منابع تحقیق درباره آسیب پذیری، زیست محیطی، تغییر اقلیم

دانلود پایان نامه ارشد

همکاران53،2009).
قدیری و افتخاری(1392) و افتخاری و همکاران(1392)، خطر و آسیب را اینگونه تعریف کرده اند:
خطر54: خود به خود منجر به نتايج زيان بار نمي شود بلكه بيانگر امكان وقوع آسيب مي باشد. هر پدیده یا شرایطی که بالقوه می‌تواند به مردم، دارایی‌ها، سیستم‌های خدماتی و یا محیط پیرامونی آسیب وارد کند خطر نامیده می شود.
آسیب : آسيب واقعي وابسته به: 1- درمعرض خطر بودن55 و 2- خصيصه هاي واحد دريافت کننده خطر می باشد.
خطرپذیری56: احتمال بروز عواقب خطرناک شامل مرگ و میر، جراحات، ورشکستگی اقتصادی، خسارات وارده به محیط زیست است.
آسیب پذیری: تهدید ناشی از عوامل محیطی، اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی که توانایی افراد و جوامع را در مقابله با خطرات کاهش می دهد.

شکل 10-2 چارچوب ریسک – خطر (افتخاری و همکاران،1388، 36)
از دهة 1970 م. به بعد ديدگاه هاي نظري متفاوتي از آسيب پذيري شامل سه دسته:1- زيستي – فيزيكي57،2- ساخت اجتماعي58 و 3- تركيبي59 شكل گرفته است (افتخاری و همکاران،1392).
ديدگاه زيستي- فيزيكي: آسيب پذيري به عنوان ريسك در معرض بودن60 (خطرمحور و فن گرا).
ديدگاه ساخت اجتماعي: آسيب پذيري به عنوان ساخت هاي اجتماعي61 (اجتماعي و انسان محور).
ديدگاه تركيبي: آسيب پذيري به عنوان تأثيرپذيري بالقوه و ظرفيت رسيدگي و انطباق62 (يكپارچگي و پايداري).

جدول1-2 مقایسه دیدگاه های نظری آسیب پذیری نسبت به مخاطرت طبیعی

منبع: (افتخاری و همکاران،1388)

2-7-2 عوامل مؤثر بر آسیب پذیری
سازمان ملل چهار عامل را در میزان آسیب پذیری مؤثر می داند، که عبارتند از :1. عوامل فیزیکی نظیر زیرساخت های جامعه مانند جاده، برق و غیره؛ 2. عوامل اقتصادی مانند درآمد، سرمایه و نظایر آن؛ 3. عوامل اجتماعی مانند سطح آموزش، امنیت، عدالت و مانند اینها؛ و 4. عوامل محیطی مانند شرایط آب و هوا در منطقه (فاسل63،156،2007).
شرفی و زرافشانی(1390و1389)، معتقدند که آسیب پذیری کشاورزان متأثر از عوامل اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، روانشناختی، فنی و زیر ساختی می باشد. بنابر تعریف آنان، آسیب پذیری اقتصادی مربوط به سرمایه گذاری، بیمه محصولات، درآمد کشاورزی، قیمت محصولات کشاورزی، سیستم اجاره داری زمین، حمایت دولت (دسترسی به اعتبار)، اندازه زمین، درآمد غیر کشاورزی، میزان دارایی املاک است. آسیب پذیری اجتماعی مربوط به دسترسی آسان به مواد شیمیایی، کود، بذر بهبود یافته و غیره، کشاورزی خانوادگی، وحدت اجتماعی، زمینه آموزشی، وابستگی به کمک های دولت مانند بیمه، باورها و ارزش ها، موقعیت اجتماعی، شرکت در نهادهای محلی، ارتباط با نخبگان روستایی، همسایه ها و سایر کشاورزان است. آسیب پذیری روانشناختی، مربوط به ریسک پذیری، عزت نفس، خود مقابله، صبر، امید و تقدیرگرایی است.آسیب پذیری فنی، مربوط به دسترسی به منابع آبی، کشاورزی آبی یا دیم، روش آبیاری، استفاده از گونه های مقاومت به خشکی، الگوی کشت (از کاشت یک بار در سال به دو بار در سال)، شرکت در کلاس های ترویج مربوط به مقابله با خشکسالی، کشاورزی مکانیزه یا سنتی می باشد.آسیب پذیری زیر ساختی، مربوط به دسترسی به منابع اطلاعاتی، دسترسی به منابع در روستا می باشد(شرفی و زرافشانی،1389 ، شرفی و زرافشانی،1390).
64(UN/ISDR, 2004) چهار گروه عوامل آسیب پذیری که مربوط به کاهش مخاطرات هستند را بیان می کند:
عوامل فیزیکی، که قرار گرفتن در معرض عناصر آسیب پذیر درون یک منطقه را توصیف می کند؛
عوامل اقتصادی، که منابع اقتصادی افراد، گروه ها و جوامع را توصیف می کند؛
عوامل اجتماعی، که عوامل غیر اقتصادی که رفاه افراد، گروه ها و جوامع را تعیین می کنند مانند سطح آموزش، امنیت، دستیابی به حقوق اساسی بشر و حکومت خوب را توصیف می کند؛
عوامل محیطی، که وضعیت محیطی درون منطقه را توصیف می کند.
همه این عوامل ویژگی های سیستم یا جامعه آسیب پذیر نسبت به تنش های بیرونی را توصیف می کند(فاسل،2007).

