منابع تحقیق با موضوع وحدت جهان اسلام، تضاد و تقابل، دولت – ملت

دانلود پایان نامه ارشد

يگانگي امت اسلامي و فراتر از آن همبستگي نوع بشر در سايه مباني و پيوندهاي عقيدتي مشترک است. اين اصل به طور اصولي در تضاد و تقابل با بنيان هاي نظم جغرافياي بين المللي حاکم مي باشد(پيشگامي فرد و همکاران، 1385، ص116).
امروزه براي پيشبرد همگرايي و همکاري ميان کشورها در حوزه هاي مختلف سياسي، اقتصادي، فرهنگي، علمي و تکنولوژيک چه در سطح منطقه اي و چه در سطح بين المللي، اتحاديه يا سازمان هايي به وجود مي آيد که با برخورداري از ساختارهاي رسمي و براساس توافق چندجانبه ميان دولت ها به صورت فراملي عمل مي کنند. در حوزه کشورهاي اسلامي وجود يک سازمان کارامد و فراگير به منظور جمع کردن کشورها در فرايند همگرايي، همانند اتحاديه اروپايي ضرورتي اجتناب ناپذير است. با وجود آنکه سازمان کنفرانس اسلامي مي توانسته در رابطه با همگرايي جهان اسلام گزينه مناسبي باشد، زيرا هم تمامي کشورهاي اسلامي در آن عضويت دارند و هم از چندين دهه تجربه سازماني برخوردار است اما اين سازمان بدليل آنکه ازکارايي و قدرت لازم برخوردار نيست و همچنين وابستگي برخي کشورهاي عضو به بيگانگان، عدم توجه بعضي اعضا به همکاري با سازمان و فقدان سازوکارهاي موثر در وادارکردن کشورها جهت اجراي قطعنامه هاي سازمان کنفرنس اسلامي براي همگرا نمودن کشورهاي اسلامي ناکارآمد بوده است(حسيني مقدم و همکاران، 1391، ص5-4).
اگرچه اغلب مسلمانان به لحاظ ايدئولوژيک خواهان ايجاد همبستگي و اتحاد جهاني کشورهاي مسلمان هستند امّا در واقع چنين امري با چالش هاي متفاوتي روبرو است. اين چالش هاي متفاوت در قالب نارضايتي هايي در ميان کشورهاي مسلمان وجود بارز دارد که نمي توان صرف وجود عامل وحدت بخش اسلام بر روي آن تاکيد نمود. اگرچه جهان اسلام در کليت خود تاثيرگذار در فرايندهاي جهاني مي باشد امّا در واقع خود به علت عدم انسجام لازم نتوانسته به محوري موثر تبديل شود. جهان اسلام به عنوان محدوده اي قابل توجه در جغرافياي جهان درگير مشکلات دروني- ملي و منطقه اي مي باشد. از آنجائيکه بسياري از اين چالش ها ناشي از رويکردهاي تئولوژيکي مي باشد امّا محور چاره اي مشکلات، اقدامات تئولوژيکي نيست بلکه رويکردهاي ژئوپليتيک براي معرفي افق هاي جديد و کارکردي بايد مورد توجه واقع شود(يوسفي و همکاران، 1389، ص5).
باتوجه به موارد مطروحه، اين پژوهش درصدد مي باشيم که به تبيين موقعيت ژئوپليتيک کشورهاي اسلامي بپردازد و عوامل تاثيرگذار بر همگرايي کشورهاي اسلامي بر مبناي دين اسلامي بعنوان قدرت جهاني را شناسايي نمايد.
