منابع تحقیق با موضوع اقتصاد بازار، اقتصاد باز، اعلان جنگ، نرخ بهره

دانلود پایان نامه ارشد

از تثبيت يا تعيين قيمتها در بازار امتناع كردند، نشانهاي از اقتصاد بازار آزاد در اسلام تفسير كردهاند. 711
عمر چپرا با تأكيد بر اهميت زياد آزادي فردي از نظر اسلام معتقد است كه اسلام در نظام اقتصادي خود عناصر فعاليت اقتصادي آزاد را پس از هماهنگ كردن آن با ارزشها و معيارهاي اسلامي در خود گنجانده است. اصل ماكيت خصوصي و سازوکار بازار به گونهاي در نظام اسلامي جاي داده شدهاند كه قسمت مناسبي از توليد و توزيع كالاها و خدمات به افراد و گروههايي كه داوطلبانه شكل يافتهاند واگذار شده است. اين گروهها در معاملات و دادوستدهاي خود از آزادي برخوردارند انگيزه‌ي سود نيز مورد حمايت قرار گرفته است؛ زيرا اين انگيزه علاوه بر آن كه در طبيعت انساني نهفته است، محرك لازم را براي كارايي در استفاده از منابعي فراهم ميآورد كه خدا در اختيار انسان گذاشته است. 712
به نظر چپرا آزادي فردي تنها تا زماني محترم است كه با مصلحت اجتماعي بزرگ‌تر يا اهداف مادي و معنوي فراگير جامعه سلامي منافات نداشته باشد يا تا زماني كه فرد به حقوق ديگران تجاوز نكند. مالكيت خصوصي مجاز است، اما آن را بايد امانتي از سوي خدا دانست و متناسب با معيارهاي امانت، آن را به دست آورد و صرف كرد. انگيزه‌ي سود نيز مقيد به محدوديت اخلاقي خاصي است تا در زمينهاي اجتماعي منافع فرد را تأمين كند و به‌بيماري‌هاي اجتماعي و اقتصادي با نقض اهداف اسلامي عدالت اجتماعي و توزيع عادلانه درآمد و ثروت منجر نشود. 713
محمّد باقر صدر اعطاي آزادي در چارچوب ارزشهاي معنوي و اخلاقي اسلام در زمينههاي توليد، دادوستد و مصرف را يكي از اصول اقتصاد اسلامي ميداند. به نظر وي اسلام براي محدود کردن آزاديهاي اقتصادي از دو روش استفاده کرده است: محدوديتهاي دروني افراد و محدوديتهاي بيروني؛ محدوديتهاي دروني افراد از عمق روح انساني سرچشمه ميگيرد و در اثر تربيت اسلامي به دست ميآيد. اين محدوديت در واقع ايجاد معنويت صحيح در انسان است. محمّد باقر صدر معتقد است همين محدوديت دروني، ضامن اصلي انجام كارهاي نيك در جامعه‌ي مسلمانان بود، بعد از آن كه پس از صدر اسلام فرماندهي سياسي و رهبري اجتماعي خود را از دست داد. 714 به نظر او، محدوديتهاي بيروني آزاديهاي اقتصادي، مبتني بر دو پايه است: نخست، ممنوعيت كليه‌ي فعاليتهايي كه بازدارنده‌ي تثبيت ارزشهاي اسلامي هستند؛ مانند حرمت ربا، حرمت احتكار، حرمت كنز، حرمت کثرت طلبي و ثروت اندوزي، حرمت سفته بازي، حرمت حيله در معامله و …؛ دومين پايه‌ي محدوديتهاي بيروني آزاديهاي اقتصادي، نظارت حكومت اسلامي بر فعاليتهاي اقتصادي715 و دخالت دولت براي حمايت مصالح عمومي و نگهباني از آن و نيز تضمين تحقق عدالت اجتماعي است. البته حكومت اسلامي تنها ميتواند آزاديهاي افراد را در امور مباح شرعي كه انجام ميدهند يا ترك ميكنند بر طبق ايدههاي اسلامي در اجتماع كنترل كند؛ بنابراين دخالت در خود شرع مقدس اسلام در تصرفها و اعمال جايز و مباح در شريعت انجام ميشود؛ براي مثال، آباد كردن زمين و استخراج معادن و حفر آنها و ديگر انواع فعاليت و تجارت، اعمال مباح و جايزي هستند كه شرع مقدس اسلام به‌طور كلي آنها را تجويز كرده است؛ لذا در حکومت اسلامي ولي امر حق دارد هريك از اين تصرفها را در حدود قدرت و صلاحيت خود منع يا امر كند، اما دولت مجاز نيست كه ربا را حلال كند يا قانون ارث را تعطيل و ترك كند يا مالكيت ثابتي را در جامعه لغو نمايد. 716

