مقاله رایگان با موضوع پوشش گیاهی، گیاهان دارویی، رونق اقتصادی، امنیت اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

میشود( گزارش منابع آب ناحیه سیرجان و سازمان آب منطقه-ای کرمان، 1375)
دشت شهربابک عمدتاً از آبهایی که از ارتفاعات شمال و شمال غربی، سرچشمه میگیرند مشروب میشود. ارتفاعات معروف به تل «خرپشت» و ادامهی آن سبب کند شدن جریان آب به طرف غرب شده، در شمال دشت،جهت جریان در ابتدا به سمت جنوب بوده که از حوالی جاده اصلی کمکم به طرف جنوب شرق متمایل میشود. به طور کلی جهت عمومی جریان، از شمال و شمال غرب به سمت جنوب شرق است که نهایتاً با آبهای خروجی منطقه ، وارد کویر رباط میشود. تغذیه دشت خاتون آباد از تپه ماهورهای ناحیه شرق است.
علاوه بر آبهای زیرزمینی شهربابک دارای یک رود دائمی و چند رودخانه فصلی است. «چاورچی جوزم» تنها رود دائمی است به طول 20 کیلومتر که از کوههای کلاته، بیدسوخته و محمدآباد- در شمال غرب منطقه جوزم سرچشمه میگیرد و پس از عبور از روستاهای جوزم، کهتوئیه، طرفه، چاورچی، در روستای نیستان به شاخه دیگری که از ارتفاعات تنگاله سرچشمه میگیرد، ملحق شده، پس از عبور از شرق روستای «تزرج» به دشت «انار» میپیوندد و پس از قطع جاده انار-رفسنجان و عبور از اراضی شرقی انار به رودخانه شور میریزد. این رودخانه به طول 20 کیلومتر، در اطراف خود دارای درختان جنگلی بید، گردو، تبریزی و سپیدار است که این درختان با سایههای خود، تفرجگاهی برای مردم انار و شهربابک ایجاد کرده است(تصویر شماره2- 5)

تصویر شماره 2-5، رودخانه چاورچی جوزم (http://seeiran.ir/%D8%B1%D9%88%D8%AF-%DA%86%D8%A7%D9%88%D8%B1%DA%86%DB%8C/)

رودخانههای فصلی عبارتند از: آبدر، تاجوئیه، فتحآباد، شوربزن.
2-4-2-1ـ رودخانه آبدر
این رود از دامنه جنوبی کوههای «مساهیم» سرچشمه گرفته است. در امتداد شمال به جنوب، از کنار روستاهای امردوئیه، رزگله و دهانه آبدر گذشته، وارد شهربابک میشود و به چند شاخه تقسیم میگردد. جنس بستر این رود، در ابتدای دشت، قلوه سنگ اما در پایین دشت، شن و ماسه است و از نفوذ پذیری خوبی برخوردار میباشد. شاخهای رود تا میانههای دشت ادامه مییابند و از آن به بعد، در دشت محو میشوند که خود بیانگر نفوذپذیری دشت و نفوذ مقادیر قابل ملاحظهای از جریانهای سیلابی، به سفره آب زیرزمینی است (تصویر شماره2-6 ).

تصویر شماره 2-6، رودخانه آبدر (http://www.avishen.blogfa.com/1392/01)

2-4-2-2ـ رودخانهی «تاجوئیه»
این رود از ارتفاعات شمال شهر یعنی؛ کوههای « مدوار بالا» سرچشمه گرفته و پس از عبور از کنار روستاهای؛ « شنزه»، « سروشک»، « بادامستان علیا » و «سفلی» و « دوزریو» به شاخه دیگری از رودی که از بلندیهای سنجدکوه و لاتیرکوه سرازیر میشود، متصل شده، سپس در ادامهی مسیر خود، از دره مجاورذکوه « قلعه تاجو» عبور کرده، وارد دشت شهربابک میشود و از دشت شهربابک در امتداد شمال شرق- جنوب غرب گذشته، پس از قطع جادهی انار- شهربابک و عبور ا جادهی آسفالتهی شهربابک- رباط در نواحی پایین، به کویر رباط میرسد و سرانجام به رود « شور» در مرز شهربابک و هرات میپیوندد.

