منابع تحقیق درباره آسیب پذیری، استان خوزستان، جهاد کشاورزی

دانلود پایان نامه ارشد

مختاری،1386؛ زمانی و همکاران،1388؛ پور طاهری و همکاران،1389؛ پیتمن و همکاران4،2011 ؛ حبیبا و همکاران5،2012). علی رغم گستردگی و تنوع خسارات و آسیب های ناشی از خشکسالی، ماهیت چند بعدی و پویای آن ها موجب شده که مطالعه آسیب پذیری جوامع و بخش های مختلف نسبت به خشکسالی دشوار باشد درحالی که درک ماهیت آسیب پذیری6، نقش مهمی در کاهش اثرات و پیامدهای خشکسالی دارد (کشاورز، 1389). تجزیه و تحلیل آسیب پذیری نسبت به خشکسالی در زمینه کشاورزی و امنیت غذایی جهانی، به ویژه با توجه به الگوهای افزایش مخاطرات اقلیمی برای کشورهای مستعد مخاطرات متفاوت در جهان، حیاتی است(جایانتی و همکاران7،2013). اندرسون و وودرو 8(1998) نیز توسعه پايدار را فرايند كاستن از آسيب پذيري ها و افزايش ظرفيت هاي محلي تعريف كرده اند (پورطاهری و همکاران، 1389). بنابراین، سنجش آسیب پذیری کشاورزان نسبت به خشکسالی، گامی مهم در پرداختن به موضوع آسیب پذیری نسبت به خشکسالی در کشور است و می تواند به مدیریت خشکسالی کاهش گرا9 منجر شود (گیکن و همکاران10،2012).
2-1 بیان مسئله
استان خوزستان يكي از قطب هاي اصلي فعالیت هاي كشاورزي كشور محسوب مي شود (مینایی و همکاران،1388)، 80 درصد از کل سطح زیر کشت و 62 درصد از تولید غذای اصلی در جهان مربوط به کشت گندم است (مونگی و همکاران،2010). برآوردهاي موجود نشان مي دهد كه نياز كشور به گندم تا سال 1400 از مرز20 ميليون تن در سال خواهد گذشت (کوچکی و نصیری،1387). گندم عمده ترين محصول زراعي در خوزستان بوده و رتبه دوم كشت اين محصول در كشور به خوزستان اختصاص دارد. بر اساس آمار موجود در سال زراعی 1389- 1388 ، از كل اراضي زیر كشت گندم استان خوزستان( 889 هزار هكتار)، 605 هزار هكتار( 68 درصد) به گندم آبي و 284 هزار هکتار(32درصد) به گندم دیم اختصاص دارد. ميانگين توليد كل گندم نيز حدود 1373 تن بوده كه سهم گندم آبي 1248 تن(91 درصد) و گندم دیم 124 هزار تن(9 درصد) مي باشد (گوشه وغالبی،1391 و اداره آمار و فناوری اطلاعات جهاد کشاورزی استان خوزستان،1392).
بر اساس گزارش سازمان ملل در آینده ای نزدیک 31 کشور جهان با کمبود آب مواجه خواهند شد و از ایران نیز به عنوان یکی از بحرانی ترین کشورهای درگیر کمبود آب در آینده نام برده می شود (پور طاهری و همکاران،1392). خشکسالی ها و كم آبي سال هاي اخير باعث كاهش منابع آب با كيفيت مطلوب در خوزستان شده است و ناخواسته بهره برداري از منابع آب با كيفيت نامطلوب براي آبياري گندم را افزايش داده است (گوشه و غالبی،1391) همین امر سبب شده استان خوزستان با داشتن رتبه دوم در توليد گندم در كشورمان، قسمت بزرگي از توليد گندم خود را از دست بدهد (تقوایی ابریشمی، 1388). سطح زير كشت گندم در كشور ما بسيار بالا است (میران زاده و امام،1388) و تولید آن به ویژه به صورت کشت دیم وابستگی بالایی با مقدار نزولات جوي و برخی از عوامل اقلیمی دارد. در استان خوزستان به علت خشکسالی، كافي نبودن بارندگي و توزیع نامناسب باران در سال های اخیر ، سطوح چشمگيري از گندم زارها، قابل برداشت نبوده و يا عملكرد كمي دارند كه ميزان توليد كل گندم كشور را تحت تأثير قرار داده است(تاتاری و همکاران،1390). خشکسالی نه تنها باعث خسارات کشاورزی برای کشاورزان میشود بلکه درآمد آن ها، فرصت های شغلی و نهاده ها و سرمایه گذاری آن ها را در بخش کشاورزی کاهش می دهد (حبیبه و همکاران،2012). این خسارات ادامه آسیب پذیری کشاورزان نسبت به خشکسالی را نشان میدهد (گیکن و همکاران،2012) و كاهش خسارات نيازمند فهم صحيح علل و راه حل هاي مناسب مي باشد که در اين زمینه، آسيب پذيري به عنوان تعيين كننده اصلي معرفي مي شود (افتخاری و همکاران، 1387).
