مقاله رایگان با موضوع اعداد و ارقام، منابع محدود

دانلود پایان نامه ارشد

ر مجازي با تجارت کالاهاي آب‌بر جابه‌جا مي‌شود. قبل از سال 1993، واژ? “آب جاسازي‌شده”4 براي رساندن اين مفهوم به‌کار مي‌رفت؛ اما نتوانست توجه مديران منابع آب را به خود جلب کند [5].
به‌طور کلي از زماني‌که آلن، بحث آب مجازي را مطرح کرد و تا زماني‌که مجامع علمي به آن توجه کردند، نزديک به ده سال طول کشيد [6]. نخستين گردهمايي بين‌المللي درخصوص اين موضوع، در دسامبر2002، در دلف هلند برگزار شد. نشستي ويژه هم در سومين اجلاس جهاني آب در کشور ژاپن در مارس2003، به موضوع آب مجازي اختصاص يافت. به‌نظر هونگ و هوکسترا5 آب مجازي، ابزاري ضروري در محاسب? آب واقعي استفاده‌شد? هر کشور است که معادل کل آب داخلي مورد استفاده به‌علاو? آب مجازي وارداتي، منهاي آب مجازي صادراتي يک کشور است. به اين تعريف در لغت، “آب مصرفي پايه”6 گفته مي‌شود [6]. آب مصرفي پاي? هر کشور، شاخصي سودمند براي تقاضاي آب بوده و معادل کل آب مجازي محاط‌شده در محصولات و کالاها و خدمات است.
1-2: تجارت آب مجازي: ظرفيت‌ها و ملاحظات
تحقيقات انجام‌شده با کمک هونگ و هوکسترا (2002) نشان مي‌دهد که در سال‌هاي 1995تا???? ميزان ميانگين سالان? آب مجازيِ درحال جابه‌جايي، با کمک تجارت محصولات کشاورزي 695ميليارد مترمکعب بوده است [1]. کل آب مورد استفاده براي توليد اين محصولات در کشورهاي توليدکننده، 5400ميليارد مترمکعب بوده است. اين بدين معني است که 13درصد از کل آب مصرفي براي توليد محصولات به‌صورت مجازي وارد بازار تجارت شده است [1]. تحقيق ديگري با کمک چاپاگين و هوکسترا7 نشان مي‌دهد که حجم آب مجازيِ درحال جابه‌جايي با کمک تجارت دام و فرآورده‌هاي دامي براي دور? زماني 1995تا????، 245ميليارد مترمکعب بوده است [7]. اگر تجارت کالاهاي کشاورزي را هم به اين عدد اضافه کنيم، حجم آب مجازيِ درحال جابه‌جايي با کمک تجارت در اين سال‌ها، به 940ميليارد مترمکعب مي‌رسد. با درنظرگرفتن تجارت دام و محصولات آن، مي‌‌توان گفت که درمجموع 20درصد از آب مصرف‌شده براي توليد محصولات کشاورزي و دامي در جابه‌جايي مجازي آب بين کشورها مشارکت داشته است [7].
جدول زير، ميانگين سالان? حجم آب مجازي درحال جابه‌جايي در باز? زماني 1997تا???? را نشان مي‌دهد.
جدول1-3: ميانگين سالان? حجم آب مجازي درحال جابه‌جايي در باز? زماني 1997تا???? به‌تفکيک محصولات. (منبع: [2])
عنوان
حجم
(ميليارد مترمکعب در سال)
درصد
محصولات کشاورزي
987
61
دام و فرآورده‌هاي دامي
276
17
محصولات صنعتي
362
22
مجموع
1625
100
16درصد کلّ آب مصرف‌شده در جهان
واژ? آب مجازي، آب، غذا و تجارت را به يکديگر پيوند مي‌دهد. اين اعداد و ارقام نيز به‌خوبي گواه اين مطلب در مقياس جهاني است. کشورهاي واقع در مناطق خشک و نيمه‌خشک مي‌توانند با واردات کالاهاي آب‌بر، نظير مواد غذايي، آبي را که براي توليد آن نياز است، براي استفاده در ساير بخش‌ها حفظ کنند. انتقال آب حقيقي در حجم زياد و در فاصله‌هاي طولاني براي مشکلات انتقال و هزينه‌هاي زياد آن، تقريباً غيرممکن به‌نظر مي‌رسد. دراين‌حال تجارت مواد غذايي با انتقال مجازي حجم عظيمي از آب مي‌تواند همگون‌سازِ پخش ناهمگون منابع آب باشد.
