مقاله رایگان درمورد انسان کامل، مفهوم شناسی، نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد

ن جلوه و ظهور حضرت حق در آینه وجود انسان کامل محقق می‌گردد. انسان کامل آینه تمام نمای اسما و صفات حضرت حق و جلوه و مظهر جلال و جمال پروردگار است. توسل به انسان کامل در حقیقت توجه به جلال و جمال خدا و توسل به چشمه فیض او است.
اولیای الهی انسانهایی از جنس خود ما هستند و به طور معمول خیلی راحت تر و زودتر می‌توان به آنان رابطه عاطفی برقرار کرد.
خداوند خواسته است اولیای خود را در کانون توجه و اقبال مردم قرار دهد. توجه به آنان به عنوان انسانهای کامل و برقرار ارتباط عاطفی و معنوی با آنان تأکید بر حقانیت و اسوه بودن آنان است و موجب می‌شود مردم با مراجعه به آنان و الگو گیری از ایشان به طریق هدایت و سعادت، دست یابند.
توسل، وسیله قراردادن چیزی بین خود و مطلوب است. وسیله بر دو قسم است: گاهی از امور مادی است؛ مانند آب و غذا که وسیله رفع تشنگی و گرسنگی است و زمانی نیز از امور معنوی است؛ مانند گناه کاری که خدا را به مقام و جاه یا حقیقت پیامبر، قسم می‌دهد تا از گناهش بگذرد. در هر دو صورت وسیله لازم است زیرا خداوند متعال جهان آفرینش را به بهترین صورت آفریده است؛ آنجا که می‌فرماید: «الَّذِی أَحْسَنَ کلَّ شَیءٍ خَلَقَهُ»36 (آن خدایی که همه چیز را به بهترین صورت آفریده است.)
جهان بر اساس نظام علّت و معلولی اسباب و مسببات، برای هدایت و رشد و تکامل انسان‌ها آفریده شده است و نیازمندی‌های طبیعی بشر با عوامل و اسباب عادی برآورده می‌گردد. فیوضات معنوی خداوند، همچون هدایت، مغفرت و آمورزش نیز بر اساس نظامی خاص بر انسان‌ها نازل می‌شود و اراده حکیمانه خداوند بر این تعلق گرفته که امور از طریق اسباب خاص و علل معیّن به انسان‌ها برسد. بنابراین، همانگونه که در عالم ماده نمی توان پرسید: چرا خداوند متعال زمین را با خورشید نورانی کرده و خود بی واسطه به چنین کاری دست نزده است؟ در عالم معنا نیز نمی توان گفت: چرا خداوند مغفرت خویش را به واسطه اولیای الهی، شامل حال بندگان می‌کند؟
شهید مطهری می‌فرماید:
فعل خدا، دارای نظام است. اگر کسی بخواهد به نظام آفرینش اعتنا نداشته باشد گمراه است. به همین جهت است که خدای متعال، گناه کاران را ارشاد فرموده است که درِ خانه رسول اکرم، بروند و علاوه بر این که خود طلب مغفرت کنند، از آن بزرگوار بخواهند که برای ایشان طلب مغفرت کنند. قرآن کریم می‌فرماید: «وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُک فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوَّاباً رَحِیماً»37؛ اگر ایشان هنگامی که [با ارتکاب گناه] به خود ستم کردند، نزد تو می‌آمدند و از خدا آمرزش می‌خواستند و پیامبر هم برای ایشان طلب مغفرت می‌کرد، خدا را توبه پذیر مهربان می‌یافتند.38
از همین رو می‌بینیم که در قرآن و سنّت تأکید فراوانی بر وسیله و توسل شده است. خداوند متعال می‌فرماید: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَیهِ الْوَسِیلَةَ وَجَاهِدُوا فِی سَبِیلِهِ لَعَلَّکمْ تُفْلِحُونَ»39 (ای مومنین! تقوا پیشه کنید و برای رسیدن به او وسیله طلب نمایید.)
ز) مفهوم شناسی مشروعیت
مشروعیت از نظر لغوی به معنای «مطابق با شرع بودن» است؛ اگرچه برخی آن را معادل واژه «legitimacy» به معنای «قانونی» و «مطابق قانون» دانسته اند.40 ، اما در اینکه مشروعیت در فلسفه سیاست به چه معنایی است، اتفاق نظری در مسأله وجود ندارد. برخی آن را به مقبولیت، برخی به قانونیت و گروهی دیگر آن را به «مطابق شرع بودن» تعریف کرده اند. اهمیت روشن شدن معنای مشروعیت از آن روست که با اخذ هر یک از معانی فوق در واقع آن چیزی که باید در مشروعیت درباره آن سخن گفت، مشخص می گردد. همچنین از آنجا که در هر جامعه ای لازم است فرد یا گروهی به مدیریت و اعمال سلطه بپردازد و مردم نیز باید برای حفظ نظام و بهره مندی از فرصت ها و امکانات خود
با حاکمان همراهی نمایند، باید روشن شود که چه عاملی می تواند این دو قشر را به انجام وظایف خود وادار سازد. پاسخ به این سؤال که مشروعیت به چه معنایی است، در واقع می تواند ما را در رسیدن به پاسخ سؤال مشروعیت در مکاتب مختلف نیز یاری رساند. در این قسمت، سعی می شود با ارائه برخی از تعاریفی که در این باره مطرح شده است و تحلیل و بررسی آنها به تعریفی هر چند کلی، درباره مشروعیت دست پیدا کرد.
با توجه به آنچه گفته شد می‌توان گفت که مشروعیت در لغت به معنای حقانیت، مطابق با شرع، بر حق بودن آمده است.41