1-2- ضرورت تحقيق
جهان اسلام به لحاظ جغرافيايي، وسعت قابل ملاحظه‌اي از كره خاكي را در بر مي‌گيرد. گستره آن حدود يازده هزار كيلومتر طول جغرافيايي، از غربي‌ترين نقطه در شمال افريقا تا جزاير جاوه اندونزي و حدود 6 هزار كيلومتر عرض جغرافيايي، از شمال قزاقستان تا جنوب سودان را در بر مي‌گيرد. جمعيت جهان اسلام براساس برآوردهاي خوش بينانه، بيش از يک ميليارد و دويست ميليون نفر مي باشد که عمده آنها در گستره پيش گفته در قالب مليت هاي مختلف، پيرو دين اسلام هستند. اين گستره، دربرگيرنده منطقه اسلام مركزي و اسلام پيراموني است. اسلام مركزي شامل كشورهايي است كه در سال هاي آغازين گسترش اسلام به اين دين گرويدند و اسلام پيراموني، قسمت هايي از جهان اسلام است كه در سده ‌هاي بعدي، اسلام را به عنوان يك آيين آسماني براي خود انتخاب كردند. علاوه بر اين گستره، امروزه مسلمانان در همه كشورهاي دنيا حضور دارند. جمعيت مسلمانان در برخي كشورهاي اروپايي، اگر چه در اقليت هستند، ولي اقليتي را تشكيل مي‌دهند كه به مثابه اكثريت قابل ملاحظه‌اي مي‌باشند.
در سال هاي اخير، وقوع حوادثي در جهان با عامليت عده‌اي به ظاهر مسلمان باعث شد تا تبليغات منفي گسترده اي عليه مسلمانان صورت گيرد. حادثه 11 سپتامبر و تشكيل حكومت افراطي طالبان در افغانستان، آخرين مصداق از اين اقدامات به شمار مي رود. عده‌اي در غرب با استفاده از ابزار تبليغات، اعمال خلاف اسلام و خشونت‌بار مسلمان نمايان را اعمال اسلامي، جلوه داده و تلاش نمودند تا آن چه اتفاق افتاده را واقعيت جهان اسلام معرفي كنند. آن چه مسلّم است اين که جهان اسلام از اين اعمال ضدخدايي و ضدانساني، جداست. با افول ديگر مکاتب مادي در جهان امروزي، دنياي اسلام داراي ارزش هاي ذاتي بسيار ارزش مندي است كه مي‌تواند قابليت سازگاري جهان اسلام و تمدن اسلامي با ساير اديان و تمدن ها را به جهانيان نشان دهد. به طور حتم، دست يابي به اين مقصود، به آساني ميسر نيست؛ به ويژه اين كه جريان هاي ضداسلامي تلاش مي‌نمايند تا با وارونه جلوه دادن واقعيت هاي جهان اسلام، چهره آن را مخدوش نمايند. جهان اسلام، در حال حاضر، داراي مجموعه‌اي از ويژگي‌هاي ژئوپوليتيكي ناهمگون است به همين دليل ويژگي هاي فوق‌العاده مهمي براي همگرائي و تشكيل نظام منطقه‌اي با تكيه بر عناصر و آميزه‌هاي بومي دارد.

1-3- اهداف تحقيق
1- تبيين موقعيت ژئوپليتيک کشورهاي اسلامي
2- شناسايي عوامل تاثيرگذار بر همگرايي کشورهاي اسلامي بر مبناي دين اسلامي بعنوان قدرت جهاني
1-4- سوالات تحقيق
1- عوامل تاثيرگذار ژئوپليتيک کشورهاي اسلامي در معادلات بين المللي کدامند؟
1-5- فرضيات تحقيق
1- موقعيت جغرافيايي کشورهاي اسلامي مي تواند با همگرايي در معادلات تأثيرگذار باشد.
2- دين اسلام مي تواند عامل قدرت کشورهاي اسلامي در معادلات بين المللي باشد.
1-6- قلمرو تحقيق
نظر به گستردگي موضوع جهان اسلام، تنوع در تعاريف و دسته بندي هاي آن، تعيين قلمرو تحقيق مي تواند در دستيابي به اهداف آن مهم باشد. اين تحقيق به مسايلي چون جهان اسلام، نقاط ژئوپليتيک کشورهاي اسلامي، عوامل همگرايي کشورهاي اسلامي مي پردازد.
1-7- پيشينه تحقيق
سيد يحيي صفوي(1388) در تحقيقي به بررسي جغرافياي سياسي جهان اسلام پرداخت. او بيان داشت اتصال سرنوشت کشورهاي اسلامي به يکديگر، مزيت هاي نسبي، فرصت ها و افق هاي روشني را به منظور رشد، توسعه و اقتدار هر يک از کشورهاي اسلامي خلق مي کند. ياري جستن از باورها و ارزش هاي اسلامي يکي از مهمترين عوامل شکل گيري وحدت و همگرايي ميان کشورهاي اسلامي است.
