منابع تحقیق با موضوع آداب و رسوم، نظام اجتماعی، هزار و یک شب، قرن نوزدهم

دانلود پایان نامه ارشد

مالینوفسکی میان جادو و دین قایل شد، شاید از همه سودمندتر باشد. به نظر او جادو همیشه با نوعی منظور مشخص یا نتیجۀ معینی، که جادوکننده خواهان دست یابی به آن است ارتباط دارد اما دین هدفش دست یابی به یک مقصود یا نتیجۀ نهایی نیست. سخن آخر اینکه وقتی مردم دیندار واقعاً می خواهند مسیر طبیعت را کنترل کنند و یا تغییر دهند معمولاً از وردهای جادوگری استفاده نمی کنند بلکه بیشتر از دعا و توسل در برابر اله یا الهۀ دلخواه خود بهره می برند.
حال باید نظری نیز بر عقیدۀ برخی از ادیان و مذاهب راجع به جادو انداخت چرا که باورهای مردم به همان اندازه که دین را در خود جای داده با جادو نیز همراه بوده است. ادیان الهی و مذاهبی چون هندو و زرتشت از این جهت مورد بررسی قرار می گیرند که پایۀ اصلی باورها را در هزار و یک شب ( هند و ایرانی ) تشکیل می دهند.

3-6-1 زرتشت
« در روایات دینی زرتشتیان آمده که زرتشت پس از به دنیا آمدن، بر خلاف دیگر نوزادان خندیده است. روشن کردن آتش بدون چوب و سندل و کاشتن درخت سرو غول پیکری در کاشمر با فرو کردن عصا در زمین، از دیگر معجزات زرتشت هستند. پیروان دین زرتشت، گاتاها را نیز معجزۀ زرتشت می دانند. » ( خورشیدیان، 1387: 69 )
نبرد زرتشت با جادوان و نقش گستردۀ آنان در رویارویی با زرتشت، از نخستین روزهای زندگی این پیامبر؛ بیانگر و نشانۀ رواج جادو در میان ایرانیان آن دوران است. هر چند باید گفت که زرتشت و زندگانی اش، خود به اسطوره ای پر رمز و راز می ماند.
زرتشت، از اوان جوانی؛ با ناهنجاریهای مناسک کهن آشنا گشت، که با قربانیهای بیشمار همراه بود؛ و پیوسته از آنان بیزار بود. طی شادخواریها، برای تجلیل از بتها در عیاشی و باده گساری افراط می شد و به کشتار بیرون از اعتدال گاو می انجامید. « این مراسم کهنه، طبقۀ ” دهگان80 ” را به نابودی می کشانید و عواقب وخیمی به بار می آورد. از آن جهت که بر قدرت ” کرپن81 ” ها، که رؤسای قبایل یعنی” کوی82 ” ها هم ناچار از حفظ نفوذ آنان بودند می افزود. » ( ریپکا، 1381: 18 )
بعد از اسلام اما به دفاتر زرتشتیان به دیدۀ کتب سحر نگریسته شده است چرا که اوستا در بخشهایی از خود، سفارشهایی برای مقابله با آسیب دیوان و جادوان و پریان دارد.
« در سال 77 میلادی ” پلینی مهین ” کتاب ” تاریخ طبیعی ” خود را به تیتوس، امپراتور روم اهدا کرد. با آنکه پلینی شناخت کاملی از نفوذ پر قدرت جادو بر بسیاری از ملل حال و گذشته جهان داشت اظهار می دارد که جادوگران، شیادان و یا ابلهانی هستند که اصول عقایدشان از نگرش تحقیرآمیز آنها نسبت به بشریت سرچشمه می گیرد. جادو، پوچ و بی معنی است و بشریت، مدیون دولت روم است که مهیب ترین مراسم جادویی، یعنی قربانی کردن انسان ها را منسوخ کرده است. پلینی ادعا می کند که بنیانگذار جادو یک ایرانی، یعنی زرتشت است اما با نادیده گرفتن این واقعیت که قربانی کردن انسان ها نزد زرتشتیان منفور و مکروه بوده، یکی از قویترین استدلال های خود را از دست می دهد. » ( گلسرخی، 1377 : 150و151 )