ح) مفهوم اولیاء الهی
اولیاء جمع وَلیّ بر وزن فعیل و از ریشه «و ل ی» است.
وَلْی در لغت به معنای قرب و نزدیکی است.42
برخی آن را در اصل به معنای وقوع چیزی پس از چیزی، همراه با رابطه‌ای بین آن دو دانسته و استعمال آن را در معانی دیگری مانند نزدیکی، دوستی، یاری و پیروی، از آثار آن اصل به حساب آورده‌اند.43
برای ولیّ نیز معانی گوناگونی مانند دوستدار، رفیق و یاری کننده ذکر شده‌است44 که در هر یک از آن‌ها نوعی قرب و نزدیکی وجود دارد.
اولیاءاللّه ترکیبی اضافی است و مراد از آن کسانی هستند که از دوستی و قرب الهی برخوردارند.
ولیّ خدا شدن لازمه ایمان به خداست، بنابراین هر مؤمنی از اولیاء اللّه است. ولی درجات اولیاء اللّه به مقدار درجه ایمانشان متفاوت است.45
گرچه دارندگان هر یک از مراتب ایمان از اولیاء اللّه هستند.
مراد از اولیاء اللّه در قرآن
ولی مراد از اولیاء اللّه در قرآن، کسانی هستند که به درجه عالی ایمان و عبودیت رسیده‌اند.46
آنان کاملانی هستند که از لباس بشریت بیرون آمده، و از قدس جبروت گذشته و در قدس لاهوت وارد شده‌اند و آن‌ها موحّدان حقیقی‌اند و در حدیث قدسی در مورد ایشان آمده‌است: اولیای مرا کسی جز من نمی‌شناسد.47
البته این گروه نیز خود دارای مراتبی هستند، زیرا کمال ولایت پایانی نداشته، مراتب اولیاء اللّه نامتناهی است.48
برخی نیز ولیّ اللّه را کسی دانسته‌اند که فرشته با او سخن گوید یا کارهای نیک به او الهام شود.49
رسیدن به درجه عالی ایمان و عبودیت و برخورداری از این مرتبه ولایت، موجب می‌شود انسان نوعی ولایت تکوینی بر عالم پیدا کرده، بتواند در آن تصرّف کند، چنان که سرپرستی دیگر انسان‌ها و‌تدبیر امور آنان را نیز خداوند به چنین انسان‌هایی واگذار می‌کند.
استعمال در قرآن
در قرآن کریم لفظ اولیاء الله فقط در دو مورد به‌کار رفته‌است:در آیات ۶۲-۶۴ سوره یونس، برخی از ویژگی‌های اولیاء اللّه بیان شده و در آیه‌۶‌ سوره جمعه50 خطاب به یهودیان آمده‌است:اگر گمان می‌کنید تنها شما اولیای خدا هستید پس مرگ را آرزو کنید.
در برخی از روایات عنوان اولیاءاللّه بر اهل بیت، پیروان ایشان،51 و ابرار52 تطبیق شد‌ه‌است. با توجه به موارد استعمال در قران کریم، به ویژه سوره یونس که به بیان ویژگی اولیاء الله پرداخته می‌توان نتیجه گرفت که منظور از این واژه میتواند علاوه بر انبیا، اهل بیت و صالحان را نیز در بر گیرد که منابع روایی ذکر شده نیز این موضوع را تأیید می‌کنند.

