منابع تحقیق با موضوع پیشه وران، شهر ورامین، تهاجم مغول

دانلود پایان نامه ارشد

چوپان همه کاره بود چنانکه به قول حمدالله مستوفی : « بر پادشاه از جهانداری نامی بیش نبود»(مستوفی ،همان،612). حکومت اصفهان و کرمان به یکی از پسران امیر چوپان به نام تالش داده شد (حافظ ابرو ،1317،135؛ سمرقندی ،1372،111). اما پس از مدتی رابطه ابوسعید و امیر چوپان رو به وخامت نهاد . پس از مرگ ابوسعید و ایلخانانی مثل آرپاگون حکومت رسیدند در حالی که این ایلخانان خود دست نشانده امرای قدرتمند دیگری بودند. پس از مرگ ابوسعید ، سلطان ابواسحق در شیراز ، اصفهان و بلاد فارس حکومت را بدست گرفت (ابن بطوطه ، 1337 ،223). ودشواریهای بسیاری بر مردم روا داشت .پس از مرگ آرپاگون نیز سید جلال الدین میرمیران و عمادالدین لبنانی حکم می راندند.(میرخواند ،1375،997).
با توجه به اطلاعات حمدالله مستوفی در این تومان سه شهر : اصفهان ، فیروزان 5وفارفاآن بوده اند .این منطقه دارای 8 ناحیه به نامهای : جی ، ماربین ، کرارج ، قهاب ، برخوار، کنجان ، براآن ، رودشت بوده است و هر کدام از این مناطق به نوبه خود دارای چند پاره دیه نیز بوده اند(مستوفی ،1362،48-45). با توجه به حملات ویرانگر مغول گویا این فقط اصفهان بوده ،که بر تعداد روستاهای آن افزوده شده است (بویل،1385،469). این روستاها پر جمعیت ودارای مساجد و مدارسی بوده اند . که حمدالله مستوفی در این باره اشاره می کند : « هر یک از این دیهها کمابیش هزار خانه باشد و بازار و مساجد و مدارس خانقاهات و حمامات دارد.»(مستوفی 1362،51).
از لحاظ مذهبی مردم اصفهان اکثرا سنی شافعی مذهب بوده اند(همان ،45). هر چند از دیگر مذاهب، نیز در این شهر وجود داشتند که همین باعث بروز اختلافات دینی و رسم دو هوایی در این منطقه می شد ،که ابن بطوطه نیز از این رسم دو هوایی و درگیری بین سنیان و شیعیان سخن رانده و اشاره می کند که این اختلافات شهر را به ویرانی کشانده است ، او همچنین می نویسد :« مردم آن شهر دائم در منازعه و کشتار به سر می برند»(ابن بطوطه،1337،191). اطلاعاتی که ابن بطوطه در این باره می دهد و اشاراتی که یاقوت به این درگیری ها می کند(حموی ،1380:ج1،3619). بیانگر این حقیقت است که این اختلافات از مدتها پیش برقرار بوده و تا زمان ابن بطوطه و حمدالله مستوفی نیز برقرار بوده که حمدالله مستوفی در این باره می نویسد : « رسم دو هوایی هرگز ازآنجا بر نیفتد ، و همه خوشیهای آن شهر در هنگام اظهار دو هوایی با ناخوشی آن فتنه مقابل نتوان کرد» (مستوفی، 1362،45).