مقاله رایگان درمورد ضرب المثل، عناصر فرهنگی، سیر تکاملی، آداب و رسوم

دانلود پایان نامه ارشد

را به دفعات به کار ببرند. اگر چه در این فرآیند ، تکرار و تبادل ریشه و منشاء پیدایش فراموش می گردد و به عنوان بخشی از تعقل جمعی به حساب می آید و به هنگام کاربرد، دیگر اشخاص علاقه ای به منشاء آن ندارند.
اما با احتیاط می توان چنین تصور کرد که ضرب المثل ها از شرایط خاص یا فردی خاص منشاء گرفته اند. این در حالی است که بسیاری از امثال منشاء خود را از دست داده باشند. درست آن است که بگوییم امثال، منشاء توده ای دارند یعنی برخاسته از تعقل جمعی هستند و از سرچشمه تعقل و فرزانگی مردم سرچشمه می گیرند. تعداد زیادی از امثال چکیده تجربیات روزمره اند.گفته ای به تدریج مبدل به ضرب المثل شده و منشاء فردی نداشته است. عده ای از ضرب المثل ها از اندیشه و ذهن انسان های عالم و فرزانه سرچشمه گرفته و تراوش نموده است. حال اگر آن شخص گفته خود را ثبت نکرده باشد سندی جهت انتساب آن امثال به وی وجود ندارد ولی اگر سخن خود را در جایی نوشته باشد، قادریم به منشاء اصلی نزدیک شویم. با ذکر این نکته که با وجود ثبت یک مثل در اثر یک انسان برجسته و فرزانه، باز هم نمی توان او را منشاء آن ضرب المثل دانست، چرا که کسی نمی تواند بگوید که این مثل قبل از نوشته شدن بوسیله فلان شخص پاره ای از فرهنگ شفاهی مردم نبوده است( ریدوت، وینگ، 1375: 196).

هدف نگارنده
ضرب المثل ها از جمله میراث با ارزش فرهنگ ملی ماست. امثال ، یادگاری از نسل های گذشته و بازگو کننده ی آداب، رسوم و فرهنگ مردمان پیشین ماست. هر روزی که می گذرد زبان، اندیشه ها و آئین ها در مسیر تکامل و توسعه سیر می کنند و این سیر تکاملی فرهنگ، آداب و رسوم و حتی لهجه ها را دچار تنوع و تحول می کند. در این تحول و ترقی بسیاری از عناصر فرهنگی فراموش و یا دچار نابودی می شوند. بدون شک هر اقدامی در جهت جلوگیری از این تخریب فرهنگی در اثنای تجدد و تنوع طلبی می تواند چراغ راه ما و نسل های بعدی ما در شناختن خود و گذشته ی نیاکانی در دنیای پرهیا هوی امروز و آینده باشد. دنیای که فقط با چنگ زدن به فرهنگ غنی خود می تواند در آن به دنبال را چاره باشد. اگر حرکت فرهنگی در سال های گذشته صورت می گرفت شاید حاصل کار بیش از این بود که جمع آوری شده و پیش روی ما قرار دارد. به طور قطع بسیاری از این مثل ها که هر کدام آینه ای از افکار، اندیشه و فرهنگ مردم ماست از ذهن ها فراموش می شد و در نتیجه ثبت نمی گردید. این مجموعه کاری در مسیر حفظ و توسعه فرهنگ ملی و مکتوب نمودن بخشی از فرهنگ شفاهی ایل کاکاوند است.