آسیب پذیری نسبت به خشکسالی حاصل مجموعه ای پیچیده، چندگانه و همبسته از عوامل اجتماعی- اقتصادی است که مطالعه آن را دشوار می کند. درحالی که تبیین آسیب پذیری و عوامل اثرگذار بر آن، عامل کلیدی در کاهش اثر بخش خسارات خشکسالی به شمار می رود (بریکمن11، 2006؛کشاورز، 1389؛ وزارت جهاد کشاورزی، 1390). از این رو ، شناخت ميزان آسيب پذيري نسبت به خشکسالی کشاورزان و خانوارهای آنان براي نيل به جامعه اي پايدار ضروري می باشد. با توجه به اینکه بررسی آسیب پذیری نسبت به خشکسالی به صورت عادی در سطح محلی اتفاق میافتد، مطالعات فاجعه باید قادر به تبیین ماهیت آسیب پذیری در سطح محلی و به ویژه در سطح خانوار باشند (لیو و همکاران، 2008؛ کشاورز و همکاران،1389؛ قدیری و افتخاری ،1392). از این رو هدف این پژوهش تبیین آسیب پذیری گندمکاران نسبت به خشکسالی می باشد و تمامی بررسی های آن در سطح خانوار صورت گرفته است و در این راستا سؤالاتی مطرح می شود، میزان در معرض قرار گرفتن خشکسالی گندمکاران چگونه است؟ حساسیت گندمکاران نسبت به خشکسالی چقدر است؟ گندمکاران چه ظرفیتی برای سازگاری با خشکسالی دارند؟ آسیب پذیری گندمکاران نسبت به خشکسالی چه میزان است؟ هر کدام از شاخص های آسیب پذیری تا چه حد آسیب پذیری کشاورزان را تبیین می کند؟ این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش ها است تا آسیب پذیری گندمکاران را نسبت به خشکسالی بسنجد و جامعه مورد مطالعه را به گروه هایی با آسیب پذیری متفاوت طبقه بندی کند به این امید که سیاست ها و برنامه ریزی ها در راستای کاهش آسیبپذیری گندمکاران نسبت به خشکسالی براساس اصلی ترین مؤلفه های شناسایی شده صورت گیرد.
3-1 اهمیت و ضرورت موضوع
تنها در سال 2008 میلادی، 220 هزار نفر در سراسر جهان بر اثر بلایای طبیعی جان خود را از دست داده اند. بررسی های آماری بلایای طبیعی، از سال 1990 تا 2002 نشانگر روند افزاینده بلایا است (وزارت جهاد کشاورزی،1390). كشور ما همواره در معرض بلاياي طبيعي، همچون سيل، زلزله وخشكسالي قرار دارد به گونه اي كه از 40 بلاي اتفاق افتاده در جهان، 31 مورد آن در ايران اتفاق مي افتد (زمانی و همکاران،1388). خشکسالی پیچیده ترین، مبهم ترین و مخاطره آمیزترین سانحه طبیعی بوده است که طیف گسترده ای از اقلیم ها و اکوسیستم ها را تحت تأثیر قرار می دهد و اثر آن بسیار بیشتر از سیل، زلزله و گرد و غبار است، باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد (پورطاهری و همکاران، 1392؛ حیاتی و همکاران،2010؛ حبیبا و همکاران،2012). همچنین بلایای با شروع آهسته، مانند خشکسالی، به طور مداوم منابع کشاورزان را سریع تر از آن که بتوانند آن ها را دوباره بسازند، از بین می برند (حیاتی و همکاران،2012). پديدهي خشكسالي به شرايطي اطلاق نميشود كه ميزان بارندگي متوقف شود، بلكه به شرايطي گفته مي شود كه ريشه ي گياهان ديگر قادر نباشند آب مورد نياز خود را از رطوبت خاك جذب كنند(جعفری و همکاران، 1391). خشكسالي داراي