باتکيه بر ارزش ها و باورهاي مشترک زمينه بهره جويي از ظرفيت هاي موجود در جهان اسلام به منظور حفظ و ارتقاي منافع مسلمين امکان پذير مي شود.صفوي در اين پژوهش از جمله ظرفيت ها و قابليت هاي اصلي جهان اسلام را عوامل زير برشمرد:
موقعيت ژئوپليتيک، ژئواکونوميک و ژئواستراتژيک کشورهاي اسلامي، بهره مندي از کانون هاي معتبر ايجاد قدرت، امکان ارتقاي نظام دفاعي در قالب ائتلاف و پيمان هاي دفاعي و تبديل نمودن آن به يک قدرت برتر، وجود فرصت ها و تهديد هاي مشترک(صفوي، 1388، ص13).
احمدي و همکاران(1389) به بررسي چالشهاي وحدت درجهان تشيع پرداختند. آنها بيان داشتند که جهان تشيع به عنوان بخشي ازفضاي گسترده ترجهان اسلامي سرزمينهايي را دربرميگيرد كه گروه ها و جوامع شيعي درآن زندگي ميكنند اين قلمرو شامل مناطقيمي شود كه ازنظر طبيعي و انساني داراي تركيبي متنوع هستند اگرچه جهان تشيع ازنظر اشتراكات مذهبي و اعتقادي ويژگيهاي جغرافيايي و نيز توانهاي محيطي ازقابليت هاي فراواني براي وحدت و همگرايي و تبديل شدن به يك سازه منطقه اي برخوردار است اما وجود برخي عوامل و زمينهاي بروز اختلاف و واگرايي مانع ازايجادوحدت شده و ازايفاي نقش موثر آن جلوگيري نموده ا ست برخي ازاين چالشها و موانع عبارتنداز:
وجود فرقه هاي مختلف و تفاوت درطرزتلقي ها ازتشيع، تعداد محدود كشورهاي با اكثريت جمعيت شيعه و تعداد محدودتر دولت هاي شيعي، تفاوت هاي قومي زباني و نژادي، شائبه تعارض نسبي بين همگرايي جوامع شيعي با سياست كلان وحدت جهان اسلام، تبليغات گسترده شيعه هراسي و ايران هراسي(احمدي و همکاران، 1389، ص1).
بيداله خاني(1389) در پژوهشي به بررسي مفهوم شناسي امت واحده از واگرايي تا همگرايي جهان اسلام مي پردازد. او بيان مي دارد امت واحده طرحي است كه قران براي اسايش و صلح بشري ريخته است اين طرح لزوم شناخت مسلمانان و برادري و برابري آنها را در سايه وحدت و جهاني پر ازصلح و عده مي دهد امت اصطلاحي قراني و ديني است كه هم زمان براي دين اسلامي رواج يافته است و در فرهنگ غربي هيچ سابقه اي ندارد ذكر اصطلاحي اين مفهوم انسان مسلمان را به طرف پيشبرد هدف ايده ال خود يعني همان جامعه پرازصلح و دوستي و برابري كه در آن تمام انسانها بدون در نظر گرفتن رنگ عقيده و نژاد با هم برابر هستند به پيش ميبرد در دنياي امروز واژه امت در اصطلاح همگرايي در ابعاد مختلف به كار مي رود همگرايي در واقع اساس و پايه اي از همان الگوي امت واحده است كه در دنياي امروز در سازمان هاي مختلف تجلي پيدا مي كند مسلمانان با توجه به كتاب و سنت و سيره عملي پيشينيان و تجربه اي كه در اين امر داشته اند بايد دراين زمينه پيشتاز بوده باشند اما نگاهي به ساختار دولت – ملتهاي امروزي مسلمان اين فرض را ابطال مي كند چرا كه آنها با توجه به تجربياتي كه قران براي آنها گذاشته نه تنها به همگرايي قابل قبولي نرسيده اند بلكه كشورهاي مسلمان از واگرايانه ترين كشورها در عرصه همكاريهاي جمعي با يكديگر هستند(بيداله خاني، 1389، ص1).
