مقاله رایگان درمورد انقلاب مشروطه، روزنامه نگاران، روزنامه نگاری، مجلس شورای ملی

دانلود پایان نامه ارشد

(اعتدالی)، اجتماعیون عامیون (دموکرات) اتفاق و ترقی ، ترقی خواهان، اجتماعیون اتحادیون ایران(سوسیالیست اونیفیه)، اصلاحیون عامیون، داشناکسوتیون سوسیال دموکرات ایران (هنچاکیان) عدالت، کمونیست ایران، سوسیالیست و اصلاح طلب (اتحادیه، 1361: مقدمه).
گذشته از این احزاب و جمعیت‌های سیاسی، از آغاز شکل‌گیری مشروطه، انجمن‌های متعددی از جمله در تهران به حمایت یا مخالفت با مشروطه به وجود آمد که انعکاسی از دیدگاه ها و منافع جمعی طبقات و اقشار و نیروهای اجتماعی موجود و ساکنان محله های مختلف تهران و افراد مقیم پایتخت از ایالات دور و نزدیک بود. نام برخی از این انجمن‌ها از این قرار بود: اصفهانی‌ها، شیرازی‌ها، جنوب، آذربایجان، طلاب، ‌اصناف، شاهزادگان، ورامین، همت‌آباد، فتوت، آل محمد، اسلامی، سنگلج، خدمت یا اکابر یا علما، مرکزی، انصار، برادران دروازه قزوین، شاه‌آباد، مظفری، مجاهدین، سادات و فاطمیه (همان: 151).
الموتی ضمن بیان شکل‌گیری و نقش‌آفرینی این قبیل انجمن‌ها در کنش‌های سیاسی دوره پس از پیروزی انقلاب مشروطه، به گسترده وسیع و سراسری آنها در سطح کشور و نیز، ایجاد دیگر تشکل‌های سیاسی، صنفی ، حرفه ای و مذهبی در راستای گسترش و تعمیق مشارکت سیاسی و اجتماعی اشاره می‌کند. به نوشته وی، انجمن‌ها، سازمان های علنی انقلابی دموکراتیک و منتخبی بودند که رشد فعالیت اجتماعی و سیاسی مردم را به نمایش می‌گذاشتند. در همین راستا، شکل‌گیری نخستین اتحادیه های کارگری، نشان از ظهور شاخصه‌های توسعه سیاسی در این دوره داشت. اولین اتحادیه کارگری کشور با آغاز این دوره ایجاد شد که همان اتحادیه کارگری چاپخانه‌های تهران بود و در همین سال نخستین جنبش اعتصابی کارگران و کارمندان پدید آمد (الموتی، 1370: 44).

3-1-2-5 شکل گیری مطبوعات فعال و نام و تعداد آن ها
مطبوعات ایران دوره‏ مشروطیت
اگر مطبوعات دوره ی اول را مطبوعاتی دولتی که سایه حکومت بر سر آنها سنگینی می‏کرد، بدانیم، مطبوعات دوره دوم را می توان مطبوعات‏ ساسی-ادبی نامید.
مطبوعات نوینی که دراین دوره از تاریخ‏ متولد شدند، به حکومت قاجار حمله و از وضع‏ سیاسی و اجتماعی و اقتصادی‏ ایران انتقاد می‏کردند.هرچه‏ مطبوعات بیشتر جرات نشان‏ دادند و رهبری تحولات‏ اجتماعی را به دست گرفتند، حکمرانان قاجار و دولتی‏ها بیشتر عقب نشینی کردند و بالاخره با آغاز قرن بیستم، جنگ‏وجدال مطبوعات و حکومت مستبد قاجار تا حدودی‏ آرامش پیدا کرد و روزنامه‏ نگاران به پیروزی رسیدند و در ایران نظام پارلمانیی پدید آمد و آزادی مطبوعات در شمار آزادی‏های اساسی، مسجل‏ گردید.صدر هاشمی درباره مطبوعات‏ عهد مشروطیت معتقد است:
«در دوره مشروطیت که بندها تا اندازه‏ای پاره شده بود و مردم‏ احساس آزادی می‏کردند،هرکس‏ که توانست نشریه‏ای منتشر نمود.» تعداد مشتریان آن قدر زیاد بودکه صدر هاشمی‏ گناه عدم تالیف و انتشار کتاب در دوارن مشروطیت‏ را به گردن مطبوعات می‏اندازد (صدر هاشمی،1363،ج 2-1، ص الف).