2-4-2-3ـ رودخانه «فتحآباد»
این رود دارای دو شعبه اصلی است که از بلندیهای منطقهی «لوگرد» گزگستان، سرچشمه میگیرد و پس از آبیاری تعدادی از روستاهای مسیر از جمله؛ «خالنگ»، گلخار»، «بندوان»، « بهنوئیه»، « دهنو» و « شنزه» به دشت شمال غربی شهربابک (بُنیَکه) میرسد. در این محل با پیوستن تمامی شعبهها به شاخهی اصلی، یک رود بزرگ شکل میگیرد که به موازات رودخانهی تاجو و در امتداد شمال شرقی و جنوب غربی، از آن دشت میگذرد و گذرگاههای میان بلندیهای « شوربزن» را پشت سر میگذارد و با گذر از دشت رباط به کویر هرات میریزد.
2-4-2-4ـ رودخانهی «شوربزن»
این رود از بلندیهای غرب و شمال غرب، سرچشمه گرفته، پس از پیوستن به آبهای کَهتوکُرها و کراسکین، کَنگ، رود « شوربزن» را تشکیل میدهد. این رود ابتدا، دارای مسیر شرقی- غربی بوده، از حدود انشعاب جاده میدوک به سمت جنوب منحرف شده، با گذر از دشت «بنیکه» وارد شوربزن میشود. از آنج که این رودخانههای فصلی در آبسالها طغیان میکنند، شهر و حومه را مورد تهدید سیل قرار میدهند، بر این اساس،چند سد خاکی در شمال شهر احداث شده است تا هم این خطر رفع گرددو هم آبها، برای مصرف زراعی ذخیره شوند(عباسی میمند، 1377: 64و65).
2-5ـ پوشش گیاهی و جانوری
مراتع، یکی از با ارزشترین ذخایر ملی محسوب میشوند. چرا که از جهت حفظ آب و خاک و تولید و تامین محصولات دامی و گیاهان دارویی و همچنین بالا بردن رطوبت نسبی، از اهمیت ویژخای برخوردار میباشند. مساحت مراتع این شهرستان؛ 950000 هکتار است که از این سطح مرتع؛ 42% آن مرتع فقیر و 8/15%، مرتع خوب و 5/10%، مرتع مخروبه و 6/31% هم مرتع متوسط است. با توجه به تعداد کل واحدهای دامی شهرستان، با کمبود علوفه مواجه هستیم. در گذشته این شهرستان دارای جنگلهایی بوده که پوشیده از درختان بنه « پسته وحشی» بوده است (سیمای اقتصادی، اجتماعی- فرهنگیکرمان، 1372) که به مرور زمان به علت کم شدن بارن و قطع درختان بنه و تبدیل آنها به زغال، به تدریج نابود شدهاند. علاوه بر بنه، میتوان از بادام کوهی (ارچن)، زارچ (زرشک وحشی)، قمس، ریواس، کنگر، کوشترک و گیاهان دارویی از جمله آلاله و آویشن در مناطق کوهستانی نام برد.
وسعت بیابان این شهرستان 000/150 هکتار است که پوشیده از خار، گز، خارشتر، خارخسک، تاغ، قیچ، اسکنبیل، لاکتوها (چنزوک)، عسلان (سرشو) و درمنه (جاز) است.
شورهزارها هم 20000 هکتار از وسعت این شهرستان را پوشاندهاند که پوشش گیاهی این شورهزارها، گیاهان شورپسند، نطیر اشنان، گز وشوره میباشند. گیاهانی که در تمام منطقه، دامنه کوهستانها و کنار نهرهای آب کشاورزی پراکنده هستند، عبارتند از: درمنه( جاز)، گون، پونه، بومادران، گز، خارشتر وشیرین بیان.
از حیوانات منطقه میتوان به قوج، بزکوهی، آهو، گورخر، خرگوش، موش صحرایی، روباه، کل، پلنگ و از پرندگان به عقاب، کبک و سینه سیاه اشاره کرد(حسینی موسی، 1381: 80). در بیابانهای اطراف شهربابک، گلههایی از گورخر زندکی میکنند که تا چندی قبل با شکار بی رویّه نسل آنها رو به انقراض بود اما هم اکنون با کوشش اداره محیط زیست تعداد آنها رو به فزونی است( زندی، 1372: 8). در جغرافیای کامل ایران پوشش جانوری شهربابک به این صورت آمده است: در نواحی کوهستانی، بز کوهی و قوچ به سر میبرند. هچنین جاونورانی از قبیل گورخر، گرگ، روباه، خرگوش و آهو یافت میشوند(جغرافیای کامل ایران، 1366: 944)
2-6ـ جغرافیای اقتصادی
یکی از مهمترین عوامل در پیدایش و گسترش یک شهر عوامل اقتصادی هستند که بسیاری از آنها به جغرافیای آن شهر وابستهاند. در ادامه به تعدادی از این عوامل اشاره میشود.