ثريا يوسفي و همکاران(1389) در تحقيقي به بررسي ژئوپليتيک، بعنوان سازه اي براي همگرايي کشورهاي جهان اسلام پرداختند. آنها بيان داشتند اگرچه جهان اسلام دامنه اي فراتر از مرزهاي رسمي دارد امّا برنامه ريزي هاي جغرافيايي براساس واقعيت هاي موجود و تاثير فعل و انفعالات سياسي و ژئوپليتيکي شکل مي گيرد. امروزه نيز شناخت و تحليل مناسب از وضعيت سياسي و جغرافيايي مي تواند تثبيت کننده منافع کشورها باشد، زيرا ديگر چون گذشته گسنرش قلمرو ملاک برتري نيست. با تجزيه و تحليل اوضاع کشورها در جهان اسلام آنچه که به نظر مي رسد آن است که کليت جهان اسلام را نمي توان به منزله يک منطقه جغرافيايي تقسيم بندي و سازکارهاي نيل به سمت منطقه ژئوپليتيک را اعمال نمود، زيرا ناهماهنگي جغرافيايي از جمله دلاليل اين عدم تقسيم بندي کلي محسوب مي شود. به همين دليل تاکيد بر اصلاح ساختارهاي موجود و شناسايي اهداف اشتراکي جديد مي تواند منافع ملي هر يک از کشورهاي اسلامي را تامين نمايد، در واقع مکمليت زنجيره وار، زمينه ساز ايجاد همگرايي هاي جديد است که نه فقط با ديدگاه سياسي بلکه با ديدگاه اقتصادي قابل توجيه مي باشد. تعريف اهداف مشترک اقتصادي در هر يک از مناطق به گونه اي که کشورها اصل شراکت در منافع را بر اصل رقابت هاي سياسي صرف ترجيح دهند در واقع گامي براي تثبيت منطقه ژئوپليتيک و نيل به سوي سازه هاي منطقه اي ژئوپليتيکي مي باشد(يوسفي و همکاران، 1389، ص13).
محمد رضا حافظ نيا و همکاران(1390) در پژوهشي به بررسي چالش هاي ژئوپليتيکي همگرايي در جهان اسلام پرداختند. آنها بيان داشتند که جهان اسلام در حال حاضر سرزميني با ترکيبي متنوّع از نظر ويژگي هاي انساني و بسترها و شرائط طبيعي را شامل مي‎شود. اگرچه به‎لحاظ اشتراک ديني و منابع انساني و طبيعي،‏ جهان اسلام داراي قابليّت‎هاي فراواني براي تبديل شدن به يک قدرت منطقه‎اي در عرصه نظام ژئوپليتيک جهاني است؛ اما به‎دليل وجود برخي عوامل و زمينه‎هاي بروز اختلاف و واگرايي از جمله گسيختگي فضاي جغرافيايي،‏ تفاوت‎هاي مذهبي،‏ قومي،‏ انديشه و نظام سياسي،‏ عدم استقلال و وابستگي‎هاي سياسي و اقتصادي،‏ تعارضات سرزميني،‏ رقابت داخلي قدرت‎هاي برتر جهان اسلام،‏ وجود پيمان‎هاي سياسي ـ امنيّتي با قدرت‎هاي بزرگ و بازيگران فرامنطقه‎اي و … متأسفانه تاکنون از اين پتانسيل عظيم استفاده شايسته‎اي نشده است. گفتني است در کنار عوامل واگرايي،‏ عوامل و زمينه‎هايي چون اشتراکات ديني و تمدني،‏ تجانس و همگوني ساختاري و کار کردي،‏ منافع و نياز‎هاي مشترک،‏ احساس تهديد مشترک و … وجود دارند که مي‎تواند در جهت وحدت و همگرايي جهان اسلام نقش مؤثّري ايفا کند(حافظ نيا و همکاران، 1390، ص139).
محمد حسيني مقدم و همکاران(1391) در تحقيقي ب

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع شغلي، آنلاين، غيرمستقيم Next Entries منابع پایان نامه با موضوع افشای اختیاری، سودآوری، پراکندگی مالکیت