مقاله رایگان درباره داستان کوتاه، رمان اجتماعی، صادق هدایت، جمال زاده

دانلود پایان نامه ارشد

1352 ش) در دلیران تنگستان (1310 ش ) به مضمونی معاصر پرداخت و مبارزات مردم جنوب با استعمارگران انگلیسی را وصف کرد.(همان :115 ـ 110)
گرایشهای ملی گرایانه که از حمایت حکومت رضا شاه نیز برخوردار بود، آن چنان گسترشی یافت که حتی نویسندگانی از قبیل : صادق هدایت و بزرگ علوی را نیز به نوشتن داستان های تاریخی ترغیب کرد. از دیگر رمان های تاریخی این دوره می توان به این آثار اشاره کرد: پهلوان زند ( 1312 ش) نوشته علی شیراز پور پرتو معروف به شین پرتو ( 1286 ـ 1376 ش) عشق و ادب (1313 ش) اثر میرزا محمد خان آزاد ( 1258 ـ 1324 ش) یعقوب لیث ( 1315 ش) به قلم یحیی قریب ، پیامبر ( 1316 ش) اثر زین العابدین رهنما ( 1272 – 1368 ش) آشیانه عقاب (1318 ش) اثر زین العابدین مؤتمن.(همان :117)
نوع ادبی دیگری که سال 1300 ش پدید آمد، رمان اجتماعی است . این نوع رمان از نظر ساختار تفاوت چندانی با رمان تاریخی ندارد و تنها به دلیل پرداختن به ماجراها و شخصیت های معاصر از آنها متمایز می شود. شخصیت های معاصری از قبیل کارمندان و زنان بر صحنه ظاهر می شوند و ماجرای غم انگیزی را از سر می گذرانندکه نشانه ای از دشواری های زندگی شهری در آستانه ورود جامعه به روزگار نو است. رمان تهران مخوف (1303 ش) نوشته مرتضی مشفق کاظمی (1281 – 1356 ش) ، اثری راهگشا در این زمنیه بود. نویسنده ضمن بازگویی داستان عشق ناکام پسری فقیر به دختری اشرافی، تصویرهای روشنی از وضع محلات ، قهوه خانه ها، اماکن فساد ، راه ها، چاپارخانه ها، مسافرت با گاری و درشکه و واگن شهری، لباس ها و اندیشه ها در دوران کودتای (1299 ش ) به دست می دهد.
مشفق کاظمی که از پایه گذاران انجمن تجدد خواه «ایران جوان» (1301 ش) بود، توجه خاصی به وضع اسفناک زنان از طریق تصویر کردن روسی خانه ها، نشان داد. نویسندگان متعددی از سبک ادبی و شیوه برخورد او با «مسئله زن» تقلید کردند که از میان آنان کار احمد علی خداداده تیموری در رمان روز سیاه کارگر (1305 ش) و روز سیاه رعیت (1306 ) ارزش بیشتری دارد. او کوشید تا بر اساس مشاهدات خویش ، و نه الگو برداری از رمان های احساساتی ، تصویری عینی از زندگی زنان روستایی و شهرستانی در سالهای جابه جایی حکومت قاجار به حکومت پهلوی ارائه کند. عباس خلیلی (1272 -1350 ش) در روزگار سیاه (1303 ش) انتقام (1304 ش) و اسرار شب یحیی دولت آبادی (1241 ـ 1318 ش) ربیع انصاری (متولد 1283 ش) در جنایات بشربا آدم فروشان قرن بیستم (1308 ش) ، محمد مسعود (1280 ـ 1326 ش) در تفریحات شب (1311 ش) در تلاش معاش (1312 ش) و اشرف مخلوقات ( 1313 ش)، محمد حجازی (1279 ـ 1352 ش) در هما (1307 ش ) و زیبا (1312 ش) و جهانگیر خلیلی (1288 ـ 1318 ش) در من هم گریه کرده ام (1311 ش) نیز در این نوع ادبی طبع آزمایی کرده اند.(عابدینی ، 1376 : 207)
رمان «زیبا » اثر محمد حجازی را می توان بهترین رمان اجتماعی عصر رضا شاه دانست. نویسنده در این اثر ، گزارشی واقع گرایانه از سیر حوادث و روانشناسی اجتماعی سال های( 1290ش ) به دست می دهد و حرکت جامعه ای سنتی به سوی تجدید و شهرنشینی را توصیف می کند. او می کوشد تا رابطه ای با زمان و واقعیت برقرار کند و اعمال شخصیت ها را متکی بر محیط نشوونمای آنها پیش برد؛ و در درونمایه ی عمده ی زمانه خود چالش تجدد با سنت رابه شکل «مسئله زن» مطرح کند.(همان: 208)
با وجود پدید آمدن رمان های تاریخی و اجتماعی ، نثر معاصر همچنان شاخه ای نورسته در سایه درخت تناور ادبیات کهن ادبیات ایرانی بود. با پیدایش داستان های کوتاه جمال زاده، هدایت و علوی نثر معاصر گام در راهی نهاد که هویت ویژه آن را تعیین می کرد.
