مقاله رایگان درباره صنعت خودرو، بازار هدف، تولید خودرو، تجارت خارجی

دانلود پایان نامه ارشد

تولیدات را در حدود سه دهه تا سال 1380 نشان میدهد که در آن فراز و نشیبهای زیادی را میتوان دید؛ و این نمایانگر حالتها و شرایط خاص، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و … در سطح ملی و بینالمللی میباشد.

شکل ‏26: روند تولید خودرو بنزینی از سال 1348-1380
(ماخذ: نیروی انتظامی جمهوری اسلامی، معاونت راهنمایی و رانندگی و وزارت صنایع و معادن)
امروزه صنعت خودرو به عنوان عظيمترين زنجيرهي ارزش اشتغالزا در ميان صنايع معرفي شده است. بالغ بر 5000 ميليارد تومان در شركتهاي خودرو سازي و بيش از 200 شركت قطعهسازي سرمايهگذاري شده است؛ ضمن آنكه تا به حال حدود 4100 شركت قطعهسازي در كشور شناسايي شدهاند كه در ارتباط مستقيم با صنعت خودرو قرار دارند. بيش از 460 هزار نفر به طور مستقيم و غير مستقيم در صنعت خودرو به كار اشتغال دارند و 3/3 درصد از كل شاغلان بخش صنعت و 1 درصد از كل شاغلان اقتصاد كشور در صنعت خودرو فعاليت ميكنند. در خصوص توان اشتغالزايي صنعت خودرو، همين بس كه توليد خودرویی به ارزش 10 میلیون تومان، حدود 6/3 نفر شغل در كل اقتصاد ايجاد ميكند كه حدود 6/ . آن در خود صنعت خودرو است (فیروزیان و همکاران، 1389: 119).
دردههی اخیر صنعت خودروسازی در ایران بایک شیب نزولی نسبتا تند مواجه بوده و تولید انواع خودرو در این سالها به شدت افت کرده است. آمار زیر به وضوح، این افت شدید در 5 سالهی اخیر و در دو شرکت بزرگ تولیدکننده که بیشترین سهم را در تولید خودرو در ایران را داشتهاند نشان میدهد (آمار مقایسهای ماهیانه تولید انواع خودرو وزارت صنعت، معدن وتجارت، 1392).

جدول ‏23: تولید خودر در5 سال اخیر
سال
1388
1389
1390
1391
1392
تولیدکل(هزار)
1400
1600
1600
900
500
تولیدات ایران خودرو(هزار)
560
650
630
370
150
تولیدات سایپا(هزار)
320
300
280
142
100

صادرات خودرو در ایران
ايران در زمينه صادرات خودرو به دلايل متعددي همچون توانايي رقابت پايين در توليد خودرو، بازار انحصاري موجود در داخل و حمايتهاي مختلف دولتي در زمينه صادرات خودرو توفيق چنداني نداشته است (برازش، 1356: 4-17).
آمار نشان میدهد که در سال 1390 در مقايسه با مدت مشابه ۳ سال گذشته، صادرات خودرو از همه نظر در بدترين شرايط ممكن قرار گرفته است. البته رديف اول محصول صادراتي همچنان پرايد و مقصد اصلي صادرات، كشور عراق بوده است. لذا، با اين حد از محدوديت محصول و مقصد، تكرار ارقام سالهاي گذشته، تقريبا بعيد به نظر ميرسد. فقدان تنوع محصولات صادراتي و رقابت پذيري اندك آنها در كنار مشكلات نقل و انتقال پول از بابت تحريمها، افزايش صادرات خودروي سواري را با شرايطي بسيار سخت رو به رو ساخته است.
شركت سايپا با تيراژ بالاي توليد خودروي سواري پرايد، صرفا از نظر قيمت در شرايط رقابتي قرار دارد بويژه اينكه مقصد صادرات نيز كشوري مانند عراق است. كيفيت پايين و قديمي بودن مدل، حتي در كشور عراق نيز بازاري تضمين شده براي پرايد نيست تا چه رسد به صادرات به ديگر كشورها، مگر اينكه هر چه زودتر با خودرويي مناسب جايگزين شود؛ مثلا خودروي تيبا كه البته با توجه به قيمتي كه دارد براي رقابت در بازار صادراتي مناسب نيست.
محصولات ايران خودرو از لحاظ كيفيت و تنوع، از قدرت رقابت بيشتري برخوردارند، اما تيراژ توليد آنها و محدوديتهايي كه طرف فرانسوي براي صادرات ايران خودرو قائل ميشود و مهمتر از همه، مواد و قطعات محصولات خانواده سواري پژو يا سمند كه بيشتر از اروپا تامين ميشوند و تحريمها به گراني آنها دامن زده است، توليد خانواده پژو و سمند را گران كرده و در نتيجه، با توجه به هزينه و قيمت تمام شده، صادرات آنها سودآور نخواهد بود. اميدها اين بود كه در سال 1390 نيز مشابه سال ۱۳۸۹ شاهد رشد صادرات باشيم، اما روند طي شده و بضاعت محصولات صادراتي، چیز دیگری را نشان داد (ماهنامه صنعت خودرو، 1390: 22).