بخش کشاورزي، به‌عنوان پرمصرف‌ترين بخش، در حدود 74درصد از منابع آب شيرين جهان را مصرف مي‌کند [4]. برخي از کشورهاي کم‌آب براي تأمين بخشي از اين آب، با ناديده‌گرفتن ظرفيت‌هاي طبيعي، آب‌هاي زيرزميني را بيش از حد پمپاژ کرده و بيش از اندازه آب دريا را نمک‌زدايي مي‌کنند. نتايج نشان مي‌دهد که توليد محصولات در چنين وضعيتي، بيش از پنج برابر گران‌تر است [8]. کشورهاي کم‌آب مي‌توانند با دخالت‌دادن تجارت آب مجازي در سياست‌هاي آبي، علاوه‌بر اينکه ميزان دسترسي خود را به منابع آب جهاني افزايش مي‌دهند، از افزايش فشار بر منابع محدود خود نيز بکاهند. واردات مواد غذايي به‌منظور استفاده از منبع تجارت آب مجازي، بخش‌هاي اقتصادي و اجتماعي و محيط‌زيست هر کشور را تحت‌تأثير قرار مي‌دهد و با امنيت غذايي و فرهنگ کشور همبستگي مستقيم دارد. کشورهاي کم‌آب مي‌توانند با توجه به اوضاع و ظرفيت‌ها و نيازهاي داخلي و همچنين ملاحظات امنيت غذايي خود، نقط? بهينه‌اي را براي ميزان واردات مواد غذايي به کشور بيابند.
سالانه به کانالي پر از آب نياز است به عمق يک متر و عرض يک کيلومتر و طول هفت ميليون کيلومتر، يعني 180 برابر محيط کره زمين، تا روزانه 3000 کالري انرژي را براي 1/6ميليارد نفر جمعيت کره زمين توليد کند[4]. در ارقام کوچک‌تر مي‌توان گفت به‌ازاي توليد هر کالري، يک ليتر آب نياز است [2]. درحالي‌که کر? زمين تا سال 2050 با ?تا?ميليارد نفر افزايش جمعيت مواجه خواهد بود [4]. تأمين آب و غذاي اين جمعيت از هم‌اکنون جاي بحث است. بدون شک چالش‌هاي پيشِ ‌رو در مديريت منابع آب با 25 سال پيش از اين بسيار فرق کرده است و تا 25 سال آينده نيز وضعيت بسيار متفاوت خواهد بود [4]. پخش ناهمگون منابع آبي، تلاش کشورها براي تأمين امنيت غذايي ملت‌هاي خود، نياز به توسع? زيرساخت‌هاي آبي و کمبود منابع مالي در اين زمينه، مسئل? آب براي توليد غذا را به مسئله‌اي بين‌المللي تبديل کرده است. مفهوم آب مجازي در ده? اخير، به‌خوبي توانسته است بحث آب براي غذا را به‌گونه‌اي شفاف و کمّي به‌تصوير بکشد. ظهور بحث آب مجازي، توجه مديران منابع آب را به‌سوي شاه‌راه‌هاي عظيم آب مجازي جلب کرد که مي‌توانند به کمک مسيرهاي انتقال آب حقيقي بيايند. درحالي‌که توسع? هدفمند تجارت آب مجازي توسع? پايدار منابع آبي را نشانه رفته است، مشکلات اجتماعي و فرهنگي ناشي از دگرگوني ساختار‌ها و مشکلات حکومتي و سياسي که تأمين غذاي برخي از کشورهاي واردکننده را به چالش مي‌کشد، مسئل? تجارت آب مجازي را به مسئله‌اي کلان و پيچيده تبديل مي‌کند. دراين‌خصوص به‌نظر مي‌رسد چاره‌اي نيست مگر حل آن‌ها در آينده‌اي نزديک.