2-6-1ـ راههای ارتباطی
درفلاتمرکزيایرانبرغماینکهازنظرارتباطاتبامناطقمختلفموانعطبیعیوارتباطیوجودداردامااینمنطقهمحدودهايمرکزياستکهمیتواندبافتمبادلاتباشد. از گذشته دور شهربابک بر سر این راههای ارتباطی قرار داشته است و شاید بیراه نباشد که یکی از مهمترین عوامل گسترش و توسعه این شهر در دوران مختلف را قرارگیری آن بر سر مسیرهای مهم ارتباطی دانست هر چند که در منابع به ندرت نامی از آن به میان آمده است اما با توجه به قدمت این شهر و اینکه این شهر در طی دوران مختلف علیرغم فشارها و حملات و غارتها به زندگی خود ادامه داده است و در هیچ دورهای متروک و خالی از سکنه نشده است میتوان دریافت که بسیاری از راههای ارتباطی از این شهر عبور میکرده است و بیشک نقش مهمی در اقتصاد و سرپا نگه داشتن شهربابک داشته است و احتمالا مردم این شهر فیروزه (چنانکه شرح آن قبلاً رفت) و نیز غلات و مرکبات خود را که در سفرنامهها ذکر شده است. راههای شیراز به شهربابک (تصویر شماره 2-7) و از آنجا به سیرجان (یکی از دو کرسی کرمان) دو مسیر را میپیمود: اولی در شمال دریاچه بختگان و دومی در امتداد ساحل جنوب آن دریاچه. راه شمالی از شیراز به اصطخر میرفت و از آنجا به شهربابک دو راه داشت: یکی از دهکده هرات عبور میکرده و دیگری از شهر آباده به صاهک (چاهک) میرفت و در آنجا با راهی که امتداد ساحل جنوبی دریاچه میگذشت، ملتقی میشد. راه جنوبی از شیراز به طرف خاور پیچیده و از آنجا از جنوب دریاچه بختگان به خیره میرسید. اما راه اصلی از خیره به صاهک بزرگ میرفت و در آنجا چنانکه گفتیم به راهی که در امتداد ساحل شمالی دریا از اصطخر میآمد، میرسید. از صاهک بزرگ یک راه صحرایی به سمت شمال خاوری میرفت و به شهربابک میرسید (لسترنج، 1364: 320)

تصویر شماره2-7، راههای باستانی ایالت کرمان ( سده سوم تا ششم هجری) ( باستانی پاریزی، 1381: 39)

در دوران صفویه که امنیت اجتماعی و رونق اقتصادی این دوران باعث شد که شهربابک یکی از بهترین دورانهای حیات خود را تجربه کند، گفته میشود که راه تجارت بندرعباس- اصفهان از این شهر میگذشته است و در این گذرگاه تجاری، از تل نقارهخانه (تل سیاه) تا پیرجل، چهارده کاروانسرا ساخته شده بوده که علوفه چهارپایان در آن به فروش میرسیده است (حسینی موسی، 1381: 129)
و امروزه قرارداشتنشهربابکبرسرجادهترانزیتتهرانبندرعباسوعبورخطآهنبافق-بندرعباسازمنطقه باعث شده است که شهربابک از نظر اقتصادی و سیاسی دارای ویژگی خاصی باشد(جلالی-فر و …، 1390: 49)