مردم فیروزان نیز از لحاظ طبع و خوی مذهبی مانند اصفهان بوده اند(مستوفی،1336،56). ظاهرا در هنگامی که ابن بطوطه از آنجا دیدن کرده ، فیروزان شهر کوچکی بوده است.(ابن بطوطه ،1337،245).
از لحاظ اقتصادی و کشاورزی در اصفهان میوه به وفور یافت می شد ، مستوفی با اشاره به این نکته می گوید: هر چیزی را که در آنجا بکارند ثمره خوب می دهد مگر انار که در آنجا به خوبی پرورش نمی یابد (مستوفی ،1362،48). ابن بطوطه نیز از میوه های اصفهان سخن رانده که در این بین به زردآلویی که قمرالدین خوانده می شد و انگور و خربزه نیز اشاره نموده و می نویسد : « مثل انگور و خربزه اصفهان غیر از بخارا و خوارزم در هیچ جای دیگر پیدا نمی شود»(ابن بطوطه ،1337،190). و ظاهرا میوه های اصفهان وسیله امرار معاش ساکنان این ناحیه از طریق صادرات آن بوده است که حمدالله مستوفی بدین مطلب اشاره کرده و می نویسد : « میوه های آن را تا هند و روم برند».(مستوفی ،1362،49).همچنین در آنجا غله، کدو و ذرت نیز کشت می کردند (رشید الدین فضل الله ،1368،135و189و151).
در آنجا صنعت پنبه بافی و کوزه گری نیز رواج داشته و در مرصاد العباد آمده : « در آنجا چارقد زنانه ای از پنبه بافند»(رازی،1373،356). صنعت گران و پیشه وران نظام خاصی داشته اند ، که بنا به گفته ابن بطوطه: هر دسته از پیشه وران اصفهانی رئیس و پیش کسوتی برای خود انتخاب می نمودند که او را « کلو» می نامیدند و دسته های دیگر نیز که اهل صناعت و حرف بودند به همین نحو روسای برای خود برمی گزیدند و جوانان مجرد این شهر نیز جمعیت هایی داشتند که بین هریک از گروههای آنان رقابت و همچشمی برقرار بوده است(ابن بطوطه ،1337،191). اصفهان شهری بود که منجمین ، اطبا و شعرای بسیاری در آن می زیسته اند؛ افرادی مانند : رفیع فارسی ، کمال الدین اسماعیل و یمین مکی که نسبت به برخی مناطق دیگر، در این شهر علما و فضلای بیشتری پرورش یافته اند (قزوینی،1373،356). حقوق دیوانی اصفهان در زمان مستوفی پنجاه تومان و حقوق دیوان فیروزان سیزده تومان و چهارهزار و پانصد دینار بوده است(مستوفی ،1362،53).