ضرب المثل ها
« الف»
-ئاخر عمرو ئه ول مالداری= آخر عمر و اول مال اندوزی
axer-e emr-u awal ari
-ئارد ده ته یره قهرت که ی! آرد از دزد قرض می گیری
ard da tayra qart ha y
– ئارای ده کول بیماری ده سی دایه که ل بنادی= مرد سالمی بر پشت بیماری سوار بود و از تپه بالا می رفت.
Aza da kule bimar- e dase

– ئاسیاو کار خوه ی که ی چه ق چه ق سه ر خوه ی نه یگه زان= آسیاب کار خود را انجام می دهد، دروگر سر خود را به درد می آورد یعنی دخالت بی مورد و فضولی در کار دیگران ، آن هم زمانی که حاصلی نداشته باشد.
Asyaw kare xoway kay caq caqa sar- e xwa-e naega zan

– ئاش هه ر ئه ئاشه و کاسه هه و کاسه= آش همان آش است و کاسه همان کاسه
Ash har aw asha- wkasa haw
– ئاش نه خواردگ، دس و دم سوزیاگ= آش نخورده و دهان نسوخته.
Ashe- e naxwardeg das- e dam- e suzyag

« ب»
– بازه بکوش، بووره بترس= سگ ابلق را بزن تا سگ بور بترسد
Baza bekwes ta bura beterse
– باوگ گوشت مه خور کور قه صاو خه یگه و= پدر گوشت نخورده و پسر قصاب( یعنی هنر بی اصل و نصب نیست).
Bawge gust maxwar kwerr- e qasaw xaygaw

– برا گوشتت بخوه ی سقانت نیه شکنی= برادر اگر گوشتت را بخورد استخوانت را نمی شکند.
Bera gustet bexway seqanet nyaskene

– بنیش سه نگین، سه نگین، به ختت دیاری ره نگین ره نگین= تو سنگین و با متانت باش، بخت اقبال، زیبایی و خوبی را به سوی تو می آورد.( به معنی: ثمره صبر شیرینی است)
Benis sanin- sanin baztet dyare ranin- ranin
« پ»
– پات بیه مه دم ماره و= پایت را به نیش مار خواهم سپرد
Pat byama dam- e maraw

– پاچگ مرخ خواردیه= پاچه مرغ خورده ای( به معنی: هرزه گرد و ولگرد همه جا روند)
Paceg- e merx xwardiya
– په تگ کوانه نه رس= پنبه کهنه نباف( به معنی: بهانه جویی نکن، دنبال عقده های قدیمی نگرد).
Pateg kwana narres

– پخشه و ده س چه وره و نیشی= پشه بر دست چپ می نشیند( کنایه از صاحب مال و ثروت بودن).
Paxsa wa das- a cawraw nise

« ت»
– تا جوو ته نگه ئه لپه ر= تا جوی باریک است عبور کن( به معنی: تا فرصت هست خود را از گرفتاری نجات بده)
Ta ju tana alparr

– تا چو هیز ده ی سه گ دز دیاره= چوب را برداری ، سگ دزد فرار می کند.
ta cu hez day sag-e dez diyarea

– تا زارونه گر پوی دالگ شیروه ی نیه ی =تا کودک گریه نکند ، مادر به او شیر نمی دهد .
Ta zarru nagriwe daleg sir way nyay

– تائی داره سه ئی مارسه =تا این درخت هست این مار هم هست . ( به معنی: معلول وابسته به علت است ، تا این شرایط این جوری است وضع تغییر نمی کند.
Ta e darasa e maras
« ج»
– جاته رو بچه خالی= جا تر و بچه نیست
Ja tarr- u baca xalli
– جه نگ ده جیه جه نگ که نه ی= جنگ در میدان جنگ خوش است( یعنی هر چیزی به جای خویش نیکوست)
Jan da jia jana kanay
– جواو سه لام عه له یکه = جواب سلام علیک است.
Jawa-e salam alayka

– جوور سه گ هفت کیان دیری = مانند سگ هفت جان دارد.( هفت جان و خسیس)
Jar- e saj haft gyan dere

«چ»
– چا که ن بن چا جی یه = چاه کن ته چاه است.
Ca kan ben- e ca jiyeya

– چه ن مرده هه لاجه= چند مرده حلاج است
Can marda halaja

– چل قلاوه یه ی نشاره= چهل کلاغ با یک اشاره( یعنی : العاقل فی الاشاره).
Cel qela way ay esara

