مقاله رایگان با موضوع آموزش عالی، خصوصی سازی، دانشگاهها، کیفیت آموزش

دانلود پایان نامه ارشد

از دانشگاههای دولتی است. شرایط کاری اساتید در بخش خصوصی تاثیر منفی بر نوآوری در تدریس و انعطافپذیری در آموزش عالی دارد؛ بهطور کلی اساتید در این مراکز دستمزهای پایینی دریافت میکنند و دلگرمیای برای انجام پژوهش و تحقیق ندارند. بودجههای اختصاص یافته به تحقیق و پژوهش پایین بوده و از آن استقبال نمیشود. به همین علت اساتید مجبور به داشتن شغلهای دیگر هستند (Paggotti, 2001). در چنین موقعیتهایی، دانشگاههای خصوصی تعداد اساتید تمام وقت خود را به حداقل ممکن میرسانند و در نتیجه وضعیت کیفیت تدریس بسیار نگران کننده است (Bat – Erdene, 2007).
دلایل بنیادین بر علیه یا له خصوصی سازی در آموزش عالی
تاکنون در زمینهی نحوهی کنترل و کیفیت هدایت مراکز آموزشی، به خصوص آموزش عالی، نظریههای گوناگونی ارائه شده است. در طول دهههای گذشته، بویژه دو دههی اخیر، نظریه پردازان اقتصاد آموزشوپرورش در مدیریت آموزشی از زوایای مختلف و با عنایت به آیندهی آموزش عالی، دیدگاههای جالب توجهی را در زمینه لزوم کنترل و هدایت کلی این نهاد کلان آموزشی توسط دولتها بیان داشتهاند. از این میان دانشمندانی چون وست16 و آیزنباخ17 را میتوان نام برد. از طرفی دیگر برخی از صاحبنظران به کنترل مردمی (خصوصی) این مراکز توجه داشتهاند، که از جمله آنان جان کوب18 ، تری مو19 ، جیمز مدیسون20 و اشنایدر21 را باید نام برد (تسنیمی و سجادی، 1380، ص 18). بهطور کلی، دلایل طرفداران خصوصی سازی آموزش عالی غالبا بر محور توجه بیشتر به مواردی از قبیل تنگناهای آموزشی، نرخ رشد جمعیت متقاضی آموزش، عدم تناسب هزینههای آموزشی با نرخ رشد جمعیت متقاضی، افت کیفی در مراحل تحصیلی، افزایش یارانه (سوبسید) مربوط به آموزش طبقه فقیر جامعه از راه کاهش هزینههای آموزشی مربوط به افراد طبقه مرفه جامعه، شکوفایی استعداد بالقوهی جامعه در بخشهای فرهنگی، اجتماعی و نظایر آن، نیز حذف تشکیلات غیرضروری و کاهش حجم دولت در بخش آموزش دور میزند. به عبارت دیگر، این عده در درجهی اول به رفع تنگناهای آموزشی از راه حذف کنترل دولت توجه دارند و بر این باورند که چون نرخ جمعیت متقاضی آموزش عالی با افزایش سرانه آموزش عالی برای هر فرد متناسب نیست، کاهش کنترل دولت را راهی میداند که موجب ایجاد این تناسب میشود. از جهتی دیگر در دفاع از بهبود عملکرد این نهاد آموزشی، بهترین و تنها راه بهبود این عملکرد را خصوصی شدن میدانند. چنانکه جان کوب و تری مو میگویند: « تنها از طریق خصوصی سازی تعلیم و تربیت است که نظام فوق از سودمندی و کیفیت بهتر برخوردار میشود ». جیمز مدیسون نیز در بیان حمایت از خصوصی سازی اظهار میکند که : « برای افزایش موفقیت مراکز آموزشی باید مردم هر ایالت و ناحیه در تعلیم و تربیت دخالت نمایندو تقریبا این مراکز را از انحصار دولت خارج سازند ». اشنایدر نیز اعلام میکند که : « عدالت حکم میکند که برای تحقق کیفیت آموزشی و موفقیت بیشتر، تصمیمگیری در بارهی مراکز آموزشی، بیشتر در سطح مردمی ( اکثریت ) و نه دولت ( اقلیت ) صورت گیرد » (همان، ص 19). از طرفی مخالفان نظریه خصوصی سازی در رد آن به مسائل و مشکلاتی استناد میکنند که ناشی از توسعهی بخش خصوصی آموزش عالی است. مهمترین مسئله، ارتباط بین موسسات بخش خصوصی با دولت است. دولت در هر حال، باید تنظیم کنندهی مقررات و قوانین کلانی باشد که سرلوحهی کار مراکز آموزش عالی، ولو خصوصی باشد. نظریهپرداز معروف وست در سال 1982 به رد دلایل موافقان خصوصی سازی میپردازد و میگوید: دیوانسالاری قدرتمند دولتی به گسترش، تعلیم و تربیت، آموزش عمومی و بهبود موفقیت آن کمک میکند. این گسترش انحصار و اختیار دولت بر مراکز دولتی به بهبود کیفیت آموزشی یاری میرساند (همان، ص 29).