شکل ‏27: ارزش صادرات خودرو سواری کشور بین 1387-1390(ماهنامه صنعت خودرو، 1390)
مطالعات مختلف نشان ميدهد كه صنعت خودرو ايران به دليل فقدان مزيت نسبي و رقابتي فاقد توانايي صادراتي است. در اين بخش به دليل عدم برخورداري از كيفيت مناسب در ساخت خودرو و قطعات، بنگاههاي خودروسازي ايران در بازار جهاني هيچ جايگاهي ندارند. در اين ميان برخي از كارشناسان معتقد به وجود مزيت نسبي به دليل ارزاني نيروي كار و انرژي هستند و معتقدند اين مسئله ميتواند زمينهاي را براي صادرات فراهم كند؛ ولي به دليل بهرهوري پايين عوامل توليد در اين صنعت، نميتوان بهره لازم از مزيت مزبور را ببرد. اين در حالي است كه در زمينة محصولات صنعتي در ساختار بنگاههاي كارآمد، فنآوري و نوآوري باعث تسخير بازارها و رشد و توسعه آنها ميشود؛ اما اين موضوع در شركتهاي خودروسازي ايران مصداق عملي پيدا نكرده است (جهانگرد، 1383: 5). طي دوازده ماهه سال 1391-1390، ميزان صادرات خودروي سواري، به شرح زير بوده است.
جدول ‏24: ميزان صادرات خودروي سواري طي دوازده ماهه سالهاي 1391 -1390
کالا
دوازده ماهه سال 1391
دوازده ماهه 1390
درصد تغییرات به سال قبل

تعداد
وزن
(هزار تن)
ارزش
(میلیون دلار)
سهم از ارزش کل صادرات
تعداد
وزن
(هزار تن)
ارزش
(میلیون دلار)
سهم از ارزش کل صادرات
تعداد
وزن
ارزش
خودروی سواری
54.92
53
323
0.99
24.33
23
129
0.4
125.72
130.17
150.08

ميانگين قيمت هر خودروي سواري صادراتي طي دوازده ماهه سال 1391 مبلغ 5.888 دلار بوده كه نسبت به سال گذشته، با افزايش 10.8 درصدي مواجه بوده است. عمدة كشورهاي مقصد صادرات خودروي سواري طي دوازده ماهه سال 1391، كشورهاي شرح جدول زیر میباشند (سالنامه تجارت خارجی جمهوری اسلامی ایران، 1391: 23).
جدول ‏25: سهم كشور مقصد صادرات خودروي سواري طي دوازده ماهه سال 1391 (به لحاظ تعداد)
ردیف
کشور مقصد
تعداد
وزن (تن)
ارزش (هزار دلار)
سهم از کل صادرات خودرو

