مقاله رایگان با موضوع کمبود منابع آب، سازمان تجارت جهاني، منابع محدود

دانلود پایان نامه ارشد

جمعيت و نياز به منابع هنگفت مالي براي توسع? زيرساخت‌ها براي تأمين غذا در طولاني‌مدت، کشورها را مجبور ساخته است که در جست‌وجوي روش‌هاي متنوعي براي تأمين امنيت غذايي خود باشند.
منافع زيست محيطي، فرصت‌هاي به‌وجودآمده براي سرمايه‌گذاري زودبازده اقتصادي و گسترش رفاه اجتماعي، از مشوق‌هاي توسع? تجارت آب مجازي براي کشورهاي واردکننده است. ازطرفي توسع? هدفمند اين تجارت در سطح جهان، نيازمند اطمينان از عرض? کافي و امنيت واردات است. ازاين‌رو کشورها علاقه‌مندند با به‌کارگيري مجموعه‌اي از راهکارهاي داخلي و بين‌المللي، مسئل? امنيت غذايي را براي استفاده از اين تجارت حل کنند. محدودکردن خودکفايي به توليد محصولات استراتژيک، تلاش در واردکردن محصولات آب‌بر و ارزان‌قيمت موردنياز، تنوع منابع براي واردات و امضاي قراردادها و پيمان‌نامه‌هاي بين‌المللي مي‌تواند تا حد بسياري امنيت غذايي را افزايش دهد.
استفاده از ظرفيت‌هاي بين‌المللي، مثل تصويب قوانيني در سازمان تجارت جهاني به‌منظور تسهيل تجارت، کنترل ميزان عرضه و جلوگيري از به‌وجود آمدن انحصارات در توليد مي‌تواند سودمند باشد. همچنين شايد يک بانک جهاني غذا نياز باشد تا با ارائ? تسهيلات مالي به کشورهاي فقيري که توانايي احداث زيرساخت‌ها و واردات مواد غذايي را ندارند، امنيت غذايي آن‌ها را بيشتر کند [22].
2-4: بررسي چند نمونه‌پژوهي
تجارت کالاهاي آب‌بر، شبکه‌اي از کانال‌هاي مجازي انتقال آب را تشکيل مي‌دهد. اين شبکه‌ها هم‌زمان با شروع تجارت جهاني کالاها وجود داشته است؛ اما ظهور بحث آب مجازي که هم‌زمان با شدت‌يافتن مشکلات کم‌آبي در مناطق گوناگون جهان به دلايل مختلف همراه بود، توانست توجه مديران منابع آب را به‌خصوص در کشورهاي کم‌آب به خود جلب کند. نيز توانست به‌عنوان نوعي راه‌حل اساسي و کلان در کاهش مشکلات پخش و انتقال آب و به‌عنوان ابزاري اساسي و مديريتي در مديريت منابع آب مطرح شود. ازاين‌رو کشورهايي که به‌گونه‌اي با مشکلات کم‌آبي درگيرند، سعي مي‌کنند به‌گونه‌اي از اين ظرفيت نو در سياست‌هاي آبي خود استفاده کنند يا اينکه مشکلات آبي کشور خود را درصورت همبستگي با اين بحث و با استفاده از اين تجارت تحليل کرده و راه‌حل‌هايي سازگار با آن اتخاذ کنند. به‌دليل کلان‌بودن بحث تجارت آب مجازي و با گذشت هر سال، عرصه‌هاي جديدتري در افق اين تجارت ظهور مي‌کند و بر اهميت و کاربرد آن افزوده مي‌شود. کشورهاي مصر، ژاپن، چين، لبنان، فلسطين اشغالي و کشورهاي جنوبي آفريقا، تاکنون مطالعات گسترده‌اي در اين زمينه انجام داده‌اند. همين‌طور از آغاز اهميت‌يافتن تجارت آب مجازي، همواره اين تجارت به‌عنوان راه‌حلي مؤثر در کاهش فشار آبي کشورهاي خاورميانه مطرح بوده است. بحث امنيت غذايي، نظريه‌هاي تجارت بين‌الملل و مسائل اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي، همواره در برنامه‌ريزي براي توسع? اين تجارت نقش اصلي داشته‌اند. دو کشور مصر و چين، در مطالعات گسترده‌اي که در اين زمينه کرده‌اند، به‌خوبي توانسته‌اند همبستگي اين تجارت را با مشکلات کلان آبي خود بيابند. به‌نظر مي‌رسد که اين دو کشور بتوانند با دخالت‌دادن تجارت آب مجازي در سياست‌هاي آبي خود و اجراي اين سياست‌ها، علاوه‌بر کاهش فشار بر منابع محدود آبي خود، منافع اقتصادي و اجتماعي بسياري را نيز عايد کشور خود سازند و در راستاي توسع? پايدار آب گامي اساسي بردارند.
