مقاله رایگان با موضوع پیشگیری اجتماعی، ارتکاب جرم، جرم شناسی، انتقال فرهنگی

دانلود پایان نامه ارشد

سلسله علل و عوامل در فرآیند پیدایش جرم ایفای نقش می کنند. از جمله عواملی که در این راستا اراده مجرم را تحت تأثیر قرار می دهد عبارتند از :
محیط خانواده که پایه اساسی در پیشگیری اجتماعی از جرایم است. بطور کلی می توان گفت در این نوع پیشگیری با رویکرد کلان به عوامل بروز بزهکاری از قبیل فقر اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی توجه می شود و با توسعه اجتماعی، اقتصادی،فرهنگی و… در جامعه از بروز بزهکاری جلوگیری می گردد(زینالی،103:1381). ناهنجاری های خانوادگی، بزهکاری اعضاء خانواده، اعتیاد، اطلاق و.. از جمله عواملی هستند که تأثیر بسزایی در افزایش بزهکاری افراد دارد(میر خلیلی،117:1378-113).
در پیشگیری اجتماعی تلاش می شود که با انجام برنامه های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، رفاهی و نظایر آن ها و درمان نارسایی های اجتماعی و بالابردن ارزش های اجتماعی و اخلاقی شرایط یک منطقه و نیز وضعیت مجرمان بالقوه اعتلاء یافته و این روند به کاهش میزان جرم منجر شود. نکته اساسی در این مدل از پیشگیری، تخصص و اندیشه و تلاش مضاعف است. زیرا به جهت گستردگی و پیچیدگی موضوع، ممکن است علیرغم سرمایه گذاری هایهنگفت وکلان،نتیجه مورد انتظاردرکاهش جرمحاصل نیاید(صادقی،20:1382).
در پیشگیری اجتماعی بدنبال هماهنگ سازی اعضای جامعه با قواعد اجتماعی هستند. محور اقدامات در پیشگیری اجتماعی، فرد است. در این پیشگیری از طریق آموزش، تربیت و ترغیب و تنبیه درصدد هستند تا معیار شناخت اعمال خوب و بد را به افراد القاء کرده و قدرت ارزیابی و ارزشیابی عملکرد خویش را به او بدهند.
پیشگیری اجتماعی از اقداماتی تشکیل می شود که بر انواع محیط های پیرامون فرد تأثیر می گذارد و کلیه این محیط ها در فرآیند جامعه پذیری و اجتماع پذیری یک فرد نقش داشته و دارای کارکرد اجتماعی هستند. هریک از محیط های خانه، مدرسه، دانشگاه، دوستان و.. در یک مقطع خاص زمانی عمل کرده و فرآیند جامعه پذیری را تسهیل می کنند. از نظر “فوستر”1 مفهوم پیشگیری دارای دو بعد قربانی محور و مجرم محور است( داتی،2005: 3).
در حالت کلی پیشگیری اجتماعی به دو نوع تقسیم می شود: پیشگیری اجتماعی جامعه مدار و پیشگیری اجتماعی رشد مدار. منظور از پیشگیری جامعه مدار آن است که اگر در محیط، عوامل جرم زا وجود داشت آنها را خنثی می سازیم و منظور از پیشگیری رشد مدار آن است که اگر طفل به دلیلی از خود مظاهر بزهکاری نشان داد، با مداخله زودرس بر روی وی و محیط پیرامون وی، جلوی مزمن شدن بزهکاری را درآینده بگیریم.
پیشگیری رشد مدار به دلیل اهمیت دوران رشد طفل و نقش محیط در پیشگیری از بزهکاری، از ارزش زیادی برخوردار است. پیشگیری اجتماعی رشد مدار نشان می دهد که مداخله به هنگام و به موقع درباره کسانی که به خاطر وضعیت خانوادگی در معرض ارتکاب جرم هستند، می تواند جلوی بزهکاری و استمرار تمایلات مجرمانه را در آنها بگیرد. در پیشگیری رشد مدار در دوره های مختلف رشد جسمانی و عقلانی، یک سلسله اقدامات مناسب صورت می گیرد تا در آینده طفل مرتکب جرم نشود(عبدی و شرافتی پور،188:1386).

