منابع تحقیق با موضوع سن ازدواج، صنعتی شدن، مناطق شهری، منزلت اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

بپردازد و در نهایت، اطلاعات تازه و بااهمیتی در مورد فاصلهی سنی زوجین و عوامل موثر بر آن کشف شود.

1-3- اهداف تحقیق
1-3-1- هدف کلی تحقیق:
هدف اصلی تحقیق شناسایی “عوامل اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر تغییرات فاصلهی سنی زوجین در ایران 1385 (با تأکید بر نقاط شهری و روستایی استان اردبیل)” است.

1-3-2- اهداف جزیی تحقیق:
1) شناسایی تفاوت فاصلهی سنی زوجین شهرنشین و روستانشین.
2) شناسایی رابطهی میان تحصیلات و فاصلهی سنی زوجین.
3) شناسایی تفاوت فاصلهی سنی زوجین شاغل و غیرشاغل.
4) شناسایی تفاوت در فاصلهی سنی زوجین با توجه نوع شغل (کشاورزی و غیرکشاورزی) آنان.
5) شناسایی توزیع فاصلهی سنی زوجین در گروههای سنی مختلف (رابطهی سن و فاصلهی سنی در ازدواج).
6) شناسایی رابطهی میان دفعات ازدواج و فاصلهی سنی زوجین.
7) شناسایی تفاوت فاصلهی سنی زوجین مهاجر و بومی.

1-4- سوالات تحقیق
1) عوامل مؤثر بر فاصلهی سنی زوجین چیست؟
2) آیا بین فاصلهی سنی زوجین شهرنشین و روستانشین تفاوت معنیداری وجود دارد؟
3) آیا بین تحصیلات و فاصلهی سنی زوجین رابطهی معنیداری وجود دارد؟
4) آیا بین فاصلهی سنی زوجین شاغل و غیرشاغل تفاوت معنیداری وجود دارد؟
5) آیا بین فاصلهی سنی زوجین شاغل در بخش کشاورزی و غیرکشاورزی تفاوت معنیداری وجود دارد؟
6) توزیع فاصلهی سنی زوجین در گروههای سنی مختلف (رابطهی سن و فاصلهی سنی زوجین) چگونه است؟
7) آیا بین دفعات ازدواج و فاصلهی سنی زوجین رابطهی معناداری وجود دارد؟
8) آیا بین فاصلهی سنی زوجین مهاجر و بومی تفاوت معنیداری وجود دارد؟