شکل 11-2 عوامل مؤثر بر آسیب پذیری (دانتیما و کزنری65،2013).

3-7-2 انواع آسیب پذیری
1-3-7-2 آسیب پذیری زیست محیطی:
آسیب پذیری زیست محیطی براثر باران های اسیدی ، آتش سوزی جنگل ها ، فعالیت های اقتصادی انسان ها، مانند قطع بیش از حد درختان ، استخراج بی شمار معادن، چرای بیش از حد و کاربری زمین بدون برنامه ریزی قبلی به طور جدی در اکوسیستم منطقه ای تأثیر می گذارد(سونگ و همکاران66، 2010).
2-3-7-2 آسيب پذيري اجتماعي
آسيب پذيري اجتماعي ناشی از روابط ساختاري گروه ها و نيروهاي جامعه در برابر فشارهاي مختلف طبيعت و تصميمات و توانايي و ظرفيت جامعه و افراد جهت پاسخگويي و واكنش در برابر حوادث طبيعي است(فروغی67،2010). رويكردهاي آسيب پذيري اجتماعي به تشريح اين واقعيت مي پردازند كه آسيب پذيري منحصرأ تحت تاثير مجاورت وطبيعت مخاطرات نيست، بلكه به وضعيت اجتماعي جوامع هم بستگي دارد جمعيتي كه در اوضاع اجتماعي ، فرهنگي ، اقتصادي وسياسي متفاوت زندگي مي كنند ، در سطوح مختلفي از آسيب پذيري هستند (احد نژاد روشتی، 1389). آسیب پذیری اجتماعی، توسط حالتی که قبل از وقوع مخاطرات در یک سیستم وجود دارد و عواملی چون فقر و نابرابری، به حاشیه رانده شدن، حق غذا، دسترسی به بیمه و کیفیت مسکن تعیین می شود. ادگر(1999)، آسیب پذیری اجتماعی را به عنوان« قرار گرفتن گروه ها و افراد در معرض استرس به عنوان نتیجه تغییر اجتماعی و زیست محیطی، که در آن استرس اشاره به تغییرات غیر منتظره و اختلال در معیشت دارد» تعریف می کند. با توجه به مطالعات انجام شده در زمينه مباني نظري آسيب پذيري اجتماعي در برابر مخاطرات طبيعي، از جمله خشکسالی سه رويكرد اقتصاد سياسي، ساختارگرايي و توسعه پايدار مطرح می باشد.
3-3-7-2 آسیب پذیری اقتصادی
خشکسالی پدیده ای است که بیشترین اثرات اقتصادی (کاهش درآمد، افزایش هزینه تأمین آب، کاهش تولید مواد غذایی و …) دراز مدت را در جامعه برجای می گذارد (شرفی و زرافشانی،1390).
در برخی منابع به آسیب پذیری بیوفیزیکی اشاره شده است که از طریق یک رویداد مربوط به آب و هوای خاص و یا مخاطره آب و هوایی به سیستم خسارت وارد می کند . این آسیب پذیری تابعی از خطر، قرار گرفتن در معرض و حساسیت است.