2-4-1: مصر17
2-4-1-1: توليد محصولات کشاورزي و تجارت بين‌المللي
واردات مواد غذايي و آب مجازي ذخيره‌شده در محصولات، براي مدت‌ها نقشي اساسي در تأمين امنيت غذايي و عرض? غذا در مصر داشته است. واردات گندم از 1.2ميليون تن در سال 1961، به 7.4ميليون تن در سال 1998 افزايش يافته است و مصر را تبديل به سومين واردکنند? بزرگ گندم بعد از چين و روسيه کرده است. واردات ذرت نيز از 0.1ميليون تن در سال 1961، به 3.1ميليون تن در سال 1988 افزايش يافته است. درعين‌حال، سياست‌هاي احياي اراضي بعد از سال 1990، در مصر به‌گونه‌اي بوده است که همواره به افزايش توليد گندم و ذرت پافشاري شده است. در اين راه، سياست‌هاي حمايتي دولت بر پاي? آزادي بيشتر کشاورزان براي گزينش محصول براي توليد و بازار هدف استوار بوده است. دراين‌حالت عايديِ حاصل از توليد و فروش گندم و ذرت درمقايسه‌با قبل افزايش يافته است. در همين حال، دولت با محدودکردن زمينه‌هاي توليد پنبه، موجب کاهش توليد آن در همين دهه شده است. توليد برنج نيز از 1.5ميليون تن در سال 1988، به 3.7ميليون تن در سال 1997 و 3ميليون تن در سال 1998 رسيده است. بسياري از اين مقدار، در درون خود مصر مصرف مي‌شود؛ ولي بخشي نيز که سالانه درحال افزايش است، صادر مي‌شود؛ به‌طوري‌که صادرات برنج از 69000 تن در سال 1988، به 418000 تن در سال 1998 افزايش يافته است. صادرات پنبه که همواره منبع اصلي درآمد ارزي براي مصر بوده است، در اثر سياست‌هاي دولت از 203000 تن در سال 1983، به 13000 تن در سال 1998 کاهش يافته است.
2-4-1-2: آب مجازي، نيروي کار، زمين و سرمايه
از چهار منبع اصلي توليد محصولات غذايي در مصر، زمين کشت‌پذير و سرمايه با محدوديت شديد مواجه است. آب نيز در بيشتر مناطق کم است؛ ولي در برخي مناطق، کلّ آب موجود براي تأمين نيازها کافي است. نيروي کار به‌شدت فراوان است؛ به‌طوري‌که تأثيرات ناشي از بيکاري در مناطق روستايي، بيشتر از کمبود منابع آب، بخش‌هاي خرد و کلان را تحت‌تأثير خود قرار مي‌دهد. همچنين برآورد شده است نرخ بيکاري درصورت ادام? روند توليد سابق، سالانه 2درصد افزايش يابد و تا سال 2012، به 11ميليون نفر برسد. ازاين‌رو سياست‌هاي کلان کشوري، به‌خصوص در بخش کشاورزي، در راستاي برآورد نيازهاي روزافزون غذايي و کاهش بيکاري بر پاي? گسترش توليد کالاهاي کاربر، با احتساب کمبود منابع آب و به‌منظور بهبود سطح زندگي بخش روستايي و افزايش امنيت غذايي قرار گرفته است.
در جدول 1-2 محصولات عمد? کشاورزي در مصر، با برآورد تقريبي آب موردنياز آبياري و نيروي کار آمده است. نيشکر درحالي‌که ازنظر آب آبياري مصرف بسيار زيادي دارد، بازدهي کمتري نيز درمقايسه‌با چغندر قند در هر مترمکعب آب دارد. ازاين‌رو سياست‌ها همواره بر کاهش توليد اين محصول پافشاري کرده است.