– چه مت دوینی دلت باور نیه که ی= چشمت می بیند دلت باور نمی کند( کنایه از بدباوری).
Camet done delet bawarr nyakay

« ح»
– حاجی مردو ستر خه لاس= شتر خلاص و حاجی مرد( یعنی: شخص بالادست بمیرد و زیردستش آسوده گردد)
Haji merd- u seter xalas

– ح ق و حه قداره رسی= حق به صاحب حق می رسد.
Haq wahaqdar rase
– حساو حساوه، کاکا به را ده ر= حسای حساب است کاکا برادر.
Hesaw hesaw kaka baradar

– حه ق بزن هل وه لای شاخدار و نیه مینی= حق بز بی شاخ بر گردن بز شاخدار نمیمونه( یعنی: حق مظلوم سر انجام از ظالم گرفته خواهد شد)
Haq- e bezen- e hel walay saxdaraw neamine

«خ»
– خاکی وه تورهوژین=خاکش را با توبره غربال می کنند( چیزی برایش باقی نگذاشتن)
Xake watora wezen

– خان ده خانمه= خان از خانم است( عرج و اعتبار مرد بستگی به شایستگی زنش دارد).
Xane da xanema

– خاو ژه ن چه په= خواب زن چپ است.
Xaw- e zen capa
– خه سوره دووسی دیری= خسوره دوستش دارد( یعنی: شخصی ناخوانده بر سر سفره ای حاضر شود و نصیبی ببرد)
XASORA DUSE DERE
« د»
– دار به ر گری سه ر چه منی= در خت ثمر می گیرد سر فرود می آورد
Dar bar gere sar camene

– دالگ بون و دوه ت ت بخواز= مادر ببین دخترش بگیر
Daleg bon-u doat bexwaz

– دایه ی دوو رشیاگ= دایه ی دوغ ریخته( یعنی: حرافی و پرحرفی)
Dayay do reshyag

– دهه کی هات بنه کی در کرد= بیرونی آمد اندرونی را بیرون کرد( یعنی: کسی که از گرد راه برسد و بی هیچ استحقاقی صاحب اصلی را بیرون کند).
Daraki hat benaki dar kerd

« ر»
– روژ ئمید دریژه= روز امید دراز است
Ruz- e emed dereza

– روی ده قورخ سه زیاگ= روباه در مرتع سوخته( یعنی: انسان بر قیافه ی ماجراجو)
Rewi- e da gwerex seziyag

– ریش و مه قراز ها ده س خوه ت= ریش و قیچی در دست توست
Ris- u meqraz ha das- e xwat

– ریان ره میاوه شه ل و کوور که فتنه نووا= گله رم کرد لنگ و کورش جلودار شدند( یعنی: افراد ضعیف فرصت طلب که به نوایی می رسند)
Ryan ramyawa sal- u kur kaftena nuwa

« ز»
– زه مین بلین هوچ وقت ئاوینه خوه ی= در زمین بلند هیچ وقت آب نمی رود
Zamine belen hoc waxt aw nyaxway

– زرده لو بیا وه گلو= گنج بی رنج میسر نمی شود.
Zaradalo beya va golo

– زه رر ده هه رجا نووای بکری نه فه= ضرر را هر جا کنترل کنی منفعت است
Zarar da har ja nuway begeri nafa

– زه گ تووشگ نیه لگری= شکم توشه بردار نیست( یعنی: به کسانی که تمام هم و غم شان شکم و خوردن است).
Zeg tuseg nyalgere

« ژ»
– ژار ژی ی بی منه ته و پاتشامنی= فقیر زنده می ماند پادشاه بی منت می شود( زمستان می رود و سیاهی بر زغال می ماند
Zar ziye bemenati wa patesa mine

– ژن سوهانه ومردتیخ= زن سوهان است و مرد تیغ ( به معنی: زنان عامل تحریک مردان به جنگ هستند.)
Zen suhanaw mard tex

– ژن کلاش تنگ ینه ده پا بکه نیه ی = زن کفش تنگ نیست که آن را از پادر آورید.
Zen kelase tan niya da pa bekaniyay

