مقاله رایگان با موضوع انتقال اطلاعات، حقوق بشر

دانلود پایان نامه ارشد

از فنون محدود كننده دسترسي به آثار كپي رايت شده ، و ‌ساز و كار مهم دروني استفاده منصفانه در كپي رايت ،‌كارآيي خود راتقريبا از دست داده است .
هرگاه احتمال تعارض ميان كپي رايت و آزادي بيان مطرح شده ،‌دادگاه هاي امريكا بلافاصله به دو پارگي انديشه / بيان استناد كرده و اظهار داشته اند كه “بيان ” موضوع حمايت كپي رايت است و اين در حالي است كه هدف آزادي بيان فقط حمايت از ” بازارچه آزاد انديشه ها ” است و كپي رايت هرگز از خود انديشه ها حمايت نميكند . هر كسي ميتواند آزادانه از انديشه هاي نهفته در آثار تحت حمايت كپي رايت استفاده كند .
نظريه استفاده منصفانه ابتدا در رويه قضايي امريكا رشد و توسعه يافت و سپس در سال 1976 در قانون كپي رايت اين كشور تدوين شد .
اروپا
فضاي گفتمان كپي رايت و آزادي بيان در اروپا از جهات متعدد با فضاي امريكا تفاوت ميكند . ولي جالب اين است كه در همين عمر كوتاه از بحث در اروپا نتايجي مشابه رويكرد رسمي امريكا مشاهده ميكنيم . معروف است كه اروپاي قاره اي زادگاه رشد و توسعه نظريه و رويه شخصيت محور نسبت به كپي رايت است . هنوز هم اسطوره حقوق طبيعي بر كپي رايت در اروپا سايه افكنده است . بر خلاف امريكا كه ملاحظات فايده گرايانه در خصوص كپي رايت مستقيما در قانون اساسي اين كشور راه يافته است ، حقوق مولفان در قاره اروپا عمدتا مبتني بر مفاهيم عدالت طبيعي بوده است . در اين فضاي فكري ، حق پديدآورندگان با قانون ايجاد نميشود بلكه همواره در وجدان حقوقي انسان وجود داشته است . 54
در اين ديدگاه كپي رايت اساسا حق طبيعي محدود نشده اي است كه پيوند مقدس ميان پديدآورنده و آفرينش شخصی اورا منعكس ميكند . با چنين نگرشي به كپي رايت ، انتظار درستي خواهد بود كه حقوق پديدآورندگان جايگاه خاصي نزد كشورهاي اروپاي قاره اي داشته باشد و به گونه اي موسع مورد حمايت واقع شود . و محدوديتهاي حداقلي بر آن وارد آيد . از اين جهت رويكرد اجتناب از تعارض كپي رايت و آزادي بيان به لحاظ نظري قابل توجيه خواهد بود .
گفتار دوم : عرصه بين المللي تعارض كپي رايت و آزادي بيان
اكنون بايد ديد عرصه بين المللي بحث چگونه ترسيم ميشود . براي ترسيم وجوه تعارض كپي رايت و آزادي بيان در سطح بين المللي ابتدا لازم است به اين نكته كليدي اشاره شود كه دولتها در روابط ميان خود تعهداتي را در چارچوب نظام حقوقي بين المللي در زمينه حمايت از كپي رايت و حق آزادي بيان بر عهده گرفته اند . در اینجا بحث را به كشورهايي محدود ميكنيم كه عضو موافقتنامه ابعاد مرتبط با تجارت حقوق مالكيت معنوي در سازمان جهاني تجارت هستند . در واقع ، اين نكته يعني فقدان تعهد براي برخي كشورها ،‌در مورد حق آزادي بيان صدق نميكند چرا كه حق آزادي بيان حقي جهان شمول است . و حمايت از آن بر همه كشورها الزامي ميباشد . درعرصه بين المللي به دليل تفاوت كشورها از نظر اقتصادي و سطح رفاه عمومي ، مسئله دسترسي به آثار ادبي و هنري حائز اهميت است . امروزه كشورها به دو دسته فقير در اطلاعات و غني در اطلاعات 55 تقسيم ميشوند . شهروندان اين دو دسته از كشورها به لحاظ دسترسي به اطلاعات و انديشه ها برابر نيستند . دسترسي در كشورهاي فقير در اطلاعات ، به اطلاعات توليد شده در كشورهاي غني در اطلاعات با دشواريهاي فراواني روبرو است . بخشي از اين دشواريها قطعا به هزينه بالاي اين دسترسي مربوط ميشود كه كپي رايت سهم مهمي در آن دارد .