تصویر شماره 2-8، نقشه راههای استان کرمان، (جلالیفر و همکاران، 1390)

2-6-2ـ معادن
شهربابک دارای معادن و مواد کانی فراوانی است که مهمترین آنها عبارتند از معدنهای؛ میدوک، سارا، آبدر، سرداب و هیجوئیه و گردکولواری. معدن مس در نزدیکی کوه ایّوب به نام چاه کِدِر؛ سرب و روی چاهگز؛ سیلیس و نمک در استبرق؛ سنگ آهک و سنگهای ساختمانی در پیرقوچان و چاهگز؛ آهک تراورتن در جنوب استبرق؛ براس در خاتون آباد؛ معدن سنگ مرمر در بادامستان پاقلعه و شمال مسینان که به نام معدن رَشکان معروف است؛ معدن سنگ گرانیت و چینی در جنوب، معدن سنگ مرمر کراسکین (حسینی موسی، 1381: 82).
(با وجودمعادنبزرگیمثلمس،سربوروی،سیلیس،نمکطعام،سنگآهن،سنگهایساختمانی،براکس،آلومینیوم،منگنزو… ازنظراقتصادیوسیاسیدارایویژگیخاصیاست . وجودمجتمعمسمیدوکباذخیرهایبالغبریکصدوهفتادمیلیونتنوکارخانجاتعظیمذوبمسخاتونآبادباتولیدهشتادهزارتن و کارخانهفرومولیبدنحکایتازحرکتاینشهرستانبهسویصنعتیشدندارد (جلالیفر و …، 1390: 49)
سابقه معدنکاری در این شهرستان به گذشتهای دور میرسد. از روایت مورخان مشخص میشود که فعالیّت، برای استخراج معادن، در این منطقه از دیرباز رواج داشته است.
2-6-2-1ـ فیروزه شهربابک
از آنجا که شهربابک از جمله شهرهایی است که در باب وجود فیروزه در آن در گذشته و نقش آن در اقتصاد این شهر سخن فراوان رفته است که البته امروزه نیز فیروزه از آن استخراج میشود اما فیروزه آن امروزه مانند گذشته نیست و شهرت سابق را ندارد از این رو اختصاص مبحثی جداگانه به این موضوع ضروری مینماید. برخی منابع علت نامگذاری آن را به شهربابک به دلیل وجود فیروزه میدانند و بابک را نوعی فیروزه معرفی میکنند که در این شهر فراوان وجود داشته است.
شهربابک از بلوکات ناحیه رفسنجان کرمان و دارای معدن فیروزه است ( دهخدا، 1352: 453)
در فرهنگ فارسی برهان قاطع آمده است، نوعی از فیروزه را شهربابکی میگویند.
به طور کلی چندین عامل برای تشکیل فیروزه ضروری است. که اولین مورد، وجود یک منشأ مس‌دار است که در مناطق محدودی از فلات ایران امکان شکل‌گیری کانسار مس وجود دارد. (گاراژیان، لطفی، 1393)
بعضیمنابعگزارشیازوجودمعادنفیروزهبینشهرهايکرمانویزدکهدرگذشتهاستخراجمیشدهاندوامروزه متروک شدهاند آمده است(Poug, 1902: 40) اماآنچهکهازمنابعزمینشناسیدریافتمیشودایناستکهاین معدن احتمالاً همان معدن میدوک (35 کیلومتری شمالشرق شهربابک) است که امروزه نیز فیروزه و شبه فیروزه از آن استخراج میشود (هاشمی تنگستانی و دیگران، 1390)
درکتابتاریخروابطسیاسیایرانوانگلسدرقرن 19

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان با موضوع استان کرمان، آبهای زیرزمینی، رطوبت نسبی، بافت قدیم Next Entries مقاله رایگان با موضوع بستر طبیعی، ترکان خاتون، قراختاییان، اردشیر بابکان