سید محمد علی جمالزاده ( 1271 ـ 1376 ش) نخستین مجموعه داستان واقع گرایانه ایرانی را با نام «یکی بود، یکی نبود» (1300 ش) نوشت . اودر هر داستان با نثری شیرین، به تصویر یک «تیپ» اجتماعی پرداخت و کهنه پرستی و رخوت اجتماعی را با طنزی سرشار از غم توصیف کرد. منتقدان دیباچه ی این کتاب را ، بیانیه ی نثر نوین فارسی دانسته اند. جمالزاده در آثار نویسندگان ایرانی می خواهد که با زبانی ساده و همه فهم به نوشتن رمان و داستان کوتاه روی آورند تا به (دموکراسی ادبی ) که مکمل دموکراسی سیاسی است، جامه عمل بپوشاند. پس از او میرزا حبیب اصفهانی وعلی اکبر دهخدا ( 1258 ـ 1335 ش) در قطعه های داستانی که از سال( 1286 ش) تحت عنوان «چرند و پرند» در روزنامه صور اسرافیل می نوشت، در آثار خود زبان و اصطلاحات عامیانه به کار بردند. از آنان که هم زمان با جمالزاده داستان کوتاه نوشته اند می توان از حسن مقدم (1274 ـ 1304 ش) سعید نفسی (1274 ـ 1345 ش) و کریم کشاورز (1279 ـ 1365 ش) نام برد. نویسنده ای به نام یوسف عمو، پیش از اینان در سال های( 1288 -1289 ش) در روزنامه خیر الکلام ، 47 حکایت کوتاه نوشت . اما داستان کوتاه با آثار صادق هدایت( 1281 -1303 ش) در فرهنگ ایران جایگاه واقعی خود را یافت و به تدریج یکی از شاخه های اصلی ادبیات معاصر شد. هدایت که با ادبیات جدید اروپا آشنا بود در زنده به گور (1309 ش) سه قطره خون (1311 ش) سایه روشن ( 1312 ش) علویه خانم (1312 ش) و وغوغ ساهاب ( 1313 ش) زندگی عامیانه مردم را با اصلاحات خود آنان به همان خوبی ترسیم کردن که هزارتوی ذهنیات روشنفکران سرخورده و هراسان را با رمان مشهور او «بوف کور» ( 1315 ش) ادبیات معاصر از مرحله نوشتن (رمانس) های تاریخی و اجتماعی در می آید و پا به عرصه ی رمان می نهد و هدایت برخوردی انتقادی با نظام اجتماعی و هنری زمانه خود دارد و در حد هنجارهای ادبی رایج نمی ماند و مبرع سبکی تازه می شود تا این زمان رمان وسیله ای برای سفرنامه نویسی یا خطابه و پند و اندرز بوده اماهدایت به زیبایی شناسی رمان به عنوان یک شکل مستقل ادبی اهمیت بخشید . جستجوی نقاش روی قلمدان (راوی بوف کور) گشت و گذار قهرمان رمان عصر مشروطه بر پهنه جامعه متلاطم یا سرو گوش آب دادن قهرمان رمان اجتماعی درمکانهای فساد نیست؛ جستجوی در درون است برای بازشناسی خود تا بتواند به عنوان انسانی با فردیت خلاق در باره جامعه و مسائل آن بیندیشد.(همان : 210)
بزرگ علوی (1282 ـ 1375 ش) که دانش آموخته ی آلمان بود در بازگشت به میهن به حلقه یاران هدایت (گروه ربعه) پیوست نخستین مجموعه داستان او چمدان (1313 ش) به همان اندازه از رمانتیسم آلمانی تاثیر پذیرفته است که از آثار هدایت، علوی، مثل هدایت با نشان دادن تناقضات درونی شخصیتها ، گزارشهای ساده جمال زاده را تا حد داستان روان شناختی ارتقا داد. اما به سبب پیوستن به گروه تقی ارانی و نوشتن برای مجله مادی مذهبانه دنیا (1312 ش ) در سال 1316 ش دستگیر وزندانی شد. پس از سقوط رضا شاه علوی از بند رست و با نوشتن ورق پاره های زندان (1320 ش) و پنجاه و سه نفر (1321 ش ) پایه گذار (ادبیات زندان) در ایران شد.(کزازی ، 1376 : 321)