بنابر اين ، ميتوان استدلال كرد كه كپي رايت با ايجاد محدوديت يراي دسترسي به آثار كپي رايت شده با آزادي بيان كه متضمن آزادي دسترسي به اطلاعات و انديشه ها است ،‌تعارض پيدا ميكند . اما جنبه دوم تعارض ،‌اختصاص به كشور هاي فقير در اطلاعات يا غني در اطلاعات ندارد . حقهاي انحصاري كه كپي رايت به دارنده آن اعطا ميكند با حق آزادي بيان از اين جهت تعارض پيدا ميكند كه آزادي انتقال اطلاعات و انديشه ها ، هسته اصلي چنين حقي را تشكيل ميدهد . آزادي انتقال اطلاعات و انديشه ها مقيد به شكل انتقال و ابزار آن نيست.
بند اول : ترسيم تعارض كپي رايت و حق دسترسي به اطلاعات و انديشه ها
ترسيم تعارض كپي رايت و حق دسترسي به آثار كپي رايت شده به طور منطقي منوط به اثبات دو موضوع است . از يك سو بايد اثبات شود كه كپي رايت مانعي براي دسترسي به اطلاعات و انديشه ها است . از سوي ديگر بايد اثبات گردد كه حق آزادي بيان متضمن حق دسترسي به اطلاعات و انديشه ها است و اين حق تكليفي بر عهده ديگران مينهد تا نسبت به تحقق آن اقدام كنند . از آنچه تا كنون در خصوص حق هاي انحصاري دارنده كپي رايت گفته شد به راحتي ميتوان به اثبات موضوع اول دست يافت كه كپي رايت يكي از موانع دسترسي به اطلاعات و انديشه ها به خصوص در كشورهاي در حال توسعه ، كم تر توسعه يافته و فقير است .
اطلاعات و انديشه ها در كتاب ،‌مجله ، مقاله ،‌تحقيقات و پژوهش هاي علمي ، فيلم ، نوار ،‌تصاوير ، ‌و امروزه در فضاي ديجيتال ،‌عرضه ميشود كه همگي در حيطه كپي رايت قرار دارند . پخش و عرضه اين آثار لزوما توسط آفرينندگان آنها صورت نميگيرد . مفهوم “كالا سازي” 56 محصولات انديشه اي ،‌اين محصولات را از توليد كنندگان آن جدا ميسازد و در مسير و جريان تجارت قرار ميدهد . از اينرو امروزه از كپي رايت به صنعت ياد ميشود . و عقيده بر اين است كه براي دستيابي به بيشترين توزيع كالاي كپي رايت شده در سطح جهان ، آفرينندگان ، نبايد توزيع كنندگان اصلي باشند . بنا بر اين دارندگان كپي رايت كه نظام كپي رايت از حقوق آنها حمايت ميكند ،‌غالبا شركتهاي قدرتمند نشر و پخش و غول هاي رسانه اي هستند و نه آفرينندگان فردی آنها .
