منابع آبي و تقاضا براي آب در يك منطقه (يا در يك نظام تأمين آب).
بیابانی شدن28: زوال زمين در مناطق خشك يا نيمه خشك و يا ديگر مناطق در فصل هاي خشك كه علت آن سوء استفاده و تعامل نامناسب بين زمين و تغييرات اقليمي است.
خشکسالی29 : کاهش معنی دار بارندگي نسبت به شرايط نرمال در يك دوره زماني طولاني كه به كمبود آب براي بخش هايي همچون كشاورزي، جوامع مردمي و محيط زيست منجر مي گردد.
کمبود آب30 : عدم تعادل در دسترسي به آب بصورت موقتي، كمبود آب در يك سيستم تأمين آب در شرايطي كه نمي تواند جوابگوي تقاضاي آب باشد مي تواند در اثر خشكسالي، استفاده نادرست از آب توسط عوامل انساني (همچون مديريت ضعيف، نبود زير ساخت ها و يا تنزل كيفي آب) باشد.
خشكسالي ممكن است در هر مكاني رخ دهد و باعث كمبود آب شود اما ويژگي هاي آن از قبيل شدت، مدت و وسعت آن از محلي به محل ديگر متفاوت است و نبايد آن را با خشكي كه يك خصوصيت اقليمي است اشتباه گرفت (احمدی و همکاران،1389). خشکی کمبود آب با توجه به وضعیت هیدرولوژیکی و هواشناسی در یک منطقه خاص و با در نظر گرفتن وضعیت اجتماعی – اکولوژیکی و زمین شناسی آن منطقه می باشد. خشکی نوعی ویژگی دایمی آب و هوایی در یک منطقه است در حالی که خشکسالی عبارت است از کاهش غیر منتظره بارش در مدتی معین در منطقه ای که لزومأ خشک نیست . البته خشکسالی در اثر تکرار مداوم، ویژگی خاص منطقه می شود و می تواند به خشکی تبدیل شود (مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان،1392).
در بعضی دیدگاه ها خشکسالی یکی از مهمترین چالش ها برای سیاست گذاری مدیران می باشد. خشکسالی پدیده ای اقلیمی است و در واقع بخشی از اقلیم یک منطقه محسوب می شود. این پدیده اقلیمی دارای خصوصیاتی است که آن را از سایر بلایای طبیعی مانند سیل، طوفان ، زلزله وغیره مستثنی می کند :
تعیین دقیق زمان شروع و پایان این پدیده تا حدودی مشکل است که با توجه به این ویژگی اغلب خشکسالی را پدیده ای خزنده توصیف می کنند.
نبود یک تعریف دقیق و قابل قبول جهانی از خشکسالی به پیچیدگی و سردرگمی در مورد اینکه این پدیده وجود دارد یا خیر و اگر می انجامد. اگر هم تعریف شود درجه خشکی را نمی توان به سادگی تعیین نمود.
تأثیر خشکسالی به تدریج و در یک دوره زمانی نسبتأ طولانی آشکار شده و اثرات آن ممکن است با تأخیر و پس از چند سال بعد از پایان آن ظاهر شود.
فشارها و اثرات شدید ناشی از خشکسالی فاقد ساختار مشخص بوده و نسبت به خسارات حاصل از دیگر فجایع طبیعی، منطقه جغرافیایی وسیع تری را تحت پوشش قرار می دهد. همچنین اثرات اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی آن مدت ها پس از پایان خشکسالی باقی خواهد ماند (نساجی زواره،1380؛ کشاورز و کرمی، 1387؛ بری ابرقویی و همکاران،1382).
تنها نقطه اشتراک تمامی تعاریف، آن است که خشکسالی موقعیت یا شرایطی است که در آن محدودیت هایی نظیر کمی میزان بارندگی، افزایش تبخیر و تعرق، کاهش سطح آب رودخانه ها و غیره در مقایسه با شرایط طبیعی، ایجاد می گردد از این رو خشکسالی به شرایط استثنایی بروز یافته در منطقه اطلاق می شود و از خشکی های پایدار و دایمی متفاوت است (کرمی، 1388).

2-2-2 انواع خشکسالی
علی رغم اینکه دیدگاه ها و نقطه نظرهای

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق با موضوع بعضي، خداي، کسي Next Entries منابع تحقیق با موضوع همچنين، خداي، طريق