منابع تحقیق با موضوع سن ازدواج، استان اردبیل، امید به زندگی، ساختار سنی جمعیت

دانلود پایان نامه ارشد

اردبیل 1385………………………………………………………………………………………………………………………………….124
نمودار شمارهی 38. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب وضع مهاجرت زنان استان اردبیل 1385……………………………………………………………………………………………………………………………………………..124
نمودار شمارهی 32. دیاگرام مسیر مردان ساکن در استان اردبیل 1385 …………………………………..136
نمودار شمارهی 33. دیاگرام مسیر زنان ساکن در استان اردبیل 1385………………………………………137

فصل اول
كليات
1-1- طرح مساله
سیاستگذاریهای مبتنی بر نوسازی1 در کشورهای پیرامونی از جمله در ایران، باعث تغییر و تحولات اجتماعی و فرهنگی، اقتصادی، صنعتی و جمعیتی شده است. این تحولات به سهم خود، باعث سست شدن سنتها، تغییر ایدهها، عمومیت یافتن فردگرایی در جامعه شده است. همزمان، تغییراتی در مسایل مربوط به ازدواج نیز رخ داده است و فاصلهی سنی زوجین2 دچار تغییر و تحولاتی گشته است. به گونهای که سن ازدواج مردان و زنان با درجهی متفاوتی افزایش یافته است و افزایش سن ازدواج زنان، بیشتر از مردان بوده است .
طبق آمارهایی که از نخستین سرشماری تا آخرین سرشماری در ایران موجود است، به طور کلی فاصلهی سنی زوجین از سال 1335 تا سال 1385 روندی کاهشی داشته است. به طوری که میانگین فاصلهی سنی از 4/5 سال در اولین سرشماری به 3 سال در آخرین سرشماری نزول یافته است (کاهشی معادل 4/44درصد). البته، از سرشماری 1335 به سرشماری 1345، فاصلهی سنی زوجین حدود 7/0 سال افزایش داشته است، اما در تمامی سرشماریهای بعدی، این فاصله همواره رو به کاهش گذاشته است. لازم به ذکر است که با این حال، متوسط فاصلهی سنی زوجین ایرانی، بالاتر از بیشتر کشورهای جهان و منطقه است (آقا 1384: 221).
بنابر جدول شمارهی 1، فاصلهی سنی زوجین در نیم قرن اخیر در کشور دارای روندی نزولی بوده است. تغییر فاصلهی سنی زوجین، به طور ساده ناشی از تغییر سن ازدواج زنان یا مردان و یا هر دو است. البته، در ایران، شتاب زیادِ افزایش سن ازدواج زنان نسبت به مردان از اختلاف سنی زوجین کاسته است (کاظمیپور 1383: 104-113). می دانیم که سن ازدواج یکی از عوامل بلافصل موثر بر باروری3 است. با توجه به اینکه قابلیت باروری زنان در دورههای مختلف سنی، متفاوت است پس، تغییر سن ازدواج زنان میتواند باعث تغییر میزان باروری شود (امینزاده 2537: 77). البته، افزایش فاصلهی سنی زوجین خود به تنهایی میتواند از طریق ایجاد خطر طلاق موجب انحلال روابط زناشویی و درنتیجه، کاهش باروری شود (کسترلاین4 و همکاران 1986: 354 ؛ نیکلز 1985 به نقل از: بنی جمالی و همکاران 1383: 148 ؛ ساروخانی 1370: 53). و بالاخره فاصلهی سنی زوجین میتواند بر متغیرهای دیگری همچون رضایت از ازدواج و رابطهی زناشویی، تعداد فرزندان مطلوب زوجین و استفاده از وسایل پیشگیری از حاملگی تأثیر داشته باشد (کسترلاین و همکاران 1986: 354 ؛ محمودیان 1385: 128 ؛ اماج5 2009: 31).
جدول شماره1. تغییرات فاصلهی سنی زوجین در ایران طی سالهای 85-1335