– ژه وه ژن خواز ده نه ی منه تی نه نه خوازمه نی که ر= زن را در حقیقت به داماد می دهند اما منت توافق با ازدواج را بر بزرگان می گذارند.( رعایت کردن عرف عام )
Zen wa zen xwaz danay menatey nana xwazmanikar

«س»
– سازه م ده قه یم پفم ده گوپم = سازم بر کمرم و نفسم در دهانم( به معنی : سکوت کردن ، حرف خود را پس گرفتن)
Sazam da gayem pefem da gwepem

– ساز نا و بسور کوره خوه ی =نوازنده و عروسی پسر خودش ( نهایت تلاش کردن )
Sazenaw sor- e kwerr- e xway

– سال چوو واته ی مینی =سال می گذردو حرف و حدیث هایش باقی می ماند .
Sal cu watay mine

– سال ده نو ، مال ده نو = سال از نو خانه از نو
Sal da nu mal da nu

«ش»
– شاه به خشی شاه ولی نیه وه خشی= شاه می بخشد شاه ولی نمی بخشد( شاه می بخشد ، ولی خان نمی بخشد)
Sa baxse sawali nyawaxse

– شه ریک دز و ره فیق قافله= شریک دزد و رفیق قافله
Srike dez- u rafig- e gafela

– شه لمانی بری= تیر آهن می برد( گزافه گویی)
Sal mana berre

– شه لی منای کوری کرد= لنگی، کوری را سرزنش کرد( کنایه از عیب دیگران را دیدن و عیب خود را فراموش کردن)
Sale menay kure kerd

« ع»
-عاقبه ت سه ره هرزی گرفتاریه= سرانجام سه ره هرزه گری گرفتاری است.
Agebat-e saraharzi gereftarya

– عه تار، هه ر چگه ها باری= عطار هر چه در بار دارد ( در حد توان مال خود و از دیگران دریغ نکردن)
Atar harcega ha bare

– عه قلت دوما= عقلش در عقب است( نادان کسی است که اشتباه می کند و بعد به تدبیر درست می اندیشد).
Aglet ha doma

– عیسی وه دینی مووسا وه دینی= عیسی به دین خود موسی به دین خود
Isa wa dine musa wa dine

« ف»
– فه دای هامسای بام وه نان و ئاو خوه ی بوو= فدای همسایه ای شوم که با نان و آب خودش باشد.
Faday hamsay ham wanam- u awe-e xway bu
– فکر نان بکه خیار ئاو چایه= به فکر نان باش، خیار آب سرد است( فکر نان باش خربزه آب است).
Fekr- e nan beak xyar aw-e caya

« ق»
– قهر ت باوگت ده م خوازی= قرض پدرت را از من می خواهی( بدهکار تو نیستم، از من چه می خواهی)
Gart- e bawget dam xwazi

– قه رتی وامی د م خوازی= طلبی، وامی از من می خواهی
Garte wame dam xwazi

– قسه، قسه دیاری= حرف ، حرف می آورد
Qesa qesa dyare

– قسه راس ده مه رد دیوانه= سخن راست را از مرد دیوانه بپرس
Qesyay ras da mard- e dewana

«ک»
– کارد و سه قان ره سی= کارد به استخوان می رسد
Kard wa seqan rasi

– کار کردن خه ر و خوردن یابو= کار از خر و خوردن از یابو
Kar kerden- e xar- u xwarden- e

– کار گه نه که ده خودا مه لاک= کار بد انجام نده و از خدا هم طلب استغفار نکن
Kar- e gan naka da xweda malak

– کاسه و کووچی و شون کوچله= کاسه کجا می روی؟ به دنبال کاسه دیگران( کار خوب، عوض

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان درمورد ضرب المثل، جامعه شناسی، ادبیات فارسی، زیبایی های ادبی Next Entries مقاله رایگان درمورد آداب و رسوم، سیستان و بلوچستان، فکر و اندیشه، آزادی خواهی