به هر حال واقعيت انكار ناپذير آن است كه انديشمندان ، اساتيد ،‌دانشجويان ،‌و عموم مردم كه در شكل دهي نظرات و انديشه هاي خود و افزودن بر اطلاعات خويش نيازمند دسترسي به آثار كپي رايت شده هستند ،‌به دليل قيمت بالاي اين آثار كه بخشي از آن ناشي از كپي رايت است ، از عهده دسترسي به آن بر نمي آيند . دسترسي به اين آثار اگر براي اهداف ديگري چون آموزش ،‌پيش گيري از بيماري و غيره ضروري است براي اعمال آزادي بيان هم ضرورت دارد . در كشورهاي توسعه يافته هر چند به تناسب درآمد مردم دسترسي به آثار ادبي و هنري مشكل چنداني ايجاد نميكند ،‌دانشگاه ها ، كتابخانه ها ،‌و مراكز علمي و تحقيقي ،‌ بودجه لازم را براي اين آثار در اختيار دارند و دسترسي به آنها را براي اعضاي خود تامين ميكنند . اما در كشورهاي در حال توسعه و فقير ، ‌نه تنها دسترسي فردي به اين آثار محدود به درصد كمي از مردم است ،‌دانشگاه ها و مراكز علمي هم توان تهيه آن ها را به ميزان لازم ندارند و قفسه كتابخانه ها معمولا خالي از آثار خارجي است . گذشته از اين ،‌ ترجمه و چاپ مجدد آثار خارجي مستلزم پرداخت حق كپي رايت به دارندگان اين حق ميباشد . معمولا خود پديدآورندگان آثار خارجي به در دسترس بودن آثار خود با كم ترين هزينه و حتي بدون هزينه در كشورهاي در حال توسعه اهميت ميدهند . ولي شركتهايي كه كپي رايت در اختيار آنان قرار گرفته در حمايت از آنچه دارند حريص اند .
بنابر اين موضوع اول در تعارض كپي رايت و آزادي بيان در مرحله دسترسي به اطلاعات و انديشه ها ،‌دست كم در خصوص كشورهاي در حال توسعه و فقير صحيح و درست است . چون كپي رايت حق هايي انحصاري اعطا ميكند ،‌موانعي براي دسترسي به موضوع تحت حمايت نظير كتاب ،‌نرم افزار كامپيوتري و اطلاعات علمي بوجود مياورد . 57
آيا نظام بين المللي كپي رايت تدبيري براي حل مشكل دسترسي به آثار كپي رايت شده اند ،‌انديشيده است ؟
براي پاسخ به اين سوال لازم است موضوع دوم تعارض كپي رايت و آزادي بيان در مرحله دسترسي به آثار ادبي و هنري مورد بررسي قرار گيرد . موافقتنامه تريپس سازمان جهاني تجارت مقرراتي در حمايت يا حتي ملحوظ داشتن حقوق بشر ندارد . و مغايرت مزبور بايد در پرتو ساير مندرجات موافقتنامه و موضوع و هدف آن احراز گردد . در هر حال آزادي عمل كشورهاي عضو تريپس در اتخاذ حمايتي قويتر از آنچه در موافقتنامه مقرر گشته است به رويه اي موسوم به “فرا- تريپس ” 58 منجر شده است. اين اصطلاح در دو زمينه بكار ميرود . زمينه اول فعاليت هايي است كه هدف آن افزايش سطح حمايت براي دارندگان حق به مرتبه اي فراتر از آنچه در تريپس مقرر شده است ،‌مثلاموافقتنامه تريپس مدت زمان حمايت از كپي رايت را به طور معمول دوره حيات پديد آورنده به اضافه 50 سال دانسته است . ( ماده 12 تريپس )‌. ولي برخي از كشورها با اختيار عملي كه تريپس داده است اين مدت را به حيات پديد آورنده به اضافه 70 سال گسترش داده اند . 59 زمينه دوم اصطلاح فرا-تريپس اقداماتي است كه هدف آن كاستن از قلمرو يا كارآيي محدوديتها و اسنثناهاي كپي رايت گفته شده كشورها به موجب مقررات كنوانسيون برن 60كه جذب موافقتنامه تريپس شده اند ،‌ميتوانند در مواردي محدوديتها يا استثناهايي را به اختيار خود بر حقوق دارندگان كپي رايت وضع كنند .