جدول 2-1: تخمين نياز سالان? نيروي کار و آب آبياري براي توليد محصولات عمد? کشاورزي در درون مصر در طي سال‌هاي 1993تا1997. دسته‌بندي محصولات در سه دست? واردات و خودکفايي و صادرات، نشان‌دهند? مسيرهاي آب مجازي است.
نيروي کار موردنياز
()
نياز آبي
()
محصول
مجموع
خانوادگي
استخدام

واردات
96
39
57
3786
گندم
118
60
58
6429
ذرت
140
102
38
6429
چغند قند
217
0
217
28571
نيشکر

خودکفايي
97
43
54
3214
باقلا
40
28
12
3905
شبدر بلند
31
20
11
2519
شبدر کوتاه

صادرات
198
45
153
7571
پنبه
139
45
94
20952
برنج
140
102
38
6429
سيب‌زميني
254
129
125
7762
گوجه‌فرنگي
117
0
117
7381
پرتقال

محصولات خودکفاشده نيز درمقايسه‌با گندم آب کمتري نياز دارند؛ درحالي‌که به نيروي کار بيشتري احتياج دارند. سياست‌هايي که منجر به خودکفاشدن در اين محصولات شده است، مي‌تواند به توسعه و صادرات اين محصولات نيز کمک کند. در ميان محصولات صادراتي، پنبه، پرتقال، سيب‌زميني و گوجه‌فرنگي ازنظر مصرف آب تقريباً همسان‌اند؛ درحالي‌که پنبه و گوجه‌فرنگي به نيروي کار بسيار بيشتري نيازمندند. همان‌طورکه ديده مي‌شود برنج نيز با مصرف زياد آب، به نيروي کار کمتري براي توليد نيازمند است که اين نشان‌دهند? نداشتن مزيت نسبي در توليد اين محصول است.
جدول 2-2: توليد داخلي و واردات گندم و ذرت و تخمين آب و زمين و نيروي کار مجازي موجود در گندم و ذرت وارداتي طي سال‌هاي 1993تا1997.
ورودي‌هاي محصور در صادرات
سطح توليد داخلي
(1000هکتار)
صادرات
(1000تن)
توليد داخلي
(1000تن)
سال
کار مجازي
(1000ساعت)
آب مجازي
(1000مترمکعب)
زمين مجازي
(1000هکتار)

گندم
94579
3729967
985
967
4926
4833
1993
135629
5348861
1413
887
7064
4437
1994
104141
4107053
1085
1144
5424
5722
1995
116698
4602262
1216
1147
6078
5735
1996
134035
5286013
1396
1170
6981
5849
1997
117016
4614831
1219
1063
6095
5315
ميانگين

ذرت
44356
2416661
376
882
2148
5039
1993
41837
2279402
355
895
2026
5112
1994
50283
2739558
426
794
2435
4535
1995
51233
2791311
434
904
2481
5165
1996
63334
345065
537
1016
3067
5806
1997
50208
2735507
425
898
2431
5131
ميانگين