فصل دوم
مباني نظري تحقيق
2-1- مقدمه
در تحقیقاتی که موضوع فاصلهی سنی زوجین را مورد بررسي قرار داده است، از نظریهای استفاده نشده که به طور مستقیم به عوامل مؤثر بر فاصلهی سنی زوجین پرداخته باشد و تمامی نظریات مورد استفاده در چنین تحقیقاتی صرفاً به صورت غیرمستقیم به موضوع مورد تحقیق پرداختهاند و تنها نظریههای معروف و کلی – مانند نظریهی نوسازی، نظریهی مبادله، نظریهی ساختاری و … – در جهت تبیین فاصلهی سنی زوجین بهکار گرفته شدهاند. البته، فقدان نظریهای که بتواند تغییرات فاصلهی سنی زوجین را تبیین کند، به این معنی نیست که تغییرات فاصلهی سنی زوجین به صورت تصادفی اتفاق میافتد. بلکه، تغییرات در فاصلهی سنی زوجین از عوامل مختلفی میتواند نشأت بگیرد و با توجه به اینکه از قاعدهی خاصی پیروی میکند امری تصادفی نیست. تجربهی جوامع مختلف – حتی جوامعی که ازدواجهای ترتیبیافته26 در آن مرسوم است – نشان داده است که در بیشتر موارد، فاصلهی سنی زوجین ناشی از ازدواجهایی است که در آن مردان، مسنتر از زنان بودهاند (کسترلاین و همكاران 1986: 354 ؛ محمودیان 1385: 139). بنابراین، تغییر در فاصلهی سنی زوجین نیز مانند هر تغییر اجتماعی، قاعدهمند است و عواملی بر آن مؤثر است که تحقیق حاضر نیز به بررسی آن عوامل میپردازد.
با این اوصاف، الگوهای مشاهدهشدهی فاصلهی سنی زوجین، ترجیحات روشن و آشکاری را نشان میدهد (شوهران مسنتر از زنان هستند) که به وسیلهی مجموعهای مرتبط از عوامل اقتصادی، اجتماعی، جمعیتی، روانشناختی و فرهنگی مشخص میشود (کسترلاین و همکاران 1986: 354 ؛ محمودیان 1385: 129) و این تحقیق، همواره به دنبال استفاده از نظریهها و دیدگاههای مختلفی است که بتواند بیشترین تغییرات فاصلهی سنی زوجین را تبیین کند. در همین راستا در این تحقیق با استفاده از نظریهی نوسازی27، ساختار خویشاوندی28، مبادله29، برابری جنسیتی30، مضیقهی ازدواجی31، انطباق32، گزینش مهاجرتی33 و همچنین، با استفاده از یافتهها و نتایج پژوهشهای پیشین به تبیین عوامل جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی، روانشناختی و فرهنگیِ مؤثر بر فاصلهی سنی زوجین پرداخته میشود.
لازم به ذکر است با توجه به اینکه پدیدههای اجتماعی، تکعاملی نیستند و مجموعهای از عوامل در رابطهای متقابل با یکدیگر و نیز با متغیرهای دیگر، تغییرات یک پدیدهی اجتماعی عليالخصوص سن ازدواج و فاصلهي سني زوجين را رقم میزنند (آستينفشان 1380 به نقل از: عباسي شوازي 1383: 26)، لذا در مطالب ارایه شده در ذیل هر نظریه یا دیدگاهی، ممکن است توضیحاتی آورده شود که در نظریه(ها)ی دیگر نیز بدان توجه شده باشد که در این گونه موارد، به ناچار، برخی مطالب به طور تکراری آورده شده است.