2-3-17- نظریه ی انتقال فرهنگی کج روی
هرجامعه ای جهت جلوگیری از هرج و مرج و ایجاد نظم و ثبات دارای هنجارهایی است که همواره افراد جامعه را تشویق به مطابقت با این هنجارها می کند. اما گاهی « رفتارهایی مشاهده می شود که با هنجارهای جامعه و انتظارات جامعه و یا گروه مشخص منطبق نیست که به این رفتارها انحراف یا کج روی رفتاری گفته می شود. در واقع کج روی نتیجه ی تعاریف اجتماعی و موازین و مقررات اخلاقی است که به وسیله ی سایرین بر فرد تحمیل می شود».
با توجه معیارهای جامعه، هر رفتاری که خارج و بدون توجه به معیارهای جامعه صورت می گیرد خود نوعی انحراف و کج روی است ولی کج روی را به رفتاری که جنبه منفی دارد اطلاق می کنیم. در اغلب موارد انسان ها با هنجارهای جامعه هم نوایی کرده ؛ ولی در برخی موارد نیز از هنجارهای جامعه سر پیچی می کنند.
خود پدیده کج روی و رفتار انحرافی، پدیده ای نسبی است که با توجه به زمان، مکان و فرهنگ جامعه متفاوت است. ممکن است رفتاری در یک برهه ای از زمان انحراف و در زمانی دیگر رفتار عادی تلقی شود. و یا در یک جامعه ای رفتار عادی تشخیص داده شود و در جامعه ای دیگر انحراف و شخصی را که دارای چنین رفتاری است منحرف بنامند(ایری،57:1390).
“ساترلند”در نظریه ی «انتقال فرهنگی کج روی» بر این نکته ی مهم تأکید می کند که رفتار انحرافی همانند سایر رفتارهای اجتماعی، از طریق معاشرت با دیگران یعنی منحرفان و دوستان ناباب آموخته می شود و همان گونه که هم نوایان از طریق همین ارتباط با افراد سازگار،هنجارها و ارزش های فرهنگی آن گروه و جامعه را پذیرفته، خود را با آن انطباق می دهند، افراد در ارتباط با دوستان ناباب و هنجار شکن، به سمت و سوی ناهم نوایی سوق داده می شوند.
این نظریه تأکید می کند که فرد منحرف تنها با هنجار شکنان و فرد هم نوا تنها با افراد سازگار ارتباط ندارد، بلکه هر انسانی با هردو دسته ی این افراد سروکار دارد؛ اما این که کدامیک از آن دو گروه، فرهنگ خود را منتقل می کنند و تأثیر می گذارند،معتقد است که به عوامل دیگری نیز بستگی دارد که این عوامل عبارتند از : 1) شدت تماس با دیگران 2) سن زمان تماس 3) میزان تماس با منحرفان در مقایسه با هم نوایان(علی محمدی و وطنی،11:1390).

2-3-18- نظریه پیشگیری جرم از طریق طراحی محیطی(CPTED)
در خصوص پیشگیری جرم از طریق طراحی محیطی، سه دیدگاه یا رویکرد جداگانه وجود دارد. این اصطلاح اولین بار توسط جرم شناسی به نام (سی. ری جفری) وضع گردید. وی این مسئله را در کتابی که در سال 1971 منتشر کرد مورد بحث و بررسی قرارداد. وی معتقد است جامعه شناسان درباره دلایل اجتماعی جرم از جمله فقر نسبی و اثرات خرده فرهنگی مبالغه زیادی کرده اند و به سایر عوامل تعیین کننده مانند عوامل زیستی، شخصیتی و محیطی مؤثر در وقوع جرم توجهی ندارند. در حالیکه در بررسی های مربوط به پیشگیری جرم عوامل گوناگونی از جمله عوامل زیستی نیز نقش دارند. بطور مثال سرب موجود در محیط می تواند در تماس با مغز انسان و بطور خاص کودکان موجب تشدید تمایل به ارتکاب جرم و بزهکاری شود. همچنین کاهش فرصت های محیطی در این رابطه مؤثرند.