تعداد
ارزش
1
عراق
54.107
51.795
317.248
98.51
98.1
2
آذربایجان
306
307
2.486
0.56
0.77
3
اوکراین
254
277
1.789
0.46
0.55
سایر کشورها
259
280
1.861
0.46
0.55
جمع
54.926
52.658
323.384
100
100
تازه‌ترین آمار گمرک ایران حاکی از آن است که صادرات خودروی کشور در حال صفر شدن است. در پنج ماهه نخست 1392 تعداد خودروهای سواری صادر شده از کشور با افت شدید 94.34 درصدی به 1456 دستگاه رسید. عراق همچون گذشته مقصد اصلی صادرات خودروی ایران محسوب می‌شود. سهم این کشور از صادرات خودروی ایران به 58.31 درصد رسید. آذربایجان و اوکراین هم به ترتیب با 15.11 و 10.99 درصد در رده‌های بعدی بزرگترین بازارهای صادراتی خودروهای ایرانی قرار گرفتند. ضمن اینکه سایر کشورها نیز 15.61 درصد در این صادرات سهم داشتند131.
جدول ‏26: سه کشور مقصد خودروهای سواری در 2 ماهه نخست سال 92 (به لحاظ تعداد)132
ردیف
کشور مقصد
تعداد
وزن (تن)
ارزش (هزار دلار)
سهم از کل صادرات خودرو

تعداد
ارزش
1
عراق
849
889
6.613
84.39
84.01
2
آذربایجان
60
60
540
5.96
6.86
3
اوکراین
56
57
411
5.57
5.22
سایر کشورها
41
49
307
4.08
3.9
جمع
1.006
1.054
7.871
100
100
با این وجود، ایران خودرو در قسمت تولیدات دیزلی خود که در سال 1389 بالغ بر 13000 دستگاه بوده است از حجم صادرات خوبی برخوردار بوده و کشورهای بیشتری را مقصد و بازار هدف خود قرار داده است. البته حجم تولید این شرکت در سال 1392 به کمتر از 8000 دستگاه رسیده است. ارزش صادرات محصولات این شرکت در سال 1389، بالغ بر 10 میلیون دلار بوده که بازار هدف آن را کشورهای آفریقایی و کشورهای همسایه تشکیل داده است. از سال 88 تا کنون 35 میلیون دلار صادرات محصول توسط شرکت ایران خودرو دیزل صورت گرفته که عمده این صادرات به کشورهای موریتانی، امارات ،عربستان و سودان بوده است133. آنچه مشخص است سیر نزولی صادرات در بازهی زمانی 1388-1392 می باشد ولی این به دلیل شرایط خاص تحریمی است و با رفع این شرایط میتوان به رشد بیش از پیش صادرات این صنعت امیدوار بود. در تحقیق حاضر، با دید جامع به این موضوع پرداخته شده و از نگاه مقطعی که شرایط خاص را در بر میگیرد اجتناب شده است.

