منابع تحقیق با موضوع بورس انرژی، معاملات بورس، بورس اوراق بهادار، بورس اوراق بهادار تهران

دانلود پایان نامه ارشد

راه اندازی بورس نفت و برق به راه اندازی بورس انرژی رأی داد. بر این اساس بورس انرژی به عنوان چهارمین بورس کشور جهت عرضه محصولات نفت و مشتقات نفتی، برق، گاز طبیعی، ذغال سنگ و سایر حامل‌های انرژی شکل گرفت. متعاقب صدور مجوز فعالیت بورس انرژی و برای تعیین گروه‌های سهامداری این بورس، سازمان بورس و اوراق بهادار، فراخوانی را در تاریخ 5/4/1390 جهت مشارکت نهادهای مالی و فعالان صنعت نفت، گاز و فرآورده‌های نفتی، برق و با قید ترکیب 60 درصد نهادهای مالی، 20 درصد فعالان صنعت برق و نفت و 20 درصد عموم مردم و سقف 5/2 درصد برای هر متقاضی منتشر نمود. در تاریخ یازدهم اسفند 1390 مجمع عمومی مؤسس شرکت بورس انرژی برگزار گردید و از بین کاندیداهای عضویت در هیأت مدیره، 7 عضو اصلی و 2 عضو علی‌البدل انتخاب شدند.25 “تا پیش از صدور مجوز تأسیس بورس انرژی، معاملات نفت به موجب مصوبه مورخ 09/12/1389 شورای عالی بورس، در بورس کالا قابل انجام بود. به موجب مصوبه اخیر حتی الامکان شکل گیری بورس نفت به عنوان یک بورس مستقل پیش‌بینی شده بود که با تشکیل بورس انرژی موضوعیت خود را از دست داد”( سلطانی و دیگران، همان، ص53).
بند چهارم- بازار بورس ارز
خرید و فروش پول های خارجی در بورس ارز صورت می‌گیرد. این بورس به صورت رسمی در کشور ما فعالیت ندارد و این نیاز در حال حاضر از طریق بانک ها و بازار های غیر رسمی رفع می شود، اما در برخی از کشورهای جهان این نوع بورس فعالیت قابل توجهی دارد”( فنائی، 1391، ص 11). در واقع بورس ارز محل خرید و فروش پول‌های کشورهای مختلف است که اغلب مورد درخواست و عرضه واردکنندگان و صادرکنندگان کالاها و خدمات قرار می‌گیرد. نوسانات قیمت و ارزش پول‌های خارجی در این بازار موجب سودآوری فعالان این بازار می‌شود. در صورتی که نرخ ارز به صورت تثبیتی و توسط دولت تعیین گردد و دولت قادر به تأمین کلیه ارزهای مورد نیاز نباشد، به ناچار در آن کشور نرخ ارز واحد نبوده و در نتیجه بازار ارز دو نرخی خواهد شد که در بازار سیاه یا غیررسمی مبادلات ارزی به صورت گسترده‌تری صورت می‌گیرد و فعالان بازار سود خود را از این تفاوت قیمت به دست می‌آورند. در صورتی که بازار به صورت نظام ارزی شناور عمل کند، فعالان این بازار از مابه التفاوت نرخ ارزهای قابل مبادله و دادوستد که بدان «آربیتراژ26» گویند؛ منفعت لازم را به دست می‌آورند”شیرکوند، 1391، ص91). از آنجایی که بورس ارز در نظام بازار سرمایه کشور ما جایگاهی ندارد و همچنین در قوانین و مقررات بازار سرمایه عنوانی ندارد از توضیح بیشتر این بخش خودداری می‌گردد.
مبحث سوم- معاملات بورس
قراردادهای منعقده در بورس ایران واجد اوصافی هستند که مهم‌ترین و اصلی‌ترین وصف آنها در قالب ماهیت حقوقی‌شان تجلی می‌یابد. لذا در این مبحث نخست به بررسی ماهیت معاملات بورس، و انواع قراردادهایی که در بورس جهت دادو ستد مورد استفاده قرار می‌گیرد، خواهیم پرداخت سپس روند شکل گیری و اصول حاکم بر این نوع از معاملات را بیان خواهیم کرد.