5-2-تومان ری یا ورامین

این تومان شامل شهرهای : ری ، ورامین و طهران بود(همان،55).که در هنگام حملات مغول صدمات بسیاری بر آنها وارد شد ، جبه و سبتای که مامور فتح ایران از سوی چنگیز بودند در سال 617 هـ به ری وارد شده و دست به غارت و کشتار زدند ، و چنان ویرانی در انجا اتفاق افتاد که پس از آن ری دیگر نتوانست قد علم کند (لسترنج،1337،232). یاقوت که در آن دوره از آنجا عبور کرده بود، می نویسد : « فقط باروی شهر از خرابی نجات یافته ولی غالب خانه ها با خاک یکسان شده است»(حموی ،1380،833).
در زمان حمله مغولان اهالی ری با یکدیگر خصومت داشتند و پیروان مذهب حنفی مسجدی را که شافعیه در آن نماز می خواندند ، به آتش کشیده بودند. هنگامیکه شافعیان از آمدن مغولان آگاه شدند ، قاضی شافعی شهر به اتفاق هم کیشان خود از مهاجمین استقبال کرده و مغولان را به قتل نیمی از مردم که حنفی بودند تحریک نمودند، و در نتیجه بسیاری از مردم شهر در این تهاجم به قتل رسیدند (میرخواند،1375،848). میرخواند از کشتار شافعیان نیز سخن به میان آورده و در این باره می نویسد : « جبه نویان بعد از کشتار حنفی ها به این فکر فرو رفت که چون شافعیان بر همشهریان خود وفا نکردند به آنها نیز وفا نخواهند کرد پس با اصحاب شافعی نیز اینکار را کرد»(همانجا).اما در گزارش دیگری از یاقوت حموی اشاره می رود که محله شافعی ها یعنی کوچکترین محله شهر از شر تهاجم مغولان محفوظ ماند؛اما محله حنفی ها و شیعیان به کلی ویران شد ( حموی،1380:ج1،894-893).اما در زوایای پنهان این دو نظریه که یکی به ویرانی محله شافعی ها و دیگری به مصون ماندن ان از تعرض اشاره میکند ، شاید این نکته نهفته باشد که در آغاز حملات مغول محله شافعی ها سالم ماند و در اشارات یاقوت که به آن دوره نزدیک تر است این مسئله دیده می شود ، ولی شاید پس از آن بوده که محله شافعیان خراب شده و این اشاره میر خواند نیز با درنظر گرفتن دوره زمانی او می تواند صحیح باشد ، زیرا از این قبیل اقدامات در نزد مغولان دیده می شود ، اما همه اینها نشان از کشتار بسیار در این شهر می باشد که نجم الدین رازی تعداد کشته شدگان را حدود 500 هزار نفر می داند ، او خود از اهالی ری و از سلک صوفیان این شهر بوده است(رازی ،1373،45).اما تعداد کشته شدگانی که او ذکر می نماید اندکی با اغراق همراه است ، زیرا بارتولد نیز اشاره می کند، که شهر ری قبل از حمله مغولان بواسطه نفاق بین حنفیها و شافعیها خالی شده بود(بارتولد،1358،149).هرچند که این نظر بارتولد نیز می تواند مورد اعتماد نباشد، زیرا که اکثر منابع از وجود درگیری های مذهبی در آن زمان سخن می گویند و اشاره می کنند که این در گیری ها تا آمدن مغولان نیز ادامه داشت.
اما چیزی که نباید فراموش نمود این مساله است که ری دیگر نتوانست در برابر اختلافات داخلی و مهتر از ان پس از حملات مغول قد علم کند و چنانکه مستوفی می نویسد پس از آن ورامین دارالملک این تومان شد(مستوفی، 1362،55). این تومان نیز تا آمدن هلاکو تابع همان حاکمانی بود که برای ولایت عراق عجم در نظر گرفته شده بودند. هنگامیکه هلاکو بر سر کار آمد ممالک عراق را به فرزند خود اباقاخان داده و به احتمال زیاد در دوره اباقاخان نیز ملک فخرالدین حاکم ری بوده است. چون در جامع التواریخ آمده است که : « احمد تکودار در ری ملک فخرالدین راسیورغامیشی فرمود و برقرار سابق حاکم آن مملکت گردانید»(رشید الدین فضل الله ،1367:ج2،789). که این موضوع حاکی از ان است که ملک فخرالدین از مدتی پیش آن نیز برآن منطقه حکومت داشته و چون بارتولد اشاره می کند که حکومت ری در زمان مغولها با حکمران مخصوصی بوده است(بارتولد،1358،149). این نکته نشان دهنده این امر است که ملک فخرالدین جزو همان