پس از سقوط رضا شاه و باز شدن درها به روی اندیشه ها ی گوناگون سیاسی و فرهنگی ، ادبیات متنوعی شکل گرفت. از سویی با افزوده شدن بر تعداد نشریات هفتگی ، پاورقی نویسی به دوران اوج خودرسید. پاورقی نویسان توانستند با تعلیقهای حساب شده داستانهایشان خوانندگان را در اشتیاق دانستن بقیه ماجرا نگه دارند.حسی مسرور (1267 -1347 ش) رمان پنج جلدی ده نفر قزلباش (1335 ش) را درباره دوره صفویه نوشت. حسینقلی مستعان (1283- 1362 ش) داستان تاریخی رابعه و داستانهای عاشقانه شهر آشوب و آفت (1334 -1368 ش) را پدید آورد.ابراهیم مدرسی (1297 -1368 ش) رمانهایی از قبیل پنجه خونین، پیک اجل، عشق و انتقام نوشت . ام زمانی آشتیانی (1294 -1368 ش) رمانهای به هم پیوسته دلشاد خاتون و زیبای مخوف را در 1200صفحه به شکل جزوه های هفتگی منتشر کرد از معروف ترین پاورقیهای اجتماعی این دوره می توان با شرفها (1325 ش) نوشته عماد عصار ( 1276 ـ 1336 ش) را نام برد. در سالهای پس از کودتای 28 مرداد ( 1332 ش ) پاورقی های تاریخی ـ عشقی شاپور آرین نژاد، نویسنده ده مرد رشید (1335ش ) حمزه سردادور (1275 ـ 1349 ش) جواد فاضل (1293 ـ 1340 ش) احمد ناظر زاده کرمانی ( 1296 ـ 1355 ش) صدرالدین الهی و ذبیح الله منصوری (1274 ـ 1365 ش) صفحات مجلات پرشمارگان هفتگی را پر می کردند . اما پاورقی نویسی شاخه ها ی دیگر هم یافت مثل داستان فکاهی اسمال در نیویورک (1334 ش) اثر حسین مدنی (متولد 1305 ش)یا داستان های اجتماعی ـ انقادی تحصیل کرده ها(1334 ش) از مشفق همدانی (متولد 1291 ش) نیمه راه بهشت(1333 ش ) و آتش های نهفته (1339 ش) اثر سعید نفیسی ، عشق و سیاست یا سقوط یک استاد( 1328 ش) نوشته قاسم لاربن (متولد 1293 ش) و سیصد ضربه شلاق (1331 ش) اثر محمود دژکام (متولد 1296 ش) دهه 1340 ش را می توان پایان دوران رونق پاورقی نویسی دانست. مجموعه های تلویزیونی و فیلمهای سینمایی بخش عمده ای از خوانندگان رمانهای سرگرم کننده را جذب میکنند . خوانندگان فهیم تر نیز مجلاتی چون کتاب هفته را جانشین جزوه های هفتگی می کنند البته بعدها و امروز هم پاورقی نوشته می شود اما این نوع ادبی جایگاهی را که در دهه های( 1320 و 330 ش ) داشت از دست داده و به انتهای صحنه ادبی رانده شده است. گرایشهای نوین ادبی دهه 1320 ش فضاهای رشد خود را در ماهنامه های روشنفکرانه ای از قبیل سخن ، مردم ، پیام نو و جز آنها یافتند. داستان نویسی تنوعی در خور یافت علی دشتی (1274 – 1360 