3-6-2 هندو
« آتهاوا ودا یکی از کتب اساسی سحر و جادوست که مربوط به دنیای اهریمنی بوده و مطابق با آن گونه معتقدات سحر و جادویی است که فقط میان گروه فرومایۀ جامعه متداول است. اعتقادات مندرج در این اثر، بسیار کهن است. ریگ ودا و آتهاوا ودا، نسبت به مطالبی که در آنان مندرج شده مکمل یکدیگرند و مهمترین آثار ودا به شمار می آیند. این مجموعه بیشتر مشتمل است بر اوراد و افسون هایی که در بین مردم غیرآریایی و طبقات پایین جامعه رواج داشت، برای حصول اغراض دنیوی چون کسب مال و ثروت، آوردن فرزند، درمان بیماری و حفظ سلامت بکار رفته اند. این کتاب مجموعه ای است مشتمل بر افسون ها و اوراد (منترها) که از سحر و جادوی ازمنۀ بسیار دیرینه باقی مانده است. در این ودا، لغتنامه ها و نفرین ها و ادعیۀ سحرانگیز بسیاری است و تا حدی، علوم غریبه و سحر و جادوی معمول در اروپا را به یاد می آورد، چنانکه بعضی از آن اوراد برای شفای امراض بکار رفته و با تلاوت آنها شر و شرور ارواح را دفع می کرده اند و یا با زور آن افسونها ضربات هولناک سرنوشت را بر سر یک آدم بدبخت منفور و مبغوض فرو آوردند. » (دماوندی، 1388: 61)
همیشه عدۀ بسیاری قبول داشته‌اند که آیین هندو و هند، سرزمین جادو و وجود نیروهای مافوق طبیعی بوده ‌است. هندوئیسم، یکی از معدود دین‌هایی است که متون مقدسی مانند ودا دارد و در آن در مورد جادوی سیاه و سفید، هر دو بحث می‌کند. ودا آتاروا آن نوع ودایی است که با مانتراها سرو کار دارد و هم برای جادوی خوب و هم بد به کار می‌رود. واژۀ مانتریک در هند، به معنای “جادوگر” است، زیرا مانتریک، مانتراها، طلسم‌ها و نفرین‌ها را می‌داند و می‌تواند برای کمک و یا بر ضد کسی از آن استفاده کند. بسیاری از زاهدان، پس از دوره‌های توبه و مدیتیشن؛ به مقامی می‌رسند که دارای نیروای ماوراء الطبیعه می‌گردند. گفته می‌شود بسیاری از” سیدهارها ” معجزاتی انجام داده‌اند که انجام آنها غیر ممکن است. با این وجود، بسیاری این مسیر را انتخاب نمی‌کنند و ترجیح می دهند تا از طریق ورود به عرصۀ روحانیت به نیروهای فراطبیعی دست پیدا می‌کنند.