3-4-1-2) تأمين نظام مالي در اقتصاد اسلامي
دين اسلام، همانند ديگر اديان الهي با ظالمانه خواندن قرض ربوي، از يك سو به مبارزه با آن پرداخته و در صدد ريشه كن كردن آن برآمده و از سوي ديگر براي تأمين مالي نيازهاي مختلف اقتصادي جايگزين‌هايي مطرح كرده است. رباخواري از محرمات صريح دين اسلام و بعد از شرك، بزرگ‌ترين گناه محسوب ميشود. 717 آيات و روايات فراواني بر حرام بودن ربا دلالت ميکنند. برخي از اين آيات ميگويند: “خداوند خريد و فروش را حلال فرموده، اما معامله ربوي را حرام نموده است” (بقره / 275). در آيه‌ي ديگري، خداوند ميفرمايد: “اگر ايمان داريد، ربا را رها كنيد و اگر اين كار را نكنيد، با خداوند و پيامبرش اعلان جنگ کردهايد” (بقره /278). همچنين آيه ديگري از قرآن در خطاب به رباخواران ميفرمايد : “اگر از رباخواري پشيمان شديد، تنها اصل سرمايه‌ي خود را دريافت كنيد. نه ظلم كنيد و نه ظلم بپذيريد” (بقره / 279). اين آيه ي شريفه نشان ميدهد كه ربا به طور مطلق (بانرخ كم يا زياد) حرام است. 718
در مورد مفهوم ربا و امكان كاربرد بهره در نظام اسلامي با توجيه درجاتي از ربا و فرق بين بهره و ربا اختلاف نظر زيادي بين علما وصاحب‌نظران مسلمان وجود دارد. يدالله دادگر به تعدادي از اين نظرات اشاره كرده است: 719 عدهاي معتقدند كه تحريم بهره يا ربا مربوط به زمان نزول وحي و جاهليت بوده ودر واقع آن زمان ربا ظالمانه بوده است و اكنون دليلي ندارد حرام باشد؛ لذا نظريه‌ي بهره پذيرفته ميشود. گروه ديگر بين رباي سرمايهگذاري توليدي با رباي مصرفي فرقي مي‌گذارند؛ به اين صورت كه رباي مصرفي را حرام ميدانند؛ چون مفاسدي در بردارد، ولي رباي سرمايهاي را حلال اعلام كردهاند؛ چون يك امر عقلايي و بي مسئله است. گروه ديگر بين رباي تورمي و رباي غيرتورمي فرق قايل شدهاند و لذا پرداخت مبالغي ربا به منظور جبران تورم را حلال دانسته و بيش از آن را حرام تلقي كردهاند. از سوي ديگر، طيف نظريات بسيار شديد است . گروهي كوچك ترين انعطاف در تفاوت بهره و ربا را نميپذيرند و گروهي اصولا معتقدند در دنياي پيشرفته امروز ربايي وجود ندارد . دادگر پس ازطرح اين نظريات اجتهادهاي موجود در حليت ربا يا درجاتي كردن آن يا تفاوت بين بهره و ربا را عجولانه و بدون بررسي كافي مي‌داند؛ 720 بنابراين هنوز اين بحث ناتمام است و زمينه‌ي پژوهشهاي دقيق‌تر و بيشتر در رابطه با اين موضوع وجود دارد.
توجيه عقلايي تحريم بهره يكي از تلاشهايي است كه انديشمندان مسلمان انجام داده‌اند. اين انديشمندان در توضيح حكم حرمت ربا بر فقدان نظريه ي قانع كنندهاي در مورد بهره بسيار تأكيد ميكنند. از نظر آنان تمامي نظريههاي جديد بهره كوششي براي منطقي نشان داده بهره است به عنوان مفهومي كه عميقاً در اقتصاد جديد ريشه دار شده است. عباس ميراخور نظريات مختلف بهره را مطرح و پاسخ انديشمندان مسلمان را ارائه کرده است. 721 دانشمندان مكتب سرمايهداري دست کم سه نظريه‌ي مهم را در دفاع از بهره مطرح کرده‌اند:
1- بهره‌ي پاداش پسانداز است يا به عبارتي بهره‌ي پاداش خودداري صاحب سرمايه از مصرف سرمايهاش است.