گفتار اول- مفهوم و انواع معاملات بورس
معاملاتی که در بورس منعقد می شوند مانند سایر معاملات عنصر اصلی سازنده، اراده طرفین آن است و باید شرایط صحت معاملات که در ماده 190 قانون مدنی تصریح شده است را رعایت کنند. با این تفاوت رعایت برخی عقود و شرایط اضافی نیز توسط طرفین معامله الزام آور است. از جمله آنکه اقدام به خرید و فروش در بورس منحصراً باید توسط کارگزاران27 انجام شود. به طور کلی تشکیل قرارداد در معاملات بورسی افزون بر شرایط اساسی صحت معاملات که ناظر بر تمامی معاملات می‌باشد مستلزم وجود شرایطی است که صراحتاً یا تلویحاً در مقررات و دستورالعمل های بورس بیان گردیده است. با توجه فروانی و تعدد شیوه های معامله و موضوع معامله در بورس اوراق، بورس کالا و بورس انرژی در این مبحث سعی شده است که گونه ای از معاملات که در واقع موضوعیت اساسی در بورس دارند و مردم بیشتر با این جنبه از معاملات آشنایی نسبی دارند بیان گردد. لذا تحلیل تمامی معاملات بورس در این پایان نامه در عمل غیر ممکن و غیر حرفه‌ای است.
بند اول- مفهوم معاملات بورس
مقررات حاکم بر بورس، انواع معاملات و شیوه‌های اجرایی آن را تعیین می‌کند معاملات به دو روش سنتی و آنلاین صورت می‌گیرد. در روش‌ سنتی که تقریباً از زمان آغاز به کار بورس تهران مرسوم بوده است، سرمایه‌گذاران با مراجعه حضوری به شرکت‌های کارگزاری سفارش خرید یا فروش خود را با پر کردن فرم‌های کاغذی به کارگزار اعلام می‌کنند. روش معاملات آنلاین به منظور دسترسی سریع، آسان و مطمئنِ سرمایه‌گذاران به سیستم‌های معاملات بازارهای اوراق بهادار همانند بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران است. معاملات سهام در بورس برخلاف معاملات خارج از بورس، طرفین در انتخاب یکدیگر آزاد نیستند. معاملات به شیوه حراج انجام می‌شود و خریدار و فروشنده ناگزیرند برای انجام معامله به کاگزار مراجعه کنند معاملات اوراق بهادار از طریق سامانه‌ی معاملات و توسط کارگزاران عضو بورس انجام می‌شود.
بند دوم- انواع معاملات بورس
در بازار سرمایه انواع متنوعی از معاملات و قراردادها منعقد می‌شود ولی در اینجا معاملات را به دو دسته کلی تقسیم بندی می‌کنیم دسته اول: معاملات اصلی که در بورس تحت عنوان معاملات خرد، بلوک و عمده نامیده می‌شوند. دسته دوم: معاملات فرعی که عبارتند از بازارگردانی و سبدگردانی به نوعی جنبه پشتیبانی و تنظیم کننده‌ی بازار سرمایه را دارند، را تحلیل خواهیم کرد.
الف- معاملات اصلی
معاملات اصلی که در بورس به خرد، بلوک و عمده تقسیم می‌شوند. وجه تسمیه این معاملات برگرفته از عرف خاص فعالان بازار است و منشأ قانونی برای تبیین این طبقه بندی وجود ندارد، سکوت قانون بازار هم گویای این مطلب است؛ البته تعریف این اصطلاحات در آیین نامه‌ها و دستورالعمل‌های مصوب شورا عالی بورس و هیأت مدیره سازمان آمده است .پیش از برسی ماهیت این نوع از معاملات با توجه به عرف و مقررات حاکم بر بورس به معرفی و تحلیل این نوع از معاملات پرداخته می‌شود.