1-3: آب آبي8 و آب سبز9
در چرخ? هيدرولوژي، منابع آب به دو دست? آب آبي و آب سبز گروه‌بندي مي‌شود. آب‌هاي زيرزميني و آب‌هاي سطحي، آب آبي را تشکيل مي‌‌دهند. به رطوبت خاک در مناطق غيراشباع، آب سبز مي‌گويند. منشأ آب آبي و آب سبز، بارندگي است. آب باران بعد از نفوذ در خاک و قبل از اينکه به منطق? اشباع برسد، آب سبز را تشکيل مي‌دهد. آب‌هاي زيرزميني (منطق? اشباع) و همچنين رواناب حاصل از اين بارندگي که به رودخانه‌ها، درياچه‌ها، پشت سدها و تالاب‌ها مي‌پيوندد، آب آبي را شامل مي‌شوند. کشاورزي ديم در اصل از بخش آب سبز حاصل از بارندگي تغذيه مي‌کند؛ درحالي‌که کشاورزي آبي از آب آبي مهارشده‌اي سيراب مي‌شود که به زمين‌هاي کشاورزي هدايت مي‌شود. با توجه به نقش اين دو در توليد مواد غذايي مي‌توان گفت که منشأ آب مجازي، آب آبي و آب سبز است. بر اين اساس مي‌توان آب مجازي را به آب مجازي آبي و آب مجازي سبز گروه‌بندي کرد [9].
آب سبز براي نخستين‌بار با کمک فالِن‌مارک معرفي شد [10]، تا بتوان با تفکيک آن از آب آبي، با گروه‌بندي مناسبي از منابع آب، راحت‌تر آن را مديريت کرد. همچنين با استفاده از اين مفهوم نو مي‌توان از نقش آب در توليد محصولات کشاورزي در مناطق نيمه‌خشک ارزيابي دقيق‌تري به‌دست داد. درمقايسه‌با آب آبي، آب سبز ازنظر حجم ذخاير آب شيرين و مشارکت در توليد مواد غذايي منبع بزرگ‌تري است. درواقع، 65درصد از نزولات آسماني به آب سبز و باقي به آب آبي تبديل مي‌شود [4]. همچنين در حدود 80درصد زمين‌هاي کشاورزي در جهان زير کشت ديم هستند که 60درصد غذاي مردم را توليد مي‌کنند [9]. بهره‌برداري از آب آبي به‌دليل نياز به شبکه‌هاي انتقال و پخش آب، بسيار گران‌تر از آب سبز است؛ اما همين قابليت انتقال و پخش، مديريت آن را ساده‌تر کرده و گزينه‌هاي بهره‌برداري از آن را در بخش‌هاي کشاورزي و صنعتي و خانگي افزايش داده است؛ درحالي‌که تنها راه بهره‌برداري از آب سبز توليد محصولات ديم است. در سال‌هاي اخير، با ظهور مفهوم آب مجازي و درک نقش تجارت مواد غذايي در پخش منابع آب و شناسايي استعداد مناطق در توليد محصولات با شاخص‌هاي کمّي جديد، مديريت آب سبز آسان‌تر شده و به بهره‌برداري بهينه از آن پافشاري مي‌شود.
جدول و اَشکال صفح? بعد مفاهيم پيش‌گفته را به‌طور دقيق‌تري نشان مي‌دهد.
شکل 1-1: چرخ? آب آبي و آب سبز. (منبع [11])
همان‌طورکه شکل 1-1 نشان مي‌دهد، آب حاصل از رواناب، آب درياچه‌ها، سدها، رودخانه‌ها، تالاب‌ها و آب‌هاي زيرزميني در منطق? اشباع، آب آبي را تشکيل مي‌دهد و رطوبت خاک در منطق? غيراشباع، آب سبز را. شکل 1-2 تعادل منابع آب شيرين را نشان مي‌دهد و به مقايس? ميزان آب آبي و آب سبز مي‌پردازد.