ش) نویسنده فتنه (1324 ش) داستانهای عشقی ـ روانی در بیان نفسیات زنان اشرافی می نوشت، جعفر شریعتمداری (درویش) متولد 1302 ش نویسنده کعبه ( 1324 ش) همین شیوه را به شکلی عرفانی تر ادامه داد. پایگاه داستانهای سوررئالیستی و تخیلی، مجله خروس جنگی ( 1329 ـ 1330 ش) بود که غلامحسین غریب (1302 ـ 1383 ش) در آن قلم می زد . اما نویسندگان دیگری هم پیرو این خط مشی بودند. کاظم تینا (1308 -1369 ش) نویسنده آفتاب بی غروب (1332 ش) و احمد شاملو (1304 -1379 ش) نویسنده زن پشت در مفرغی (1329 ش) داستانهایی هم از نویسندگان زیر متتشر می شود: محمود اعتماد زاده به آذین (متولد 1293 ش) نویسنده دختر رعیت (1331 ش) سیمین دانشور (متولد 1300ش) رسول پرویزی (1298 – 1356 ش) نویسنده شلوارهای وصله دار (1336 ش) ابوالقاسم پاینده ( 1287 – 1363 ش) نویسنده در سینمای زندگی (1337 ش) .(شمخانی ، 1377 : 210 ـ 207)
پایگاه عمده ترین گرایش ادبی واقع گرایی، نشریات حزب توده بود. این گرایش به ویژه پس از برگزاری نخستین کنگره نویسندگان ایرانی (1325 ش) برحیات ادبی توفیق یافت . قطعنامه کنگره تحت تاثیر اندیشه های فاطمه سیاح و احسان طبری بر لزوم برنامه ریزی برای هدایت ادبیات به راه رئالیسم تاکید کرد و از نویسندگان خواست در راه خدمت به توده مردم قلم زنند تاثیر این دید در داستانهای تمثیلی هدایت در ولنگاری (323 ش) و حاجی آقا (1324 ش) محسوس است. نویسندگان نشریات حزبی از قبیل محمد علی افراشته (1287 ـ 1338 ش) علی مستوفی (احمد صادق) 1306 – 1365 ش داستانهایی انتقادی با ارزش ادبی ناچیز نوشتند.(همان : 217)
اما برجسته ترین نویسنده این جریان بزرگ علوی با رمان چشمهایش (1331 ش) و مجموعه داستان نامه ها (1330 ش) است او در رمان خود تهران خفقان زده عصر رضا شاه را محور کار قرار می دهد اما در اصل به یک ماجرای عاشقانه رمانتیک در طرحی جستجوگرانه می پردازد که یادآور هیجان و تعلیق داستانهای پلیسی است.
صادق هدایت پس از سگ ولگرد (1321 ش) داستانهای حاجی آقا و توپ مرواری و رساله پیام کافکا (1327 ش) را در ضدیت با جلوه های مادی و معنوی اقتدار نوشت . محمد علی جمال زاده سکوت بیست ساله خود را شکست و یکی پس از دیگری آثاری منتشر کرد و در تمامی آنها به ناکامی تاثر آور انسانی پاکدل در مصاف با تعصب و سنت به صورتی خاطره ای پرداخت : درالمجانین (1320 ش) راه آب نامه (1326 ش) سروته یک کرباس (1335 ش) شاهکار (1337 ش). در همین دوران نسل تازه ای از نویسندگان داستان کوتاه پدید آمد که شخصیتهای اصلی آن صادق چوبک ، جلال آل احمد و ابراهیم

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان درباره رمان تاریخی، زیبایی شناسی، رمان فارسی، شخصیت پردازی Next Entries مقاله رایگان درباره ادبیات داستانی، شگفت انگیز، بزرگ علوی، احمد محمود