2- بهره‌ي پاداش قابليت توليد سرمايه است؛ به عبارت ديگر بهره، سهم سرمايه در منافع حاصل از فعاليتي است كه وام گيرنده به كمك سرمايه او به دست ميآورد.
3. بهره تفاوت ميان ارزش فعلي و ارزش آتي سرمايه است.
در رد نظريات مذکور محمّد باقر صدر با استفاده از نظريه توزيع پس از توليد معتقد است كه اسلام هر درآمدي را كه از كار مستقيم يا ذخيره شده به دست نيامده باشد، غيرقانوني ميداند و بهره نيز در زمره‌ي همين درآمد است. 722 به نظر ايشان از آنجا كه بهره بر روابط اقتصادي و اجتماعي انسانها آثار ناگواري بر جاي گذاشته و به ايده عدالت اجتماعي خدشه وارد ساخته است، از لحاظ اسلامي محكوم و غيرقانوي اعلام شده است. 723
يكي ديگر از تلاشهاي اقتصاددانان مسلمان، به‌کارگيري روشهاي تأمين مالي قابل قبول از نظر اسلام در بانك‌داري تجاري پيشرفته بوده است. توافق گستردهاي وجود دارد كه لغو بهره، اساساً به معني كاهش نرخ بهره تا حد صفر نيست، بلكه جايگزيني تمام نظام مالي مبتني بر بهره با بديلي است كه با قانون شريعت اسلام مطابقت داشته باشد.
به نظر ايرج توتونچيان در اقتصاد اسلامي پول فقط دو وظيفه دارد: نخست، وسيله‌اي براي مبادله و دوم معياري براي سنجش ارزشهاي اقتصادي است، ولي پول در چنين نظامي نميتواند ذخيره‌ي ارزش باشد؛724 بنابراين نقشهاي معاملاتي و احتياطي پول در اقتصاد اسلامي تأييد شده اما نقش سفته بازي پول رد شده است. اسلام با تحريم ربا، سفته بازي، كنز و احتكار نقش طبيعي پول را كه همان معيار ارزشها و تسهيل كننده‌ي گردش كالاها در جامعه است، به پول بازگردانده است. 725 در واقع پول بايد به طور مولد و براي اهداف سرمايهگذاري استفاده شود، به جاي اين كه به صورت ماندههاي غيرمولد خارج از چرخه‌ي فعاليت اقتصادي نگهداشته شود؛ در غير اين‌صورت به طور بالقوه فعاليت اقتصادي را بيثبات ميكند.
اسلام با سود به عنوان بازده فعاليت كارفرما و نيز بازده سرمايه مالي مخالفتي ندارد؛ در واقع چنين سودي نيز تشويق شده است. علماي مسلمان تنها يكي دانستن پول و سرمايه را انكار ميكنند. به نظر توتونچيان پول سرمايه بالقوه است كه به محض تركيب حقوقي با يكي از عوامل توليد به سرمايه تبديل ميشود. در اقتصاد اسلامي هيچ پاداش يا سهمي به سرمايه‌ي بالقوه تعلق نميگيرد، ولي به سرمايه‌ي بالفعل تعلق ميگيرد. اسلام با انواع قراردادهايي كه احكام شرع در آنها مراعات شده، موافق است و هر توافقي را كه مبتني بر رضايت طرفين معامله باشد، تأكيد ميكند.
همه‌ي فعاليتهاي بازار با استفاده از شيوههاي گوناگون اسلامي همچون مشاركت، مضاربه، مرابحه ، نسيه و اجاره ميتواند تأمين مالي شود؛726 به شيوههاي مشاركت و مضاربه، شيوههاي تأمين مالي مشاركتي مي‌گويند و شيوههاي مرابحه، نسيه و اجاره را شيوههاي غيرمشاركتي مينامند. از جمله ويژگيهاي خاص تأمين مالي اسلامي، وجود ارتباط نزديك بين اقتصاد حقيقي و مالي است. همچنين در اين نظام، سرمايه‌ي مالي فقط از طريق خطر‌پذيري قادر به كسب منفعت است. ويژگي ديگري كه اغلب براي اين نظام فرض ميشود، سهم آن در ثبات اقتصاد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان قواعد فقهی، مذاهب اسلامی، مفهوم شناسی، تعریف عدالت Next Entries پایان نامه با کلید واژگان گناهان کبیره، زبان عربی، شهید مطهری، وجدان اخلاقی