فصل دوم
دلایل مشروعیت استمداد از اولیای الهی از منظر قرآن کریم و عقل

دلایل مشروعیت استمداد از اولیای الهی از منظر قرآن کریم
الف) آیه اول: یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَیهِ الْوَسِیلَةَ وَجَاهِدُوا فِی سَبِیلِهِ لَعَلَّکمْ تُفْلِحُونَ53
(ای افراد با ایمان از محالفت با خدا بپرهیزید و به سؤال او وسیله تحصیل نمایید و در راه خدا جهاد کنید تا رستگار شوید.)
فهم مفاد آیه در گرو بررسی دو مطلب است:
در میان آیات قران، آیه فوق به روشنی ما را به تحصیل وسیله به پیشگاه خداوند دعوت می‌نماید.
آگاهی از مفاد آیه در گرو بررسی دو مطلب است:
1. معنای وسیله در لغت‌عرب چیست؟ 2-آیا استمداد به اولیای‌الهی مصداق وسیله هست یا‌نه؟
وسیله در عرب به معنای (ما یتوسل به) آمده است راغب در مفردات می‌گوید: «الوسیلة: التّوصّل إلى الشي‏ء برغبة و هي أخصّ من الوصيلة، لتضمّنها لمعنى الرّغبة …. و حقیقه الوسیله الی الله تعالی مراعات سبیله بالعلم و العباده و تحرّی مکارم الشریعه و هی کالقربه»54 (وسیله: رسیدن به هدف با میل و اشتیاق است و حقیقت وسیله جوئی به سوی خدا این است که راه خدا را با دانش و پرستش بپیمائیم و در جستجوی مکارم اخلاق باشیم این لفظ به منزله قرب است.)
با توجه به آنچه در فصل گذشته در باره‌ی معنا و مفهوم توسل آمد؛ معنای حقیقی وسیله، همان وسیله جوئی برای چیزی است و اگر هم در موردی به معنی خود (قرب)، (نه وسیله قرب) به کار رود روی مناسبت و عنایتی است که در غالب استعمال‌های مجازی وجود دارد و شاید مناسبت این باشد که وسیله تقرب، قرب و نزدیکی است و در زبان عرب گاهی سبب می‌گویند و سبب اراده می‌کنند.
تا این جا مطلب اول که همان معنای وسیله بود روشن گردید.
اما مطلب دوم و آن اینکه این آیه ما را به وسیله جوئی دعوت می‌کند و مشکلی نیست که ادای فرائض و مستحبات و خودداری از محرمات و مکروهات عالی ترین وسیله برای تقرب مقام ربوبی است، هم چنان که امیرالمومنین در نهج البلاغه می‌فرماید:
ان افضل ما توسل به المتوسلون الی الله (سبحانهُ) الایمانُ به وبرسوله، والجهاد فی سبیله، فانه ذروه الاسلام، وکلمه الاخلاص فانها الفطره و اقام الصلاه فانها المله و ایتاءُ الزکاه فانها فریضه و اجبه، وصوم شهر رمضان فانه جنه من العقاب و حج البیت و اعتماره فانهما ینفیان الفقر ویر حضان الذنب وصله الرحم فانها مثراه فی المال و منساه فی الاجل وصدقه السر فانها تکفر الخطیئه و صدقه العلانیه فانها تدفع میته السوء و صنایع المعروف فانها تقی مصارع الهوان55.
برترین وسیله‌ای که متوسلان، به وسیله آن به خدای سبحان تقرب می‌جویند، امور زیر است:
ایمان به خدای یگانه و پیامبر او، وجهاد در راه خدا که سبب انتشار و سربلندی اسلام است. اقرار به یگانگی خدا با گفتن (لا اله الا الله) که برای بندگان فطری الهی است، روزه ماه رمضان که سپری است از آتش، حج خانه خدا و عمره آن، که این دو پریشانی و فقر را می‌برند این دو گناه را پاک می‌سازند، صله رحم که مایه افزایش مال و عمر است. صدقه پنهانی که آثار گناه را محو می‌کند، صدقه آشکار که مرگ بد، جلوگیری می‌نماید. و کارهای نیک که انسان را از ابتلاء به ذلت و خواری، باز می‌دارد.
امام در این سخن، پرده از روی حقیقت توسل بر می‌دارد و آن این که توسل همان وسیله جویی است و حقیقت وسیله، عملی است که مایه قرب کمال روحی و معنوی و پیراستگی انسان از یک رشته گناهان و عوامل شقاء و بدبختی می‌گردد.
بنابراین باید در این فراز از سخن ثابت کنیم که توسل به عزیزان درگاه الهی یکی از سنن اسلامی است که می‌تواند، بسان فرائض و مستحبات، مایه قرب معنوی، و نیل به رضای حق و بالاخره موجب سعادت و خوشبختی گردد، و تا این مطلب از ناحیه قرآن و یا احادیث اسلامی ثابت نگردد، کبرای کلی که از آیه مورد بحث استفاده می‌شود، مفید نخواهد بود.
استدلال پیوسته، مولف از دو چیز است:
1. صغری
2. کبری
در این بحث، آیه مورد بحث کبرای کلی را در اختیار ما می‌گذارد و آن این که افراد با ایمان باید وسیله تحصیل کنند، ولی تا صغری ثابت نشود و روشن نگردد که توسل به عزیزان درگاه خدا، وسیله و مایه قرب است، کبرای کلی مفید نخواهد بود. اکنون به بیان این قسمت می‌پردازیم.
این مطلب را از طرق زیر می‌توان ثابت نمود:
1. شکی نیست که انجام فرائض یکی از طرق و وسائل نافذ است که به انسان تقرب می‌بخشد و او را به خدا نزدیک می‌سازد و به این حقیقت امیر مومنان در خطبه خود تصریح کرده اند.56
یکی از فرائض الهی به نص قرآن مجید «مودت قربی» و «موالات و دوستی خاندان رسالت» که آن را اجر رسالت قرار داده است، آنجا که فرموده است: «قل لا اسئلکم علیه اجرا الا الموده فی القربی»57 (بگو: من برای ابلاغ رسالت خود از شما مزدی نمی طلبم جز مودت و دوستی

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان درمورد امیرالمومنین، صفات خداوند، آیات و روایات Next Entries مقاله رایگان درمورد مفهوم و مصداق، عقاید وهابی