سال سرشماری
فاصله ی سنی زوجین (به سال)

کل کشور
نقاط شهری
نقاط روستایی
1335
5/9
7/2
5
1345
6/6
6/6
6/5
1355
4/4
4/9
3/6
1365
3/8
4/2
3/2
1375
3/2
3/7
2/3
1385
3
3/2
2/1
منبع: مرکز آمار ایران6 (1:2006) ؛ امانی(1380: 44)
علاوه بر اینکه تفاوت سنی بین زنان و مردان از نظر آمادگی بیولوژیکی میتواند موجب تغيير فاصلهی سنی زوجین شود، تغییر و تحولات اجتماعی، جمعیتی، اقتصادی و صنعتی که در نیم قرن اخیر در جامعهی ایران رخ داده است نیز موجب سست شدن سنتها و اشاعهی ارزشهای جدید و در نتیجه، ایجاد اشکال جدید هنجارهای اجتماعی در زمینهی تشکیل خانواده و سنین ازدواج و همچنین نگرش جدیدی در مورد فاصلهی سنی زوجین شده است. در نتیجهی این تحول، خانوادههای مبتنی بر نظام پدرسالاری7 کمرنگتر شده و اقتدار افراد برای انتخاب همسر بیشتر شده است. همزمان، افزایش تحصیلات و اشتغال زنان، برابری جنسیتی و موقعیت زنان را افزایش داده است و ازدواج، دیگر بنا به سنت، آداب و رسوم صورت نمی گیرد، بلکه افراد میخواهند با ازدواج کردن به اهداف عاطفی و عاشقانه، خودشکوفایی و بهتر زیستن برسند (ساروخانی 1370: 111 ؛ گیدنز8 1386: 262-259 ؛ سرایی 1385: 42-45 ؛ محمودیان 1385: 130-128 ؛ موحد و همکاران 1385: 148 ؛ بهنام و راسخ 1348: 154).
فاصلهی سنی زوجین و مضیقهی ازدواجی9رابطهی تنگاتنگی با یکدیگر دارند. برخی از محققان (کالدول10و همکاران 1983: 361) ادعا میکنند که بروزِ پدیدهی مضیقهی ازدواجی در جنوب هند باعث تأخیر ازدواج و کاهش تفاوت سنی زوجین شده است. فاصلهی سنی زوجین در شهرها به علت بالاتر بودن تحصیلات افراد و پیچیدگی زندگی، و در روستاها به علت مهاجرت مردان جوان می تواند ناشی از مضیقه ی ازدواجی باشد. امری که در ایران، توسط محققان مختلف (درودی آهی 1381 ؛ جعفری مژدهی 1382) نتیجهگیری شده است (به نقل از: محمودیان 1385: 131).
در طول تاریخ، عدم توازن جنسی و مضیقهی ازدواجی در بین جمعیت مزدوجین در جوامع دیگر هم رخ داده و مختص به ایران نیست. این پدیده در کشورهای غربی در اواسط قرن بیستم نیز رخ داد. برای مثال، در ایالات متحده فاصلهی سنی زوجین، در حدود 3 سال بود و دختران متولد در سالهای 46-1944، به علت کاهش باروری، اندکی کمتر از پسرانی بودند که در سال های 43-1941 به دنیا آمده بودند. بر عکس، دخترانی که در سالهای 49-1947 به دنیا آمدند، به دلیل افزایش باروری پس از پایان جنگ جهانی دوم، 14درصد بیشتر از تعداد پسر بچههایی بودند که در سالهای 46-1944 متولد شده بودند. بدین ترتیب، پسران متولدِ 43-1941 و دختران متولدِ 49-1947، در دهه ی 1960 به سن ازدواج رسیدند و دچار مضیقهی ازدواج شدند (هیر11 1380: 196-195) و سن ازدواج زنان و مردان به ترتیب، به 2/21 و 6/23 سال افزایش یافت و فاصلهی سنی زوجین اندکی کاهش یافت (بای دوی12 1981: 923).
بر این اساس، فاصلهی سنی زوجین، همزمان با تغییر نسبت مجردین و بروز مضیقهی ازدواجی در جمعیت، میتواند موجب مسایلی مانند افزایش احتمال طلاق، تغییر تعداد فرزندان مطلوب زوجین و استفاده از وسایل پیشگیری از باروری و … شود (کسترلاین و همکاران 1986: 354 ؛ باربیِری13 و هرتریچ14 2005: 654).
به این ترتیب، تحقیق حاضر در پیِ آن است که با استفاده از نمونهی آمارهای خام سرشماری 138515 به تبیین فاصلهی سنی زوجین در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل بپردازد.