2-2- مبانی نظری تحقیق
نظریهی نوسازی (ویلیام گود34 1963 ؛ وستوف35 1978) به تبیین تغییر و تحولات در نظام خانواده و بهویژه سن ازدواج پرداختهاست. طبق این نظریه، تغییرات ساختاری (گذار از اقتصاد کشاورزی به اقتصاد صنعتی) از طریق سه جریان صنعتی شدن، شهرنشینی و تحصیلات همگانی با تغییر الگوهای ازدواج ارتباط دارد (عباسیشوازی و صادقی 1384: 27). از نظر گود (1963) فرایند جهانیِ نوسازی، صنعتی شدن و شهرنشینی موجب تغییر در ساختار سنتی خانواده و توسعهی خانوادههای جدید از نوع اروپایی در سراسر جهان شده است.
در عصر قبل از صنعتی شدن خانوادهی گسترده رواج داشت و خانه محل کار و زندگی بود. طبقهبندی و تفکیک جنسیتی بین مشاغل تقریباً وجود نداشت و زنان در اغلب اموری که در حیطهی کاری مردان بود فعالیت میکردند و زنان پس از ازدواج، در آن خانواده به عنوان نيروي كار در نظر گرفته ميشدند. در این میان، ازدواج زودرس زنان باعث هر چه بیشتر اجتماعی شدن آنان با هنجارهای خانوادهی شوهر میشد و از این طریق فاصلهی سنی زوجین در حد بالایی نگه داشته میشد (کسترلاین و همكاران 1986: 369). اما، با ورود به عصر صنعتی، محل زندگی و محل کار از همدیگر جدا شد و نوعی تفکیک جنسیتی بین مشاغل به وجود آمد (شیخی 1380: 116) و خانوادهي هستهاي گسترش پيدا كرد و ديگر نيازي به نيروي كار زنان در داخل خانوادهي شوهر و شكلپذيري آنان با هنجارهاي خانوادهي شوهر وجود نداشت. همزمان، موقعیت کاری زنان دچار تحولاتی شد و زنان وارد مشاغل غیرخانگی و با درآمد مختص به خود شدند و به استقلال اقتصادی دست یافتند. استقلال اقتصادی زنان باعث دستیابی آنان به استقلال اجتماعی شد. همزمان با صنعتی شدن، شهرنشینی نیز رواج یافت و به دنبال آن سطح تحصیلی زنان، بالاتر رفت و درنتیجه، موقعیت زنان، بهبود یافت. از این طریق قدرت مردان و زنان، حالت متعادلی به خود گرفت، چون با از بین رفتن خانوادهی گسترده، سلسله مراتب مبتنی بر سن و جنس هم رخت بربست (کالدول 1992: 48 به نقل از: اعزازی 1382: 25). بنابراین، دیگر ضرورتی نداشت که زنان به خاطر وابستگی اقتصادی-اجتماعی به مردان، اقدام به ازدواج زودرس بکنند و سن ازدواج زنان، افزایش یافت. این در حالی بود که سن ازدواج مردان تقریباً بدون تغییر مانده بود (شیخی 1380: 120-116). به این ترتیب، نوسازی از طریق تغییر ساختار خانواده – که در نتیجهی صنعتی شدن، شهرنشینی و تحصیلات رخ داده– و بهبود موقعیت زنان موجب کمتر شدن فاصلهی سنی زوجین شد.
رابطهي بين تحصيلات زنان و فاصلهي سني زوجين به صورت طاقيشكل است (محموديان 1385: 127). نوسازی از طریق گسترش تحصیلات در میان زنان، باعث تغییر ساختار خانوادههای جوامع در حال توسعه میشود و موجب ترک نقشهای سنتی زنان میشود (کسترلاین و همکاران 1986). طبق یافتههای شیخ36 (1997) در بنگلادش زنان با تحصیلات راهنمایی و یا بالاتر به طور معناداری تفاوت سنی كمتري در ازدواج دارند. البته، زنان کم سواد (با تحصیلات ابتدایی و یا مذهبی) تفاوت سنی بیشتری نسبت به زنان بیسواد با شوهرانشان دارند. همچنين، نتایج پژوهشها در ایران، رابطهای بین تحصیلات زنان و فاصله ی سنی زوجین را مشابه با نتیجهی مذکور و طاقیشکل نشان داده است. به این صورت که زنان با تحصیلات متوسط دارای فاصلهی سنی بیشتری با شوهران خود در مقایسه با سایر گروههای تحصیلی هستند (محمودیان 1385: 134).