3-6-3 یهودیت
در تورات از جادو به گونه ای سخن می رود که گویی هیچ تردیدی در وجود آن نیست. در آنجا جادو یک واقعیت است و محکومیت همه جانبۀ علوم مکتوم، نه تنها به خاطر ترس از به کارگیری جادو به قصد فریب و اغفال دیگران، بلکه به خاطر آنست که جادو، مضرّ به حال اجتماع و موازین اخلاقی بوده و در اموری وارد می شود که منع شده اند و همچنین به تعلیمات الهی نیز خدشه وارد می کند. دین یهود، همانند دیگر ادیان؛ خدا را حکمروایی می داند که اختیار ابناء بشر را در دست دارد. این درست است که تقوا و اعمال نیک در او اثری مطلوب و مساعد می گذارد اما سرنوشت غائی مردم در دستان اوست و اگر به مردم نیک صدمه ای می رساند، نه از بی عدالتی او که از پوشیده بودن راه های رحمت او بر انسانها و دور بودن آنها از فهم آن است.
« همانا نخستین دینی که شریعتی گسترد و قوانین خدایی برای بهتر زیستن آدمیان آورد دین یهود بود. این دین و قومی که بدان گرویده اند بسیار دیرینه اند و آداب و رسوم و سیره ای میان عبرانی ها، پیش از گرویدن به شریعت حضرت موسی رواج داشته است که بعد از دین آوردن به گونه های دیگر خود را نمایانده است. داستان موسی و رویارویی او با جادوان فرعونی که در قرآن نیز بارها آمده است؛ این نکته را می رساند که جادوگری در عهد موسی (ع) بسیار رایج بوده است و جادوگرانی بزرگ در دربار فرعون زندگی می کرده اند. ” جانس ” و ” مامبرس ” می توانستند مانند موسی (ع) مار از چوب یا قورباغه هایی را با سحر و جادو پدید آورند. » ( دماوندی، 1388: 116 )
در نهایت، دین موسی نیز چون مسیحیت با جادو به عنوان مداخلۀ ناروا در قدرت الهی مخالف است اما در آن رویدادهایی مثل شکافته شدن رود نیل وجود دارد که مشکل بتوان خاستگاه جادویی آنها را انکار نمود.

3-6-4 مسیحیت
در مسیحیت نیز مانند دیگر ادیان، جادو و جادوگری کاری تقبیح شده بود و به شدت از طرف کلیسا منع می شد. بویژه در قرون وسطی، و البته در زمانی که سحر و ساحری به منتها درجۀ خود رسیده بود؛ قویترین دستگاه تفتیش عقاید شکل گرفت که مجریان اصلی آن اصحاب کلیسا بودند. مجازات کسانی که به جادوگری می پرداختند، در صورتیکه جرمشان ثابت می گشت؛ مرگی فجیع بوسیلۀ هیزم و شعله های آتش بود. البته در زمان حیات حضرت عیسی ( ع ) جادوهایی که جنبۀ درمانی داشت پذیرفته و بسیار رواج داشت و به همین دلیل، معجزۀ حضرت عیسی ( ع ) در آن زمان بیشتر مبتنی بر معجزات شفا بخش و زنده کردن مردگان بود.

3-6-5 اسلام
اسلام اگرچه سحر و جادو را منع کرد، اما بقیۀ علوم ماوراءالطبیعه را آزاد گذاشت. قرآن بیشترین اطلاعات را در بارۀ این موضوع به دست می دهد. در آیۀ 96 سورۀ بقره آورده شده : « سحر به دوفرشته – هاروت و ماروت – در بابل وحی گردید وآنان این فن را به آدمی زادگان آموختند، بی آن که این حقیقت را پنهان کنند که دارند آنان را می آزمایند. دراین جا سحر یاد می داد که چگونه می توان میان زن و شوهرجدایی انداخت (یعنی چیزی برخلاف مهر دارو و طلسم محبت. ) » (موسی پور،1387: 23و24)
این که اسلام وجود جن را مورد تصدیق قرار داده است و سوره ای به این نام دارد، خود مبنایی برای وجود رگه هایی از سحر فراهم می سازد. البته باید به این نکتۀ مهم اشاره کرد که سحر و جادو در شریعت اسلام ممنوع و عمل به آن گناه قلمداد شده و با نوشته هایی هم که از گذشتگان به جا مانده است، چنین می نماید که به این رشته به دیدۀ خفیف نگاه شده است. در گذشته و بخصوص در ایران نیز، اغلب مسلمانان از ساحران و جادوگران دوری جسته و به کار آنان اعتقاد و احترامی نمی گذاشتند.
« داستانهایی از جادوگران نیز آورده شده است. آنچه مسلم می نماید اینست که قرآن وجود پدیده ای به نام سحر را تأیید می کند و شماری از کارهای جادوگران را نیز بیان می دارد. جادوگرانی که به رویارویی با پیامبران ایستادند و مردمانی که نمی توانستند میان جادوگران و انبیاء فرقی بنهند و کارهای شگرف و معجزات پیامبران را از گونه کارهای ساحران می پنداشتند. » (دماوندی، 1388: 156)