1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق
مطالعهی فاصلهی سنی زوجین به علت ارتباط با تغییرات اجتماعی- جمعیتی از قبیل تغییر ساختار سنی جمعیت مزدوج و مجرد، سالخوردگی جمعیت و تأخیر در باروری مهم است (ویلسون16 و اسمالوود17 2008). به این صورت که همراه با امید به زندگی بالای زنان نسبت به مردان، و فاصلهی سنی زوجین به نفع مردان (شوهران مسنتر از همسران)، ساختار سنی جمعیت در سنینِ 65سال به بالا به نفع زنان (زن بیشتر از مرد) میشود. همچنین، یافتههای کلینگر18 و ویسپ19 (1989) نشان داده است که زنان مزدوج با مردان جوانتر، بیشتر زندگی میکنند و زنان مزدوج با مردان مسنتر، کمتر زندگی میکنند. فاصلهی سنی زوجین بر عواملی مانند باروری زوجین، ثبات رابطهی زناشویی، رضامندی از ازدواج، تعداد فرزندان مطلوب و استفاده از وسایل پیشگیری از باروری تأثیر دارد (کسترلاین و همکاران 1986: 354 ؛ باربیِری و هرتریچ 2005: 654). علاوه بر موارد مذکور، “كهنترين شكل نابرابريهاي اجتماعي را بايد در تفاوتهاي اجتماعي مرتبط با سن و جنس جستوجو كرد” (زاهدي مازندراني 1385: 239). فاصلهی سنی زوجین بر تعادل اجتماعی، توانمندی اقتصادی زنان و موقعیت آنان و نیز بر موقعیت مردان تأثیر دارد (شیخی 1380: 90). همچنین، فاصلهی سنی زوجین میتواند بر میزان بیوگی20 – بر اثر فوت همسر- مؤثر باشد. به این طریق که از یک سو امید به زندگی زنان نسبت به مردان زیاد است، و از سوی دیگر، در شرایطی که فاصلهی سنی زوجین، زیاد(زن جوانتر از مرد) باشد، به این ترتیب، زن بعد از فوت شوهر میبایست دورهای را به صورت تنها سپری کند که در این دوره به نحوی با مشکلاتی مانند تنهایی و بیکسی و … مواجه میگردد (همان: 244). ضمناً، فاصلهی سنی زوجین به همراه تغییر باروری میتواند از طریق ایجاد مضیقهی ازدواجی بر تعداد دخترانی که هرگز ازدواج نخواهند کرد مؤثر باشد (جعفری مژدهی 1382: 95). عامل تفاوت سنی زوجین به همراه عوامل دیگری نظیر مهاجرت و … میتواند موجب مضیقهی ازدواجی شود (درودی آهی 1381: 4) و مضیقهی ازدواجی از طریق کاهش امکان ازدواج میتواند “احتمال گرایش به داشتن روابط جنسی بدون ازدواج21 و متعاقب آن تولد فرزندانی خارج از چارچوب ازدواج رسمی” را افزایش دهد و به افزایش زنان ازدواج نکرده، و کاهش سن آمیزش جنسی و افزایش سن اولین ازدواج بیانجامد (احمدی و همتی 1387: 48). در نهایت، کالینز22 معتقد است رابطهی افرادِ متعلق به سنین متفاوت با یکدیگر، نابرابر است (ریتزر23 1383: 175) و از این طریق فاصلهی سنی بالا هم در جوامع سنتی و هم در جوامع مدرن می تواند قوام دهندهی نابرابری در