“جفری” علیرغم طرح دیدگاه جرم شناسی بیولوژیکی و تبیین و نقد این نظریات در کتاب خود پیشنهاد ات اندکی برای کاهش فرصت های محیطی ارتکاب جرم مطرح کرد.
اولین دیدگاه : کاهش فرصت های محیطی ارتکاب جرم؛ پیروان “جفری” به خصوص “تیم کرو” بیشتر این جنبه را مورد توجه قرار داده اند. وی به منظور کاهش فرصت های ارتکاب جرم در محیط های مسکونی شهری، پیشنهادات مؤثر و روشنی را به پلیس و طراحان شهری و همچنین معماران ارائه کرد. پیشنهادات ارائه شده توسط “کرو” و دیگران در جلسات متعدد علمی و آموزشی در سراسر ایالات متحده آمریکا گسترش یافت. این نظریه بعدها به نام اختصارش یعنی CPTED(پیشگیری جرم از طریق طراحی محیطی) معروف شد.
دومین دیدگاه:نظریه فضاهای قابل دفاع است. این نظریه توسط معماری به نام ” اسکار نیومن” در سال 1972 مطرح شد. وی در کتابی که در همین زمینه منتشر کرد از شکل مجتمع های مسکونی در آمریکا به شدت انتقاد کرد. میزان بالای جرم در فضاهای عمومی مربوط به مجتمع های مسکونی به علت فرم و طراحی نامناسب آن ها، همچنین رشد چشمگیر انبوه سازی مساکن بدون توجه به مسأله تعاملات انسانی و روابط همسایگی در طراحی و معماری اینگونه از مساکن از مسائل مورد تأکید ” نیومن” است. این وضعیت موجب شده تا اغلب برای ساکنان این گونه از مجتمع ها تشخیص همسایگان و ساکنان بومی از افراد غیر و همچنین بزهکاری و مجرمان دشوار باشد. بعبارت دیگر کنترل های غیر رسمی در این محیط ها به شدت کاهش می یابد و این امکان را فراهم می کند تا بزهکاران در حالیکه ترس اندکی از دستگیری دارند مرتکب جرم شوند. به همین سبب “نیومن” و برخی دیگر از معماران روشنفکر مانند ” ریچارد گاردنیر” برای تغییر این شرایط و ارتقاء ایمنی در ساخت و ساز واحدهای مسکونی پیشنهاداتی را در خصوص طراحی آن ها ارائه کردند. هدف اصلی ” نیومن” و همکاران وی این بود که رفتار ساکنان این محیط ها را نسبت به اتفاقات اطراف و همچنین دیگر ساکنان تغییر داده و انگیزه آنان برای نظارت عمومی و حساسیت بیشتر به محیط عمومی اطراف خودشان را ارتقاء دهند.
جرم شناسان و دیگر دانشمندان علوم اجتماعی ، نظریه “نیومن” را با بی رحمی مورد انتقاد قرار دادند و او را متهم به نگرش «جبری محیط » و نتیجه گیری سطحی وی در خصوص رفتارانسانی قلمداد کردند تا حدی که انسان را در حد سایر حیوانات تنزل می دهد . در عین حال نظریات و دیدگاه های “نیومن” تأثیر چشمگیری بر روند طراحی محیط های مسکونی در مناطق مختلف جهان داشته است. در سال های اخیر نیز، دولت مرکزی ایالات متحده آمریکا بار دیگر متوجه”نیومن” شده و به او مأموریت داد تا مجدداٌ نظریات خود را تکمیل و چاپ نماید و از عقاید خود دفاع کند(نیومن،1996).