شکل 12-2 انواع آسیب پذیری کشاورز در برابر خشکسالی (اقتباس از: پورطاهری و همکاران،1392 :11)

4-7-2 ابعاد آسیب پذیری:
آسیب پذیری منطقه ای به یک خطر خاص بر اساس تعامل سه بعد آسیب پذیری شامل: در معرض قرار گرفتن، حساسیت و ظرفیت سازگاری ساخته شده است )شاوکیان68 و همکاران، (2013. در ادبیات تغییر اقلیم، آسیب پذیری به صورت تابعی از در معرض قرار گرفتن ، حساسیت و ظرفیت سازگاری سیستم در نظر گرفته شده است (پیتمن و همکاران69، 2011). آسیب پذیری با «در معرض بودن»، «مستعد بودن» و «ظرفیت سازگاری» تعریف می شود (پورطاهری و همکاران،1389). آسیب پذیری شامل در معرض قرار گرفتن، حساسیت و ظرفیت سازگاری است. در معرض قرار گرفتن در این مورد میزان و مدت زمان قرار گرفتن در معرض تغییر اقلیم مربوط از قبیل خشکسالی است، حساسیت درجه ای است که سیستم توسط قرار گرفتن در معرض تحت تاثیر است و ظرفیت سازگاری توانایی مقاومت و بهبودی سیستم از آن است(لی و همکاران70،2010).

1-4-7-2 در معرض قرارگرفتن71
در معرض قرارگرفتن، میزانی است که یک سیستم در معرض تغییرات آب و هوایی قابل توجهی قرار می گیرد و استرسهای محیطی ، اجتماعی و یا سیاسی را تجربه می کند. همچنین مربوط به درجه ای از تنش آب و هوا است که ممکن است به صورت تغییرات طولانی مدت در شرایط آب و هوایی و یا به صورت تغییرات در تنوع آب و هوا، از جمله میزان و فراوانی مخاطرات نشان داده شود (IPCC، 2001 ، ادگر72،2006 و درسا و همکاران،2008). قرار گرفتن در معرض، اندازهگیری میزان، مدت و یا فراوانی استرس وارد بر یک سیستم است (شاوکین و همکاران73،2013). قرار گرفتن در معرض یک سیستم به محرک های موجود در آن سیستم اشاره دارد (پرستون و استافورد اسمیت74،2009).
قرار گرفتن در معرض، یک ویژگی نسبی جامعه بوده که نشان دهنده ماهیت و شرایط آب و هوایی جامعه است(فورد و اسمیت،2004). همچنین، در معرض قرار گرفتن به معنی، حضور مردم، معیشت؛ خدمات و منابع محیطی؛ ساختار یا سرمایه های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در مکان هایی است که تحت تأثیر منفی قرار گیرند(سورسو و همکاران75، 2013).
در معرض قرار گرفتن اشاره به ماهیت محرک و درجه ای که سیستم از اثرات این محرک محافظت نشده و بازتابی از ویژگی های حضور یا حساسیت سیستم است. ویژگی های حضور اشاره به شرایط اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، سازمانی و محیطی دارد که حساسیت و یا توانایی سیستم برای پاسخ به یک محرک را تعریف می کند(پیتمن و همکاران، 2011).
در معرض ريسك بودن با توجه به، طبقه (كه درآمد، شيوه و محل زندگي آنها را تحت تاثير قرار مي دهد)، اشتغال، كاست، جنسيت، نژاد، سن، ناتواني و وضعيت سلامتي، وضعيت مهاجرتي(چه قانوني و غير قانوني) و ماهيت و وسعت شبكههاي اجتماعي تفاوت مي كند(قدیری و افتخاری،1392). در این جا، قرار گرفتن در معرض با تغییرات پیش بینی شده در درجه حرارت و بارندگی نشان داده می شود.