شکل 1-2: تعادل آب شيرين در جهان. (منبع [4])

جدول 1-4: خصوصيات آب آبي و آب سبز. (منبع [10])
نوع آب
آب آبي
آب سبز
منابع
رودخانه‌ها، درياچه‌ها،
پشت سدها و تالاب‌ها
آبي است که در خاک
غيراشباع ذخيره شده است
قابليت انتقال
بسيار زياد
تقريباً امکان‌ناپذير
جايگزيني منابع
محتمل
ناممکن
کاربرد
بسيار زياد
محدود
امکانات جابه‌جايي
نيازمند امکانات
بدون نياز به امکانات
هزين? استفاده
زياد
کم
تأثير بر سيستم هيدرولوژيکي
داراي اهميت
کم‌اهميت‌تر
تأثير بر خاک
داراي اهميت
کم‌اهميت‌تر

1-4: معرفي روش‌‌هاي کمّي
1-4-1: روش محاسب? آب مجازي ذخيره‌شده در محصولات کشاورزي
به‌منظور تعيين خالص صادرات و واردات آب مجازي کشور‌ها، محصولات زراعي و باغي عمد? منتخبي که صادر يا وارد مي‌شوند، بررسي مي‌شوند. براي محاسب? آب مجازي مصرفي با کمک هر محصول، از روابط زير استفاده مي‌شود:
1-1: منابع [1] و [7]
در رابط? 1-1،SWD10 ، آب مصرفي ويژه با کمک محصول i و در منطق? j است. به‌دليل تنوع اقليمي کشور، هر نوع محصول در نواحي گوناگون ممکن است مقادير مصرف آبِ گوناگون داشته باشد. ازاين‌رو براي هر محصول در هر منطقه، به‌طور جداگانه مقادير SWD محاسبه شده و ميانگين وزني آن براي کشور محاسبه مي‌شود.
نياز آبي گياه11 براي محصول i و در منطق? j است. هوکسترا و ساير محققان، براي محاسب? CWR از استفاده کردند [7] و [1]. پس از کسرکردن ميزان آبياري مؤثر و اِعمال بازده آبياري، انداز? CWR را محاسبه کردند.
1-2: منابع [1] و [7]
1-3: منابع [1] و [7]
تبخير و تعرق گياه مرجع
تابش خالص از سطح گياه

ميانگين دماي هوا
سرعت باد در ارتفاع دومتري از سطح زمين
فشار بخار اشباع
فشار بخار واقعي
اختلاف فشار بخار
شيب منحني فشار تبخير
ثابت رطوبت سنج
در رابط? 1 رفتار محصول i و در منطق? j است.
پس از آنکه SWD محاسبه شد، از رابط? زير ميانگين وزني کشوري محاسبه خواهد شد:
1-4: منبع [6]
در رابط? فوق، آب مصرفي ويژ? هر واحد محصول iام در کشور است.
کل توليد محصول iام در ناحيه jام است.
کل توليد محصول iام در کشور است.
بدين روال براي تمامي محصولات محاسبه مي‌شود. به‌عنوان شاخص آب مصرفي هر تن محصول iام برحسب مترمکعب است. درواقع بيانگر کل آبي است که بايد مصرف شود تا يک تن محصول iام توليد شود و به آن آب مصرفي پاي? هر واحد محصول iام گويند. واژ? آب مصرفي پايه، به کل انداز? آب مصرفي با کمک يک کالا، محصول کشاورزي، يک رشته فعاليت يا در سطح کلان‌‌تر براي کل کشور و حتي با کمک يک فرد (شامل آب واقعي و مجازي) گفته مي‌شود.
1-4-2: روش محاسب? دبي آب مجازي درحال جابه‌جايي
براي تعيين کلّ آب مجازي براي کلّ صادرات يک محصول، ، از رابط? زير استفاده مي‌شود:
1-5: منابع [1]، [6] و [7]
در رابط? فوق، کلّ صادرات محصول iام است. به همين روال براي کلّ آب مجازي واردشده به کشور، ازطريق محصول iام، ، محاسبه مي‌شود:
1-6: منابع [1]، [6] و [7]
در رابط? 4، کلّ واردات محصول iام است. شايست? يادآوري است که اين ارقام، برحسب مترمکعب است.
کلّ اندازه و ارزش ارزي و براي هر محصول iام در سايت آماري فائو موجود است. فرض مي‌شود که ارزش دلاري کل محصول صادرشده

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه با موضوع اهورامزدا، اساطیر ایران، ناخودآگاه Next Entries دانلود پایان نامه با موضوع اهورامزدا، شاهنامه فردوسی، گاو برمایه