دو واقعه ی مهم در مطبوعات این دوران‏ عبارتند از:
1314 ق./1275 ش. (انتصاب محمد باقر خان«اعتماد السلطنه» به وزارت انطباعات)؛
1320 ق/1281 ش. (انتشار الاسلام:نخستین نشریه اسلامی‏ ایران)؛
محسنیان راد در باره این دوره از تاریخ روزنامه‏ نگاری به دو نکته اشاره می‏کند: یکی تولد مطبوعات فحاش پس از مشروطیت و دوم محتاط شدن روزنامه نگاران پس از شکست استبداد صغیر و پیروزی مجدد مشروطه خواهان.
«پس از انقلاب مشروطیت به یک باره موج‏ انواع روزنامه‏ها کشور را فراگرفت.به دنبال انقلاب‏ علاوه بر 74 روزنامه که همگی از سوی مردم‏ منتشر می‏شد، صدها شبنامه،بیدارنامه و غیره همه‏ جارا فراگرفت.اکثر روزنامه‏ها به دست آنانی افتاد که از روزنامه نگاری صحیح هیچ چیز نمی‏دانستند و به علت سال‏های فشار و اختناق روزنامه‏ها به‏ شبنامه تبدیل شد و اما باکودتای محمد علی شاه تمام آن بساط برچیده شد و استبداد صغیر و در کنار آن خفقان مجدد مطبوعات آغاز گشت. پس از پایان استبداد و فرو ریختن دستگاه‏ استبدادی و متواری شدن محمد علی شاه و پناهندگی او به سفارت روس در زرگنده، به وسیله‏ آزادیخواهان دوباره آب رفته به جوی باز آمد و دستگاه مشروطیت رواج و رونقی یافت.لیکن تا آثار شوم آن بگیر و ببندها و قتل و تبعید و حبس و زجرها کیم ترمیم شود و کارها مسیر عادی‏ خود را از سر گیرد، مدتی وقت لازم بود. از این‏ گذشته مردم دیگر آن شور و حرارتی که در صدر مشروطیت داشتند در خود احساس نمی کردند و مانند ما گزیده‏ایی که از ریسمان سیاه و سفید می‏ترسد بازهم می‏ترسیدند که حرکات و سکنات‏ و رفتارشان چند روز بعد اسباب زحمت شود و هستی‏شان را برباد یغما دهد.ازاین رو دیگر در آزادی خواهی چندان اصراری نداشتند و در کار خود با احتیاط بیشتری پیش می‏رفتند.» (محسنیان راد،1365،ص 29).
همکاری و هماهنگی رهبران انقلابی و اصلاح‏ طلبان و آزادیخواهان و روزنامه نگاران و کسانی‏ که به طور کلی از وضع ایران ناراضی بودند و برای مبارزه علیه استبداد آمادگی داشتند محیط بسیار مساعدی برای شکفتن مطبوعات و روزنامه‏ نگاری پدید آورده بود. در محافل روشنفکران و رهبران انقلابی تفکیک روزنامه نگاری و رهبری‏ انقلاب به سختی امکان داشت. خصایص‏ انقلابی و نویسندگی و آزادی خواهی در همه دیده‏ می‏شد. در این شرایط بود که وقتی کمیته‏ انقلابی تهران در 13 ربیع الاول 1323 نقشه‏ مبارزه و انقلاب را طرح کرد، در سندی که نوشته‏ شده و به اجرا درآمد، مبارزه در راه آگاه کردن مردم‏ تهران و شهرستان‏ها و پخش روزنامه و رساله‏های‏ مخفی، اصول اصلی این نوشته تاریخی را تشکیل‏ می‏داد. طبق اصل دوازده این سند،کسانی که‏ به زبان‏های خارجی آشنایی داشتند، عهده‏دار ترجمه رساله‏ها و مقالات انقلابی و آگاه کننده‏ شدند. اصول دهم و یازدهم این سند، بنیاد مطبوعات و شبنامه‏های مخفی را در تهران و شهرستان ها گذاشت و از نویسندگان و انقلابیون‏ خواست با روزنامه‏های ملی خارج از کشور تماس‏ پیدا کنند و هم چنین از وضع نامطلوب ایران‏ مقالاتی در روزنامه‏های خارجی چاپ نمایند و افکار خارجیان و مخصوصا اروپاییان را متوجه‏ وضع ایران کنند.