اكنون به موضوع دوم تعارض كپي رايت و آزادي بيان در مرحله دسترسي به اطلاعات و انديشه ها ميپردازيم . در بحث از عنصر آزادي بيان ملاحظه شد كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر ونيز ميثاق بين المللي حقوق مدني و سياسي ،‌حق آزادي بيان متشكل از آزادي داشتن نظرات ،‌آزادي جست و جو ، دريافت و انتقال اطلاعات و انديشه ها دانسته شده است . به نظر ميرسد حق آزادي جست و جو و دريافت اطلاعات كه از اين پس به آن حق دسترسي تعبير خواهيم كرد ، وقتي در ارتباط با آثار كپي رايت شده قرار ميكيرد ، در سمت دارنده آن ميتواند دو تفسير افراطي و معتدل داشته باشد . تفسير افراطي گرانه از اين حق را ميتوان چنين بيان داشت : هر فردي حق دارد به اطلاعات و انديشه هاي نهفته در آثار كپي رايت شده دسترسي داشته باشد . دسترسي به اطلاعات و انديشه ها مستلزم دسترسي به جلوه هاي مادي و فيزيكي است كه همچون ظرف اطلاعات و انديشه ها عمل ميكند . اين دسترسي چون حق هر فردي است ، نبايد منوط به پرداخت هزينه باشد . در مقابل ، تفسير معتدل از حق دسترسي را ميتوان چنين بيان كرد : هر فردي حق دارد به اطلاعات و انديشه هاي بيان شده در آثار كپي رايت شده دسترسي داشته باشد . اما از آنجا كه اين حق به عنوان جزئي از آزادي بيان است ، تابع محدوديتهايي است كه به طور مشروع بر اين حق قابل وضع است . و يكي از اين محدوديتها ، رعايت و احترام به حقوق ديگران است . بدون آنكه نياز به بحثي اضافي باشد ، روشن است كه تفسير افراطي از حق دسترسي قابل پذيرش نميباشد. چون پديدآورندگان آثار كپي رايت شده حقوقي نسبت به آثار خود دارند ، ‌بنا بر اين حق دسترسي به اين آثار فقط محدود به كساني است كه اين حقوق را رعايت كنند . اما تفسير معتدل كه موازنه ميان حق دسترسي و حقوق ديگران ايجاد ميكند در صورتي ميتواند در ايجاد چنين موازنه اي موفق باشد كه اصل حق دسترسي را ناديده نگيرد و منجر به بي خاصيت شدن و از صحنه خارج شدن آن نشود . از اين رو به نظر ميرسد حمايت از حقوق ديگران كه با پرداخت هزينه دسترسي تامين ميگردد ، بايد شرط معقول و منطقي بودن را داشته باشد . فقدان چنين قيدي راه را براي مطالبه هزينه گزاف در قبال دسترسي به آثار داراي كپي رايت باز ميكند . اما شكاف عميق ميان شهروندان كشورهاي توسعه يافته و كشورهاي در حال توسعه در دسترسي به آثار حامل اطلاعات و انديشه ها وجود دارد . و ميتوان از آن به نابرابري در اطلاعات تعبير كرد . اين وضعيت نيازمند چاره انديشي است .
اما لازم است به شق دوم حق دسترسي يعني تعهدات ناشي از اين حق نيز توجه كنيم . در اين خصوص پرسشهاي چندي وجود دارد . تعدات ناشي اين حق بر عهده جه اشخاصي است ؟ اين تعهدات دقيقا شامل چه چيزهايي ميشود ؟ آيا اين تعهدات صرفا ماهيت سلبي دارد با آنكه مستلزم اقدامات ايجابي نيز است ؟ و دامنه جغرافيايي اين تعهدات چگونه ترسيم ميشود ؟ اين پرسشها در چارچوب كلي تعهدات در قبال حقوق بشر شناخته شده در حقوق بين الملل مطرح ميشود . و اختصاص به حق آزادي بيان ندارد . در پاسخ

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان با موضوع آزادی بیان، کپی رایت، حقوق بشر Next Entries مقاله رایگان با موضوع حقوق بشر، منشور ملل متحد، نقض حقوق