واردات خودرو در ایران
در ايران واردات اتومبيلهاي سواري از حدود 43 دستگاه در سال 1341 به 91021 دستگاه تا سال 1356 رسيد. در دوره 1345-1341 ميزان واردات با رشد 29 درصدي مواجه بود و از 43 دستگاه به 15655 دستگاه در انتهاي سال 45 رسيد. دوره زماني 1350-1345 ميزان واردات به شدت كاهش پيدا كرد و از حدود 15655 دستگاه به 3719 دستگاه رسيد. طي سالهاي 1356-1350 نيز به دليل افزايش درآمدهاي نفتي واردات خودرو به شدت افزايش يافته و به دليل قدرت خريداري بالا در جامعه رقم واردات از 3719 به 59687 دستگاه در پايان سال 54 رسيد. اين افزايش تا سال 1356 ادامه يافت و به ميزان 91021 دستگاه خودرو رسيد. در ادامه، طي سالهاي 1357 تا 1368 اين روند به جز سالهاي 1361 و 1362 كاهشي بوده است؛ بطوري كه در سال 1368 ميزان واردات خودرو به رقم 909 دستگاه خودرو رسيده است. اين موضوع به دليل جنگ، تحريمهاي اقتصادي و كمبود ارز و كاهش قدرت خريد مردم بوده است. دوباره طي سالهاي 1369 تا 1370 رقم واردات خودرو در كشور افزايش چشمگيري پيدا كرد كه با تصويب قانون خودرو در سال 1371 واردات خودرو نيز محدود شد و به دنبال آن ميزان واردات خودرو در سال 1373 به رقم حدود ده هزار خودرو رسيد.
بطور كلي با آغاز برنامه اول توسعه (1372- 1368) واردات خودرو افزايش يافت و با افزايش درآمدهاي نفتي و سياستهاي آزادسازي تعداد 184032 دستگاه خودرو وارد كشور گرديد.
در سالهاي اخير، به دليل قوانين محدودكنندة واردات و تعرفه گمركي بالا، زمينه براي ورود خودروي خارجي در كشور فراهم نشد و به همين دليل روند توليد خودروهاي داخلي رو به افزايش نهاد. دولت در چند سال اخير، تمام تلاش خود را معطوف آن نموده كه برنامهاي براي تشويق واردات خودرو ارائه دهد؛ اما برخلاف تصور، تمامي پيشبينيهاي دولت در اين سالها به عرصة ظهور نرسيده و برنامه واردات خودرو عملي نشده است.
دولت در بودجه سال 1383، بيش از 600 ميليارد تومان درآمد، از محل واردات پيشبيني كرده بود؛ اما بر اساس آخرين آمارها، تنها 900 دستگاه خودرو وارد كشور شده و درآمد حاصل از آن تنها چهارصد ميليون تومان بوده است. بالابودن تعرفه واردات، علت اصلي عدم موفقيت دولت براي اجراي طرح واردات خودرو به حساب ميآيد كه تمامي برنامههاي تشويقي ديگر را بي اثر كرده است.
تعرفه واردات خودرو از 170 درصد سال 1382 به 130 درصد در سال 1383 كاهش يافته و اين تعرفه در سال 1384 به 100 درصد رسيده است كه بيانگر تلاش تدريجي براي بازكردن درهاي كشور به روي محصولات جهاني اين فعاليت است.
آمار واردت خودرو در سالهای اخیر نشان دهندهی رشد واردات میباشد که به دلایلی چون عدم رضایت از تولید داخل، قیمت بالا در مقابل مشابه خارجی و موارد دیگر، تقاضای خارجی را افزایش داده است. در جدول زیر آمار واردات سالهای 91-1391 نشان دهنده ی این ادعاست.
جدول ‏27: میزان واردات خودروی سواری طی دوازده ماهه سالهای 1391-1390
کالا
دوازده ماهه سال 1391
دوازده ماهه 1390
درصد تغییرات به سال قبل

تعداد
وزن
(هزار تن)
ارزش
(میلیون دلار)
سهم از ارزش کل صادرات
تعداد
وزن
(هزار تن)
ارزش
(میلیون دلار)
سهم از ارزش کل صادرات
تعداد
وزن
ارزش
خودروی سواری
45.099
73
1.099
2.06
39.84
64
830
1.34
13.20
14.33
32.46
ميانگين قيمت هر خودروي سواري وارداتي طي دوازده ماهه سال 1391 مبلغ 24,374 دلار (نزديك به 4.14 برابر هر خودروي صادراتي) بوده كه نسبت به سال گذشته، با افزايش 17.01 درصدي مواجه بوده است. كشورهاي مبدأ واردات خودروي سواري نيز به طور عمده به شرح ذيل بوده اند (سالنامه تجارت خارجی جمهوری اسلامی ایران، 1391:

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان درباره تحقیق و توسعه، خودروسازی، صنعت خودرو، ایالات متحده Next Entries مقاله رایگان درباره تامین مالی، استقراض، منابع مالی، امکان‌سنجی