انواع مختلفي است که یکی از مهم ترين آن‌ها خشكسالي كشاورزي است و زماني بوجود مي آيد كه در فاصله بين دو بارندگي ذخيره رطوبتي منطقه ريشه در خاك براي زنده ماندن محصولات كشاورزي و گياهان طبيعي و مراتع كفايت نكند (تقوایی و همکاران، 1387). همچنین خشکسالی به عنوان یک پدیده نامطمئن و غیر قابل پیش بینی، پدیده ای متناوب و منطقه ای است که با کمبود آب در هوا و خاک بر عملکرد و تولیدات محصولات کشاورزی تأثیر گذاشته و با ایجاد قحطی و گرسنگی بر شرایط اقتصاد معیشتی آسیب های جبران ناپذیری را وارد میکند (پورطاهری و همکاران، 1392؛ حیاتی و همکاران،2010). دیگر نتایج خشکسالی شامل؛ کاهش محصول و تلفات دام در سطح وسیع، کمبود آب و مواد غذایی، افزایش بیماری، استرس و دیگر مشکلات اجتماعی، کاهش تولید برق آبی و افزایش فرسایش خاک و وقوع آتش سوزی، مهاجرت های اجباری توده ای به مناطق شهری و کشورهای دیگر و به طور کلی افزایش بدهی ها و کاهش امنیت در سطوح محلی و ملی است (حیاتی و همکاران،2010). در حالی که خشکسالی در مقیاس محلی و تأثیر آن بر چرخه محصول بسیار شایع تر است. در اين ميان كشاورزي با توجه به وابستگي به آب و به عنوان یکی از بخش های مهم اقتصادی هرکشور، معمولأ اولين بخشي است كه در هنگام خشکسالی آسیب میبیند و همین امر موجب به صدا درآمدن زنگ خطر برای جامعه کشاورزی است که بیشترین تبعات ناشی از خشکسالی را تجربه می کنند و به یک قشر آسیب پذیر تبدیل میگردند (جوادنیا و مباشری، 1386؛ تقوایی و همکاران، 1387؛ شرفی و زرافشانی،1389). آسیب پذیری جوامع روستایی که ممکن است ناشی از عوامل مختلفی مانند؛ سیل، طوفان، زلزله، آتش سوزی، خشکسالی و غیره باشد یکی از مواردی است که به شدت مورد توجه برنامه ریزان در سراسر جهان میباشد (خسروی پور، 1389). پیشگیری و کاهش خشکسالی در بهبود توسعه پایدار اجتماعی و اقتصادی نقش مهمی دارد و بدون برنامه ریزی امکان پذیر نمی باشد. یکی از جنبه های مهم برنامه ریزی و کاهش اثرات خشکسالی، سنجش آسیب پذیری است تا از طریق آن بتوان توانایی کشاورزان را برای سازگاری نسبت به این پدیده زیان بار افزایش داد (شرفی و زرافشانی،1389؛ احمدی و همکاران،1389؛ وزارت جهاد کشاورزی،1390 و گیکن و همکاران،2012). آسیب پذیری اغلب از اجزایی تشکیل شده که شامل قرار گرفتن در معرض و حساسیت به تنش های خارجی و ظرفیت سازگاری است. قرار گرفتن در معرض، درجه ای است که یک سیستم استرس های محیطی ، اجتماعی و یا سیاسی را تجربه می کند. حساسیت، درجه ای است که یک سیستم به تغییر شرایط آب و هوایی پاسخ می دهد. ظرفیت سازگاری، توانایی یک سیستم برای تکامل یافتن به منظور انطباق با خطرات زیست محیطی و یا تغییر سیاست ها و گسترش طیف وسیعی از تنوع ها است به طوری که بتوان با آن ها کنار آمد(ادگر،2006). شناسایی آسیب پذیری نسبت به خشکسالی ، گامی مهم در کاهش خسارات خشکسالی و امنیت غذایی و در نتیجه کاهش آسیب پذیری نسبت به خشکسالی در کشور است و برای برنامه ریزی به منظور مدیریت خشکسالی ضروری است (خشنودی فر و همکاران،2012؛ گیکن و همکاران،2012).
4-1 محدوده پژوهش
این پژوهش در سال 1393 در شهرستان باوی از توابع استان خوزستان، با موضوع تبیین آسیب پذیری گندمکاران نسبت به خشکسالی صورت گرفت.
5-1 اهداف تحقیق
1-5-1 هدف اصلی
هدف کلی این تحقیق تبیین آسیب پذیری ناشی از خشکسالی در سطح خانوارهای گندمکاران شهرستان باوی است.