سومین دیدگاه: مربوط به پیشگیری وضعی جرم از طریق طراحی محیطی است که توسط بخش تحقیقات جرم شناسی دولت بریتانیا در اواسط دهه 1970 ارائه گردید. این نظریه برخلاف دو مورد قبلی، در نگاه اول به معماری فضاهای ساخته شده نمی پردازد، همچنین به حملات تهاجمی به منظور سرقت توجهی ندارد. بلکه می توان ادعا کرد این نظریه، یک دیدگاه کلی به منظور کاهش فرصت ارتکاب هرگونه جرم اعم از هواپیماربایی، کلاهبرداری، تماس تلفنی شرم آور، خشونت در محیط های عمومی و یا خانوادگی و… ارائه شده است.
بسیاری از تحقیقات صورت گرفته در حوزه جرم و فرصت های محیطی در اصل بخشی از دستورالعمل پیگیری محیطی از جرم محسوب می شود. بعبارت دیگر می توان ادعا کرد تمام نظریات ارائه شده در خصوص فرصت های محیطی ارتکاب جرم، اساس نظریه پیشگیری جرم از طریق طراحی محیطی را تشکیل می دهند. همین موضوع باعث شده است تا این نظریه جایگاه ارزشمند و قابل توجه در میان جرم شناسان پیداکند.
در حالت کلی باید گفت که ایده های “جفری” و “نیومن” با عقاید بسیاری از جرم شناسان آمریکایی سازگار نبود. اساسا جرم شناسی در آمریکا، فعالیت جانبی جامعه شناسی محسوب می شود و جای تعجب نیست که عوامل اجتماعی به طور عموم در علیت اهمیت دارند. این در حالی بود که “نیومن” به طور کلی محقق مسائل اجتماعی نبود. او در واقع تنها یک معمار بود و بنظر می رسد که او نه تنها از یافته های جرم شناسی بی اطلاع بوده، بلکه حتی در تحقیقات خود مرتکب خطاهای آماری اساسی شده است. این انتقادها به علاوه برخی نتایج ناامید کننده حاصل از تجارب بکارگیری نظریه وی موجب شد تا ایده های “جفری” و”نیومن” توسط افراد تحصیل کرده نادیده گرفته شوند. حتی دولت مرکزی آمریکا به مدت 15 سال ( در طول دهه های 1980 میانه دهه 1990) به ایده های آنان توجهی نکرد.
در طول این سال ها تحولات متعددی صورت گرفت که موجب تغییر شرایط شد. از جمله می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
شواهد بیشتری در خصوص رابطه ارتکاب جرم با استفاده از فرصت های محیطی بدست آمد.
نظریات جرم شناسی جدیدی مانند نظریه انتخاب عقلانی و فعالیت روزانه ارائه شد که نقش پررنگ تری را در عوامل تعیین کننده محیطی جرم ایفا می کنند.
نتایج منتشره از بررسی و مطالعه پرونده ها، کاهش قابل ملاحظه جرائم به علت تغییرات در محیط را نشان می دهد.
جابجایی مکانی، زمانی و… جرائم که عامل ضعف نظریه پیشگیری محیطی تلقی می شود، کمتر از حدی است که منتقدان بیان می کنند(جعفریان،346:1386).

2-3-19- دیدگاه جامعه مدنی
جامعه مدني در ادبيات جامعه شناسي، خصوصاً جامعه شناسي سياسي از اهميت زيادي برخوردار مي باشد. جامعه مدني در روند تاريخي مفهومي خويش از زواياي گوناگون و با تفاسير و تلقي هاي مختلف مورد توجه و نظرقرارگرفته است. خصوصاً از دهه 1960ميلادي و در پي جنبش هاي دانشجويي در اروپا و در چند سال اخير با تحولات سياسي در اروپاي شرقي و فروپاشي اردوگاه كمونيسم اقبال و توجه به آن نسبت به آن به

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان با موضوع پیشگیری اجتماعی، نظم اجتماعی، سرمایه اجتماعی، ارتکاب جرم Next Entries مقاله رایگان با موضوع ایدئولوژی، پیشگیری اجتماعی، سازمان های مردم نهاد، مشارکت اجتماعی