2-4-7-2 حساسیت76
حساسیت، پاسخ مثبت و یا منفی یک سیستم به تغییر شرایط آب و هوایی است (IPCC, 2001 ، ادگر،2006). حساسیت، درجه ای است که یك سیستم در معرض اثرات منفی یا مثبت تغییر اقلیم قرار می گیرد. این اثر ممکن است مستقیم (به عنوان مثال، تغییر در عملکرد محصول در پاسخ به تغییر در میانگین، دامنه و یا تغییرات دما) یا غیر مستقیم (به عنوان مثال، خسارت ناشی از افزایش دفعات جاری شدن سیل های ساحلی به علت بالا آمدن سطح دریا) باشد. تفاوت سیستم ها ممکن است در حساسیت آن ها به تغییرات آب و هوایی تفاوت ایجاد کند (کازمیرزک و هندلی77،2011 و فتوری و چلری78،2012 ).
همچنین حساسیت اشاره به واکنش پذیری یک سیستم به مخاطرات اقلیمی دارد و ممکن است بطور قابل ملاحظه ای از یک سیستم، بخش و یا جامعه به سیستم، بخش یا جامعه دیگر متفاوت باشد (پرستون و استافورد اسمیت،2009). حساسیت، خاصیت ذاتی سیستم زوجی انسان- محیط زیست قبل از اختلال است و شرایط زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار می دهد(شاوکین و همکاران،2013). حساسیت بخش کشاورزی به تغییرات آب و هوایی به صورت فراوانی بحران های اقلیمی نشان داده شده است (درسا و همکاران، 2008).
در این مطالعه به این ترتیب است که در مناطقی با خشکسالی بیشتر، بخش کشاورزی پاسخ منفی می دهد (به عنوان مثال، عملکرد کاهش می یابد). بنابراین،کشاورزی در مناطق خشکسالی خیز از نظر کاهش عملکرد حساس تر است.

3-4-7-2 ظرفیت سازگاری79
یکی از عواملی که نقش بسیار اساسی در کاهش آسیب های ناشی از بلایای طبیعی و از جمله خشکسالی در مناطق روستایی دارد، ظرفیت ساگاری است (خسروی،1389). ظرفیت سازگاری اشاره به پتانسیل و توانایی یک سیستم برای تنظیم و یا مقابله با تغییرات آب و هوایی با حداقل اختلال دارد (IPCC, 2001 ). توانایی یك سیستم برای تنظیم اثرات تغییر اقلیم (از جمله تنوع آب و هوا)، تعدیل آسیب های احتمالی، استفاده از فرصت ها و یا مقابله با پیامدهای آن ها است (بروکس،2003). افزایش روز افزون بلایای طبیعی و ناکافی بودن ظرفیت سازگاری جوامع باعث رشد سریع آسیب پذیری در جوامع گردیده است (ادگر،2000). ظرفیت سازگاری، توانایی یک سیستم برای تکامل یافتن به منظور انطباق با خطرات زیست محیطی و یا تغییر سیاست ها و گسترش طیف وسیعی از تنوع ها است به طوری که بتوان با آن ها کنار آمد ( ادگر،2006). همچنین توانایی سیستم برای تنظیم با استرس های اقلیمی واقعی یا مورد انتظار و یا توانایی مقابله با پیامدهای ناشی از این استرس ها می باشد(درسا و همکاران، 2008). ظرفیت سازگاری می تواند ویژگی ذاتی سیستم باشد، به عنوان مثال می توان آن را یک واکنش خود به خودی و یا خود مختار دانست (کازمیرزک و

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق با موضوع امام صادق Next Entries منابع تحقیق با موضوع کار کودک