رابطهی آنان باشد (بریکرت24 2001: 71). به این صورت که “هر چه زوجین به لحاظ فاصلهی سنی به هم نزدیکتر باشند قدرت زنان در خانواده بیشتر میشود”. (رضایی 1384: 144) و “تفاوت سني زياد زوجين، دلالت بر پايگاه پايين زنان دارد” (كيو25 1998: 27). بنابراین، تحقیق در مورد فاصلهی سنی زوجین از لحاظ جمعیت شناختی و جامعه شناختی میتواند موضوعی مهم تلقی گردد.
مطالعهی فاصلهی سنی زوجین از لحاظ کاربردی و افزایش قدرت پیشبینی در مورد مسایل اجتماعی مانند طلاق و رابطهی زناشویی میتواند به عنوان موضوعی مهم مطرح گردد (ملتفت و احمدي 1387: 167). به این صورت که پس از شناسایی عواملی که بر فاصلهی سنی زوجین، مؤثر است میتوان به پیشبینی فاصلهی سنی زوجین در میان گروههای مختلف (از لحاظ اجتماعی، اقتصادی و…) اقدام کرد و سپس، به کنترل مسایلی مانند طلاق که از تغییرات فاصلهی سنی زوجین اثر میپذیرد، پرداخت. به عنوان مثال، اگر مشخص شود که در میان گروههایی از زنان که کم سواد هستند ازدواجهای زودرس رخ میدهد و همچنین مشخص شود کسانی که در سنین پایین ازدواج میکنند فاصلهی سنی زیادی با شوهرانشان دارند پس، میتوان از طریق بالا بردن حداقل سن ازدواج از مجاری مختلف، مانند وضع قانون و یا از طریق افزایش سطح تحصیلاتِ این گروهها، فاصلهی سنی آنان را کاهش داد و یا اینکه، از طرق مختلفی مانند ارایهی خدمات مشاوره و مددکاری برای زوجینی که فاصلهی سنی زیادی دارند به افزایش مهارتهای زندگی در میان آنان اقدام کرد تا از میزان آسیبهای اجتماعی مانند طلاق کاسته شود.
بنابراین، شناسایی چگونگی تغییرات فاصلهی سنی زوجین میتواند بر دانش و قدرت تبیین و پیشبینی ما در مورد عوامل مختلفی مانند تغییرات باروری، ثبات رابطهی زناشویی، استفاده از وسایل تنظیم خانواده، تعداد فرزندان مطلوب، بیوگی، سالخوردگی و امید به زندگی بیافزاید. همچنین، با توجه به اینکه تحقیقی با موضوع مورد بررسی تحقیق حاضر با استفاده از آمارهای سرشماری نه تنها در مورد جمعیت ایران، بلکه در مورد جمعیت استان اردبیل نیز انجام نشده است و تنها به ارایهی آمارهای توصیفی مانند میانگین سن ازدواج زنان و مردان، آن هم در سطح کشور، اکتفا شده است بنابراین، این تحقیق میتواند با استفاده از آمار خام فردی سرشماری 1385 علاوه بر توصیف ویژگیهای فردی زوجین در رابطه با فاصلهی سنی، به تبیین آن نیز در سطح استان اردبیل به طور خاص

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق با موضوع استان اردبیل، توزیع فراوانی، نقاط شهری، رگرسیون Next Entries منابع تحقیق با موضوع سن ازدواج، صنعتی شدن، مناطق شهری، منزلت اجتماعی