جدول 2-2 وضعيت گندم و ذرت را در سال‌هاي 1993تا1997 بررسي مي‌کند. در اين جدول، ميزان گندم و ذرت واردشده به‌صورت آب و سرمايه و نيروي کار مجازي آمده است. در سال‌هاي اشاره‌شده، به‌طور ميانگين، سالانه 6.1ميليون تن گندم و 2.4ميليون تن ذرت وارد شده است. براي توليد اين اندازه گندم در مصر، سالانه 1.2ميليون هکتار زمين و 4.6ميليارد مترمکعب آب نياز است. براي توليد ذرت واردشده نيز سالانه به 0.4ميليون هکتار زمين و 2.4ميليارد متر‌مکعب آب نياز بوده است. درمجموع، سالانه 7.3ميليارد مترمکعب در آب صرفه‌جويي شده که اين اندازه آب، برابر با 13درصد از 55.5ميليارد مترمکعب آبي است که سالانه مصر با امضاي قراردادي با سودان توانسته است از رودخان? نيل برداشت کند. درحالي‌که مصر با معضل بيکاري به‌شدت دست‌به‌گريبان است، واردات گندم و ذرت انداز? زيادي نيروي کار مجازي وارد اين کشور مي‌کند؛ ولي نيروي کار موردنياز در هر هکتار اين محصولات، از محصولاتي مانند پنبه و برنج و سبزيجات کمتر است.
همان‌طورکه گفته شد زمين‌هاي کشت‌پذير در مصر با کمبود مواجه است. ميزان زمين مجازي داراي محصولات گندم و ذرت واردشده بسيار شايان توجه است. تلاش‌هاي دولت مصر در سال‌هاي گذشته، براي احياي اراضي و توسع? زمين‌هاي آبياري بسيار پرهزينه بوده و اين در صورتي است که همواره با کمبود سرمايه مواجه است؛ درحالي‌که نتايج نيز رضايت‌بخش نبوده است. پروژه‌هاي اخير در شمال صحراي سينا و جنوب آن، بسيار پرهزينه بوده است؛ درحالي‌که هنوز مشخص نيست مزاياي حاصل‌شده از هزينه‌ها بيشتر باشد. بااين‌حال، زمين لازم براي توليد گندم واردشده، يعني سالانه 1.2ميليون هکتار، برابر 36درصد زمين‌هاي کشاورزي موجود در مصر است که هزين? احياي اين اندازه زمين براي مصر بسيار گزاف است. بنابراين مي‌توان با اين وضعيت، واردات گندم را به‌طور ضمني واردات “سرماي? مجازي” ناميد؛ زيرا موجب کاهش سرمايه‌گذاري‌هاي کلان و کم‌نتيج? احياي اراضي مي‌شود.
در جدول 3-2 علاوه‌بر ميزان توليد داخلي و صادرات برنج و پنبه، ميزان آب و زمين و نيروي کار مجازي صادراتي نيز در طي سال‌هاي 1993تا1997 آمده است. به‌طور ميانگين در طي اين سال‌ها، سالانه 53000 تن پارچ? پنبه‌اي صادر شده است. زمين موردنياز براي توليد اين اندازه پنبه، 56000 هکتار است که معادل 14درصد ميانگين سالان? زمين موردنياز براي توليد کل پنبه در طي اين سال‌ها بوده است. به‌طور ميانگين 0.21ميليارد مترمکعب آب مجازي و 5.4ميليون نيروي کار مجازي در محصول صادراتي به‌صورت ذخيره وجود دارد. با صادرات ميانگين سالانه 210000 تن برنج در طي اين سال‌ها به ترتيب 0.58ميليون مترمکعب آب مجازي و 39000 هکتار زمين به‌طور مجازي صادر شده است.

جدول 2-3: توليد داخلي و صادرات پنبه و برنج و تخمين آب و زمين و نيروي کار مجازي در پنبه و برنج صادراتي، در طي سال‌هاي 1993تا1997.
ورودي‌هاي محصور در صادرات
سطح توليد داخلي
(1000هکتار)
صادرات
(1000تن)
توليد داخلي
(1000تن)
سال
کار مجازي
(1000ساعت)
آب مجازي
(1000مترمکعب)
زمين

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان با موضوع عرضه و تقاضا، علم اقتصاد، کمبود منابع آب Next Entries دانلود پایان نامه با موضوع روانشناسی، ناخودآگاه، فارسی میانه