روزنامه‏ها و شبنامه‏های مخفی رکن اصلی و وسیله مهم ارتباط اجتماعی انقلابیون و آزادی خواهان را تشکیل می‏داد. در نتیجه اتحاد و هماهنگی مطبوعات، روحانیون و روشنفکران‏ آزادی خواه، مبارزات مردم بالاخره به نتیجه رسید و به تاریخ 1324 ق. مظفر الدین شاه تن به‏ خواست‏های انقلابیون داد و فرمان مشروطه و دستور تشکیل اولین مجلس شورای ملی ایران و تنظیم قانون اساسی را صادر کرد (مددپور، 1372، ص 150).
مطبوعات ایران در دوره دوم‏ انقلاب مشروطه
حمید مولانا در باره وضعیت مطبوعات این دوره‏ می‏گوید: «توسعه و رشد ارتباطات اجتماعی در دوره دوم‏ انقلاب مشروطه که به مدت چهار سال (1329- 1324 ق.) طول کشید، یکی از پرهیجان ترین‏ دوره‏های تاریخ سیاسی معاصر ایران است و در عین حال این دوره از آزادترین ادوار مطبوعات‏ ایران به شمار می‏رود. روزنامه نگاران ایرانی طی‏ این چهار سال اولین جنگ مطبوعاتی را با حکومت‏ شروع کردند و به پایان رسانیدند. این مبارزه همراه‏ با موفقیت انقلابیون اثراتی عمیق و ناپیدا در تاریخ‏ روزنامه نگاری ایران گذاشت. از خصایص ارتباطات‏ اجتماعی این دوره یکی است که به سختی‏ می‏توان بین کوشندگان انقلابی، سیاسی و مطبوعاتی مرزی کشید و اقدامات و کارهای آنها را ازهم تفکیک کرد. زیرا بین روزنامه نگار و شاعر و نویسنده و واعظ و سیاستمدار فرق فاحشی در این چهار سال وجود ندارد.»
پس از انقلاب مشروطه اولین فرمان آزادی‏ بیان توسط مظفر الدین شاه اعلام شد. از این‏رو اولین روزنامه ملی و آزاد در شهر تبریز توسط میرزا علی اکبر فرزند سید هاشم چرندابی به نام«ملی» منتشر شد. این روزنامه همان است که یک سال‏ بعد به«انجمن»تبدیل شد، در همین ایام آقا میرزا محسن،داماد آیت الله بهبهانی در تهران، برای‏ انتشار گزارشات مجلس شورای ملی تقاضای‏ امتیاز روزنامه کرده بود. در امتیازی که دولت به‏ نام میرزا محسن صادر نمود، صراحتاً قید نموده‏ بود که ناشر روزنامه می‏تواند بدون سانسور و به‏ طور آزاد از هر نوسنده و خبرنگاری که می‏خواهد، در انتشار این روزنامه کمک بگیرد. در 1324 ق. سید محمد صادق طباطبایی، روزنامه آقا میرزا محسن را به نام «مجلس» روزانه در تهران چاپ‏ کرد.
روزنامه مجلس به چند جهت در تحولات‏ مطبوعاتی این دوره نقش داشت. اول این که‏ انتشار آن باعث شد چند تن از نویسندگان و آزادی خواهان قبل از مشروطه دورهم جمع شوند و روزنامه را مرکز و محل عمل و همفکری‏ قرار دهند. برای مثال در پنج سال انتشار این‏ روزنامه مدیریت آن را سید محمد صادق طباطبایی‏ فرزند رهبر روحانی انقلاب مشروطه (سید محمد طباطبایی) و سر دبیری و نویسندگی مقالات آن‏ را، نخست، ادیب الممالک فرهانی ناشر روزنامه‏ «ادب» و «ارشاد» و بعد، شیخ یحیی کاشانی‏ نویسنده متبحر «حبل المتین» عهده‏دار بودند.