1. معاملات عادی (خرد)
معاملات عادی آن دسته از قراردادهایی هستند که در تمام روزهای کاری بورس به منظور خرید و فروش سهام منعقد می‌شوند. بر اساس بند یک ماده 1 دستورالعمل اجرایی نحوه‌ی انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران؛ «بازار عادی یکی از بازارهای سامانه‌ی معاملات است که در آن معاملات عادی اوراق بهادار براساس مقررات مربوط، انجام می‌شود.» در واقع معامله گران و فعالان بازار سرمایه به معاملات روزمره که عنوان عرضه ثانویه دارد و معمولاً پشتوانه‌ای برای میزان نقدشوندگی دارایی‌های سرمایه گذاران است «معاملات خرد» می‌گویند از ویژگی‌های این بازار و این نوع از معاملات این است که اولاً: خریدار و فروشنده یکدیگر را نمی‌شناسند؛ ثانیا: تراضی و انعقاد معامله مبتنی بر دستور خرید و فروشی است که حسب مورد توسط خریدار و فروشنده یک سهم به کارگزار داده می‌شود، دستور وارد سیستم آنلاین معاملات می‌شود و قیمت سهم بر اساس قواعد تعریف شده در سامانه معاملات تعیین می‌گردد و در صورت تطابق دستور با قیمت‌های تعیین شده در سیستم معاملات، معامله منعقد می‌گرد؛ در واقع همانطور که در قواعد عمومی قراردادها مطرح است معامله زمانی منعقد می‌گردد که اراده‌ی متعاقدین یعنی موجب و قابل با هم دقیقاً منطبق باشد وگرنه معامله‌ای صورت نخواهد گرفت. البته نحوه‌ی قیمت گذاری مورد معامله که در بازار بورس اوراق بهادار سهم می‌باشد در مقایسه با قواعد عمومی قراردادها متفاوت است. در بازار بورس قیمت کلی بر اساس عرضه و تقاضا صورت می‌گیرد اما دامنه تغییر قیمت دامنه محدودی است که به پیشنهاد هیأت مدیره بورس تعیین می‌گردد و در حال حاضر این دامنه تغییر قیمت چهار درصد مثبت و منفی است. برای مثال اگر امروز قیمت سهام شرکت الف 200 تومان باشد، روز بعد بیشتر از 208 تومان افزایش قیمت نخواهد داشت از طرفی اگر قیمت سهام این شرکت افت کند کمتر از 192 تومان قابل خرید نمی باشد، این دامنه همان دامنه نوسان روزانه تغییر قیمت است که به نوعی می‌تواند در بازار توازن ایجاد کند البته بورس کشورمان در گذشته دامنه نوسان قیمت نداشته است ولی بنا بر یکسری ملاحظات چنین دامنه‌ای تعریف شده است. به موجب بند 18ماده یک آیین‌نامه‌ی معاملات در شرکت بورس اوراق بهادار تهران مصوب 1385 شورای عالی بورس«”دامنة ‌نوسان قیمت،” پایین‌ترین تا بالاترین قیمتی است كه در آن دامنه، طی یك یا چند جلسه‌ی رسمی‌ معاملاتی بورس، قیمت می‌‌تواند نوسان داشته باشد» البته برخی از کشورها به ویژه کشورهای توسعه یافته فاقد دامنه نوسان قیمت هستند. حجم مبنا نیز در تعیین قیمت سهام مؤثر است. به استناد بند 16 ماده 1 آیین نامه‌ی معاملات در شرکت بورس ارواق بهادار تهران مصوب 1385 شورای عالی بورس اوراق بهادار: «”حجم مبنا” تعداد اوراق بهادار از یک نوع است که هر روز باید مورد داد و ستد قرار گیرد تا کل درصد تغییر آن روز، در تعیین قیمت روز بعد ملاک باشد. بورس بر اساس محاسبات ریاضی، تعداد سهام هر شرکت که باید در هر روز کاری معامله شود تا قیمت سهام تعیین شود را اعلام می کند. ” میزان سرمایه