در فرایند نوسازی، خانوادهمحوری جای خود را به فردمحوری می دهد. خانوادههای هستهای، تحصیلات عمومی و شهرنشینی، بهبود موقعیت زنان، کنترل سرنوشت خود و انتخاب آزادانهی همسر و تشکیل خانواده در سنین بالاتر عمومیت پیدا میکند. سازمانها و نهادهای جدید، بسیاری از کارکردهای قدیمی خانواده را بر عهده میگیرند. بنابراین، مطابق با تغییر کارکرد خانواده، شبکهی اجتماعی جدید، جایگزین شبکهی خویشاوندی میشود و در نتیجه، خانوده به واحد هستهای که بر فردگرایی استوار است، تبدیل میشود. به این معنا که تصمیمات فردی جایگزین تصمیمات خانواده در مورد ازدواج میشود و این امر پیش شرطهایی برای ازدواج میطلبد و سن ازدواج را بالا میبرد؛ فرد به تنهایی و بدون حمایت خانواده میبایست به آمادگی اجتماعی و اقتصادی جهت ازدواج برسد. امری که در گذشته در نظام خانوادگی گسترده با همکاری سایر اعضای خانواده باعث ازدواج در سنین پایینتر میشد. بنابراین، نوسازی از این طریق باعث افزایش سن ازدواج افراد شد (ویکس37 2002: 416 به نقل از: عباسیشوازی و صادقی 1384: 28-27 ؛ محمودیان 1383: 31-30 ؛ زارع 1387: 142) و طبق یافتههای برخی از محققان افزایش سن ازدواج زنان با كاهش فاصلهی سنی زوجین همراهی دارد و افزايش سن ازدواج مردان موجب افزايش در فاصلهي سني زوجين ميشود (هنکوک38 و همکاران 2003: 20 ؛ محموديان 1385: 136 و 137 ؛ كاظميپور 1383: 116).
همچنین، اماج اودین (2009: 32) اعتقاد دارد در جوامع توسعهیافته که میزان شهرنشینی، بالاست، سن ازدواج افراد بنا به دلایلی مانند تحصیلات طولانی برای بالا بردن مقام و بدست آوردن شغل مناسب و … بيشتر از جوامع در حال توسعه است. وی نشان داده است که در جوامع توسعه یافته – که میزان شهرنشینی در آن بالاست سن اولین ازدواج افراد 3 تا 4 سال بیشتر از جوامع در حال توسعه است و فاصلهی سنی زوجین در جوامع توسعه نیافتهای مانند پاکستان، بنگلادش، هند، افغانستان و بوتان از 10 تا 15 سال در مقایسه با 1 تا 5 سال در نواحی توسعهیافته متفاوت است. مطالعهی سارچم39 و لیمیر40(2005) نیز اثر نوسازی را در تغییر رو به کاهش سن ازدواج زوجین در 156 کشور نشان داده است.
در مقابل، یافتههای محمودیان (1385: 132) در جامعهی شهری و روستایی ایران، عکس مطالب مذکور را نشان میدهد. وی نشان داده است که فاصلهی سنی زوجین شهری، بیشتر از زوجین روستایی است. وی در مورد علت این امر، استدلال میکند که تفاوتهای اجتماعی بیشتر در میان افراد ساکن در مناطق شهری نسبت به افراد ساکن در مناطق روستایی، میتواند تفاوت-های سطح بالا در مورد نگرشها و رفتارهای ازدواجی افراد، و در نتیجه، موجب تفاوت زیاد در فاصلهی سنی زوجین ساکن در مناطق شهری شود.
ساخت خانواده و فاصلهی سنی زوجین باهم رابطه دارند (کسترلاین و همكاران 1986 ؛ کویسامبینگ41 و هالمن42 2003 ؛ محمودیان 1385). “انسجام خانوادهی جدید نه بر محور قدرت مطلق پدر و مادر، بلکه بر اساس گرایشهای عاطفی ]… و[ آمیزش عقل و احساس در کنار یکدیگر ]…[ است” (ساروخانی 1370: 111). در ساختهای خویشاوندی پدرسالار، فاصلهی سنی زوجین، زیاد (به نفع مردان) است. در جوامع سنتی، موقعیت زنان و مردان نابرابر است. در چنین شرایطی، موقعیت زنان در خانواده، پایین است و ازدواج وسیلهی کسب منزلت اجتماعی و اقتصادی است. گاهی نیز تنها راه تأمین زندگی مادی زنان، ازدواج است (بهنام و راسخ 1348: 157) و به خاطر اینکه ازدواج، تنها موقعیتی است که برای زنان بعد از سن بلوغ وجود دارد، بنابراین سن ازدواج آنان پایین است. اما، عواملی مانند تأمین ملزومات زندگی و ازدواج توسط مردان باعث افزایش سن ازدواج آنان میشود. همچنین، ساختار خویشاوندی پدرسالار بنا به عللی مانند شکلپذیری و سازگاری عروسهای جوان در داخل نقشهای مورد درخواست خانوادهی شوهر، فاصلهی سنی بالای زوجین را ایجاب میکند تا از این طریق خانوادهی مبتنی بر سیستم خویشاوندی پدرسالاری، راحتتر بتواند به هدف خود که همان ادارهی زندگی مبتنی بر

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق با موضوع سن ازدواج، استان اردبیل، امید به زندگی، ساختار سنی جمعیت Next Entries منابع تحقیق با موضوع سن ازدواج، ازدواج مجدد، عوامل فرهنگی، برابری جنسیتی