2-5-1 اهداف اختصاصی
تعیین میزان در معرض خشکسالی قرار گرفتن گندمکاران مورد مطالعه؛
تعیین میزان حساسیت گندمکاران مورد مطالعه نسبت به خشکسالی؛
تعیین ظرفیت سازگاری گندمکاران مورد مطالعه نسبت به خشکسالی؛
تعیین میزان آسیب پذیری گندمکاران مورد مطالعه نسبت به خشکسالی؛
طبقه بندی گندمکاران بر اساس میزان حساسیت، ظرفیت سازگاری و آسیب پذیری آنان نسبت به خشکسالی.

6-1تعریف واژگان
خشکسالی
خشکسالی عبارت است از کاهش معنی دار بارندگي نسبت به شرايط نرمال در يك دوره زماني طولاني كه به كمبود آب براي بخش هايي همچون كشاورزي، جوامع مردمي و محيط زيست منجر مي گردد (مرکز ملی کاهش خشکسالی12،2012).

در معرض قرار گرفتن
در معرض قرارگرفتن، میزانی است که یک سیستم در معرض تغییرات آب و هوایی قابل توجهی قرار میگیرد و استرس های محیطی، اجتماعی و یا سیاسی را تجربه می کند. همچنین مربوط به درجه ای از تنش آب و هوا است که ممکن است به صورت تغییرات طولانی مدت در شرایط آب و هوایی و یا به صورت تغییرات در تنوع آب و هوا، از جمله میزان و فراوانی مخاطرات نشان داده شود (IPCC، 2001 ، ادگر13،2006 و درسا و همکاران،2008).

حساسیت
حساسیت، پاسخ مثبت و یا منفی یک سیستم به تغییر شرایط آب و هوایی است (IPCC, 2001 ، ادگر،2006).

ظرفیت سازگاری
ظرفیت سازگاری، توانایی یک سیستم برای تکامل به منظور انطباق با خطرات زیست محیطی و طیف وسیعی از تغییرات است به طوری که بتوان با آن ها کنار آمد ( ادگر،2006) و توانایی برای تنظیم با استرس های اقلیمی موجود یا پیش بینی شده و یا توانایی مقابله با پیامدهای ناشی از این استرس ها می باشد(درسا و همکاران، 2008).

آسیب پذیری
آسیب پذیری به تغییر اقلیم تابعی است از: در معرض قرا

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق با موضوع زيارت، خداي، تعالي Next Entries منابع تحقیق با موضوع بعضي، خداي، کسي