شرکت‌ها در تعیین حجم مبنا مؤثر است. محدویت حجمی، محدودیت دیگری بر اصل آزادی قراردادها در معاملات است؛ هر شخصی در زمان واحد حق خرید یا فروش بیش از درصد تعیین شده سهام را ندارد”(ابراهیمی، 1392، ص 65). محدودیت حجمی،” حداکثر تعداد اوراق بهاداری است که در هر نماد معاملاتی طی هر سفارش در سامانه‌ی معاملات وارد می‌شود. این رقم مضرب صحیحی از “واحد پایه‌ی معاملاتی متعارف28” است.29 ماده 11 آیین نامه معاملات در بحث پرداخت ثمن و دریافت مثمن پس از وقوع معامله، سه روز کاری را تعیین کرده است «وجوه مربوط به سهام معامله‌شده در بورس همراه با وکالت‏نامه‌ی فروش سهام و اصل سهام باید حداکثر تا 72ساعت از تاریخ معامله بین کارگزاران خریدار و فروشنده رد و بدل گردد. کارگزار فروشنده موظف است تشریفات مربوط به انتقال سهام معامله‌شده را ظرف 72 ساعت (سه جلسه‌ی معاملاتی) از تاریخ معامله انجام داده و سهام را تحویل خریدار نماید. در صورتى‌که علل یا توافقى دیگر در مورد تحویل بعد از مهلت‏هاى تعیین‌شده وجود داشته باشد، مراتب باید حداکثر تا پایان نشست رسمی معاملاتی مربوط کتباً به اطلاع مدیرعامل “بورس” برسد. در هر صورت، معاملة انجام‌شده قطعى به شمار می‌‌رود. ساعات تسویه و یا مدت‌زمان مربوط به انتقال سهام، براساس “دستورالعمل سپرده‌گذاری، تسویه و پایاپای” انجام خواهد شد». معاملات بلوکی معاملاتی است که در آن قواعد مربوط به محدودیت حجمی و محدودیت قیمتی رعایت نمی‌شود این معاملات مطابق با ضوابط و دستورالعمل‌های تدوین شده توسط بورس عمدتاً بین اشخاص حقوقی و در حجم بالایی صورت می‌گیرد، البته شرایط تسویه معاملات بلوک و عادی با هم تفاوتی ندارد در سایر بورس ها عنوان معاملات بلوک به همان معاملات عمده اطلاق می‌گردد.
2. معاملات عمده
بر اساس بند 19دستورالعمل اجرایی نحوه‌ی انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران؛ مصوب 13/09/1389 هیأت مدیره‌ی سازمان بورس و اوراق بهادار، «معامله‌ی عمده: معامله‌ای است که تعداد سهام یا حق‌تقدم قابل معامله در آن در شرکت‌هایی که سهام پایه‌ی آنها بیش از سه میلیارد عدد است، بزرگتر یا مساوی یک درصد سهام پایه و در شرکت‌هایی که سهام پایه‌ی آنها کمتر یا مساوی سه میلیارد عدد است، بزرگتر یا مساوی 5 درصد باشد.» در بورس تهران معاملات عمده بر اساس تعداد سهام موضوع معامله و سرمایه شرکت تعیین می‌شود؛ در واقع با توجه به مبلغ اسمی سهام که صد تومان است در شرکت‌هایی با سرمایه بیش از سیصد میلیارد تومان معامله بیش از یک درصد سهام و در شرکت‌هایی با سرمایه مساوی یا کمتر از سیصد میلیارد تومان معامله بیش از پنج درصد سهام شرکت، در زمره معاملات عمده تلقی می‌شود. مطابق ماده‌ی 32 دستورالعمل اجرایی نحوه‌ی انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران؛ معاملات عمده در

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق با موضوع بازار سرمایه، بازار کالا، بازارهای مالی، منابع مالی Next Entries منابع تحقیق با موضوع بازار سرمایه، معاملات بورس، بورس اوراق بهادار، دسترسی به اطلاعات