3-7 جادو و خرافات83

فکر و ذهن خرافاتی آن است که روش درک و تشخیص ویژگی های علائم و نشانه ها را نیاموخته یا صبر و حوصلۀ قضاوت در برابر پدیده های ناشناخته را ندارد. می توان گفت که به طور کلی، در نتیجۀ فرآیند تحول فرهنگ بشری از فردیت به نظام اجتماعی و تکامل تاریخی هرچه نگاه به جهان هستی صورت علمی تری یافته، تفکر خرافی رو به کاهش گذاشته است. در جهان شرک آمیز باستان هم انسان های فرهیخته ای در جامعه بودند که در مقایسه با مردمان عادی هم عصر خود، در سطح بسیار بالاتری از تفکر قرار داشتند و به صراحت علیه مشکلات و آسیب های ناشی از خرافات اعتراض می کردند. ابراهیم موسی پور در این باره می گوید: « مهم ترین اعتراضات در این زمینه، شعر معروف ” لوکرتیوس84 ” است که خرافات یا صورت عوامانۀ دین داری را اصلی ترین سرچشمۀ مصائب و رنج های بشری دانسته است. » (موسی پور،1387: 13)
هر انسانی ممکن است افرادی را از نژاد، فرهنگ یا فضای فکری و عقیدتی خاص، یا مردمان بیگانه ای که مناسک دینی و آیینی ویژه ای را به جا می آورند خرافاتی انگارد و این مردم را، در صورتی که حاضر به پذیرش عقاید جدید نباشند؛ به کفر و ناباوری متهم کند در حالی که این عقاید جدید نیز متقابلاً به زعم دیگران خرافه ای بیش نیست. اصطلاح عام و مجرد خرافات به معنی تمایل به نسبت دادن حوادث به تأثیرات فوق طبیعی یا خفیه و تنظیم رفتار در جهت این نگرش است که باید از شرور و صدماتی که این تأثیرات به بار می آورند اجتناب و از منافعی که پدید می آورند استفاده کرد.
البته جلوه های دیگری از روحیۀ خرافاتی از نوع نسبتاً بی خطر هم هست از جمله اعتقاد به جن و پری، خرافات مربوط به آب و هوا، ایام سعد و نحس و نظایر اینها. بخصوص در ایران گذشته، باورها و اعتقادات خرافی بی شماری وجود داشت که در همۀ تار و پود زندگی مردمان ریشه دوانده بود. بدترین اشکال خرافات یا لا اقل خرافی ترین انواع آنها همچون طالع بینی احضار ارواح، افسون گری و نظایر آن، به ویژه در اروپای شرقی مورد منع و تحذیر قرار گرفتند.

3-8 جادو در میان ایرانیان

« ……مطابق گفته های الئاریوس ” : در عهد صفویه، روزهای سوم و پنجم و بیست و سوم و بیست و پنجم هر ماه نحس بود. در این روزها مردم کارهای مهم انجام نمی دادند ……» ( تناولی، 1385 :51)
از گذشته های دور ایران چندان خبری در دست نیست اما با اخباری که از قرن نوزدهم و از دوران قاجاریه به جا مانده، چنین می نماید که باورهای خرافی در بین ایرانیان جایگاه قابل توجهی داشته است. خوردن غذا، پوشیدن لباس، تراشیدن موی سر، گرفتن ناخن،

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق با موضوع زبان عربی، دین و سیاست، داستان های عاشقانه، نمایش نامه Next Entries منابع تحقیق با موضوع هزار و یک شب، سنگ های قیمتی، سیستان و بلوچستان، ایران باستان