حاکمان مخصوصی است که حتی در دوره احمد تکودار نیز به حکومت خود در این نواحی ادامه داده است ، اما در دوره ارغون بود که ایلخان ممالک خراسان ، مازندران ، قومس و ری را به فرزند خویش غازان سپرد و در دوره گیخاتو نیزکل عراق عجم به تولادای رسید(میر خواند ،1375،934). اما دوباره در دوران بایدو و غازان از حاکمیت ملک فخرالدین بر ری سخن به میان می رود(رشید الدین فضل الله،1367:ج2،917). ، همانگونه که اشاره نمودیم، ری در دوره فترت مغول به به کلی رو به ویرانی نهاد ، غازان خان حکم یرلیغ این شهر را به ملک فخرالدین داد و او نیز با هدف بازگرداندن رونق به این شهر، در آنجا عمارت های ساخت و جمعی از مردم را نیز در آنجا ساکن گردانید (مستوفی، 1362،53). ، اما باز هم ری آباد نشد زیرا اهالی آن به دو شهر ورامین و طهران که در نزدیکی ری بودند نقل مکان نمودند(لسترنج،1337،233). ملک فخرالدین حسن در سال 707ﻫ در زمان ابوسعید فوت نمود قاشانی در مورد او می نویسد : « همه آداب و فضایل و فر و فرهنگ ، هنرها سیاقت انشای مغولی و مسلمانی و به اسباب بزرگی وزارت آراسته بود»(قاشانی،1348،75). پس از مرگ ابوسعید امرای اینجو ولایت ری را مدتی ضبط نمودند اما در آخر مطیع سلطان ولی شدند(شبانکاره ای ، 1363،344).
از لحاظ مذهبی در شهر ری گروههای شافعی ، حنفی و شیعیان وجود داشتند که نویسندگان نیز به اختلافات میان آنها پرداخته اند ، مردم ورامین در زمان مستوفی مردمش ، شیعه اثنی عشری بوده اند. (مستوفی، همان،55)
یکی از ویژگی های شهر ری، خانه های زیرزمینی آن بوده که مولف آثارالبلاد به آن پرداخته و آن را اینگونه می نماید: « خانه های ری کلا زیر زمین باشد ، زیرا وقتی که عبور لشکر از آن ولایت شود و دشمن تاخت کند خشک و ترش را بسوزاند و دست نزول نماید و خرج و سیورسات خواهد ، پس ناچار اهل ری خانه ها را زیرزمین ساخته اند و درهای خانه را تنگ و باریک نموده اند»(رازی،1373،443). که این ویژگی نشان دهنده موقعیت خاص جغرافیای ری می باشد.
از لحاظ کشاوری و اقتصادی ، در اطراف ری غله فراوان کشت می شد به نحویکه از آنجا به ولایات دیگر نیز برده می شد ، میوه های انار و شفتالو نیز در آنجا پرورش می یافت. (مستوفی، 1362،54). همچنین یک داد و ستد اقتصادی با انگور نیز در آنجا وجود داشت و آن اینکه نوعی از انگور را که ملاحی می نامیدند تا زمستان نگه میداشتند و از آنجا به قزوین می بردند(رازی،1373،444).همچنین گل سرشور نیز که از کوههای ری به غایت خوبی بدست می آمد به سرزمینهای اطراف می بردند(همانجا). در ری شانه های مرغوبی ساخته می شد(اشپولر،1384،435). همچنین ظروفی را که از چوب خلنج در طبرستان می ساختند به ری انتقال می دادند ، اهل ری آن را که چندان لطافتی نداشت ، به نقشهای رنگین می آراستند تا قبول عامه شود و به دیگر ولایات می فرستادند(رازی،همان،444). که همه این بیانات نشان دهنده این نکته است، که ری از لحاظ صنعتی مرکزیت داشته است.
در طهران نیز زراعت وجود داشته ؛ زکریای قزوینی در این باره می نویسد « آنها زراعت با بیل کنند از ترس آنکه مبادا دشمن ایشان را به غارت برد»(همان،402). و همچنین در آنجا درخت میوه و بوستان نیز وجود داشت. (همان،401) در ورامین نیز که مستوفی در مورد آن می نویسد « در ماقبل دیهی بوده اکنون قصبه گشته است» پنبه غله و میوه پرورش می یافت(مستوفی 1362،55).

5-3- تومان قم و کاشان

این تومان شامل شهرهای قم ، کاشان ، اردستان ، جربادقان ، دلیجان ، زواره فراهان ، کرج ، گرمرود ، نطنز ، نمیسور ،

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق با موضوع غازان خان، ترکان خاتون، ماوراءالنهر Next Entries منابع تحقیق با موضوع غازان خان، مرگ طبیعی، خواجه نصیرالدین طوسی