دوم این که، با تاسیس اولین دوره مجلس‏ شورای ملی، افکار عمومی در تهران و شهرستان‏ها متوجه مذاکرات و مباحثات مجلس شد و روزنامه‏ «مجلس» وسیله ارتباط بین نمایندگان و موکلان‏ آنها بود. نمایندگان نیز کم‏کم به اهمیت این‏ جریده واقف شدند و از طریق تریبون مجلس‏ شورای ملی به نفع خود و موکلان خود جهت‏ تبلیغ استفاده می‏کردند. مطابق مقررات اول‏ مشروطه، مذاکرات مجلس به صورت علنی اعلام‏ شد و انعکاس آنچه در مجلس می‏گذشت برای‏ همه آزاد بود، از این رو تیراژ روزنامه مجلس به‏ علت علاقه مردم بسیار بالا رفت تا به ده هزار رسید.
پس از امضای قانون اساسی توسط مظفر الدین‏ شاه و تصویب آن توسط مجلس و فوت‏ مظفر الدین، پسر او محمد علی شاه در تاریخ 1325 به سلطنت رسید. محمد علی شاه علاقه‏ای به‏ مشروطیت و مطبوعات نداشت و چندین بار سعی‏ کرد آن را از بین ببرد از نشانه‏های دشمنی او با مجلس و مطبوعات همین بس که در تاجگذاری‏ خود اعضای هیچ کدام را دعوت نکرد.
در نتیجه حمایت‏های قانونی که توسط مجلس‏ در رابطه با مطبوعات صورت پذیرفت،مطبوعات‏ در سال‏های اول مشروطه به سرعت توسعه یافت. به طوری که در سال 1325 ق.، یک سال پس از اعلام مشروطه، در حدود 90 نشریه در تهران و شهرستان‏ها منتشر می‏شد که در بین آنها چندین‏ روزنامه وجود داشت.از دیگر نشریات روزانهء این‏ دوره به جز انجمن و مجلس، می‏توان از «ندای‏ وطن» و «کشکول» و «محاکمات» یاد کرد.
یکی از نتایج برقراری مشروطه، بازگشت‏ نویسندگان و روزنامه نگاران مهاجر بود. از روزنامه‏های تبعیدی که این زمان در تهران به‏ انتشار خود ادامه داد «حبل المتین» چاپ هند بود. در بین روزنامه‏های انقلابی و آزادی خواه‏ هفتگی این دوره، «صور اسرافیل» از جایگاه‏ مخصوصی برخوردار است. سه مجاهد آزاده میرزا قاسم خان تبریزی، میرزا جهانگیر خان شیرازی و میرزا علی اکبر خان قزوینی (دهخدا) این روزنامه‏ را در تهران منتشر می‏کردند. مطبوعات این دوره‏ علاوه بر جنبه سیاسی از جنبه ادبی نیز حائز اهمیت بود.
بعدها در سال 1326 ق.محمد علی شاه دست‏ به کودتا زد و مجلس را بمباران کرد.دستگیری و کشته شدن سلطان العلمای خراسانی که صاحب‏ مقالات تند و آتشین در نشریه هفتگی «روح‏ القدس» بود، یکی از پر سر و صداترین وقایع دوره‏ دوم انقلاب مشروطه بود.
با آغاز سلطنت محمد علی شاه انتظار می‏رفت که‏ اصطکاک مطبوعات و دربار روز به ‏روز بیشتر گردد. هنگامی که محمد علی شاه محرمانه قرارداد وام‏ چهار صد هزار لیره‏ای را با انگلیس‏ها و روس‏ها امضا کرد، مطبوعات آگاهی پیدا کردند و با کمک‏ نمایندگان مجلس شورای ملی عمل شاه با به‏ سختی مورد انتقاد قرار دادند.
محمد علی شاه که از وضعیت حاضر ناراضی‏ بود، اتابک را که در تبعید به سرمی‏برد باز گرداند تا سر رشته امور را به دست گیرد. این دو، جبهه‏ جدیدی علیه مجلس و مطبوعات تشکیل دادند. در این زمان با نخست‏وزیری اتابک، روابط شاه و ملیون بدتر شد.

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان درمورد قانون اساسی، مجلس شورای ملی، طبقات اجتماعی، نظام پارلمانی Next Entries مقاله رایگان درمورد مجلس پنجم، قرارداد 1919، جنگ جهانی اول، مدیریت بحران