علل خصوصی سازی در آموزش عالی
آموزش عالی نه فقط به عنوان یک کالای مصرفی که نخبگان جامعه به آن توجه دارند بلکه بهخاطر اینکه یک عنصر ضروری در عملکرد اقتصاد ملی کشورهاست دارای اهمیت است. بنابراین تصادفی نیست که تعداد موسسات آموزش عالی و نیز تعداد دانشجویان مشغول به تحصیل در آنها، در تمامی کشورهای پیشرفته، همواره در حال افزایش بوده است. از سوی دیگر، نظام دانشگاهی انبوه و در عین حال با کیفیت بالا، پرهزینه است و برای بهدست آوردن منابع مالی عمومی با دیگر بخشها رقابت میکند. گسترش آموزش عالی در بین کشورهای جهان، هم ضروری و هم مورد علاقه آنها است اما تامین هزینههای زیاد آن نیز همواره مسئله ساز بوده است (Barr, 2004). از طرفی خصوصی سازی آموزش عالی معمولا میتواند یک عامل کمک کننده به استقلال دانشگاهی باشد. شرایط جامعهی بزرگتر محیط بر هر موسسه، ناگزیر استقلال سازمانی را محدود میسازد. در حالت عادی، که موسسه آموزش عالی، به دو صورت مستقیم یا غیرمستقیم، بودجهی قابل توجهی از دولت دریافت میکند، طبیعی است که دولت به چگونه هزینه شدن بودجه علاقهمند باشد (Miandehi & Lavasani. 1998). سوالات مهم و اساسی در مورد آموزش عالی این است که چه کسانی و چهقدر باید هزینههای آموزش عالی را بپردازند؟ و نیز چه کسانی و چهقدر باید آموزش عالی را کنترل کنند؟ (Whitney, 2003) چگونه تخصیص بهینه منابع در داخل دانشگاهها شکل گیرد و مدیریت شود و بالاخره اینکه چگونه دانشگاهها با وجود این مشکلات از پس مسئولیتهای اجتماعی خود برآیند و استقلال سازمانی خود را حفظ کنند؟ (Wche, 2002) آموزش عالی صرفنظر از مشکلات متعدد، دارای دو هدف اصلی است: اول افزایش کیفیت و تنوع آموزشی و دوم دلایل تساوی و عدالتخواهانه. اما دولت به تنهایی از پس هزینههای آموزش عالی برنمیآید و نیاز به سرمایهگذاری بخش خصوصی نیز وجود دارد (Barr, 2005). از جمله هزینههای رقیب آموزش عالی میتوان به هزینههای مربوط به آموزش دورههای ابتدایی و متوسطه، هزینههای بهداشتی و … اشاره کرد. البته این مشکلات در زمان کسادی و رکود اقتصادی تشدید میشود. بهدلیل منابع مالی نامحدود دولتی جهت سرمایهگذاری بهینه برای رشد و توسعه نظام آموزشی، مشارکت مردمی ابزاری مناسب برای تجهیز هر چه بهتر منابع است (قاجارگر، 1380).
بخش آموزش عالی از لحاظ هزینهبری بخش پراشتهای جامعه است. به موازات آن، هم اکنون آموزش عالی بیش از هر زمان دیگری محرک رشد اقتصادی کشورهاست و به همان میزان در برآورده ساختن آرمانهای اقشار کم درآمد جامعه و سهیم کردن آنان در فرصتهای اقتصادی و اجتماعی اهمیت دارد، چرا که مواجه شدن با این آرمانها برای پیشبرد اهداف سیاسی و تحکیم روابط اجتماعی برای دولتها از اهمیت زیادی برخوردار است. به همین دلیل آموزش عالی نیاز دارد تا در حد توان خود برای تربیت دانشجویان بیشتر تلاش کرده و در این زمینه سرمایهگذاری کند (Zumeta, 2001). اما از سوی دیگر با مشکل کمبود منابع مواجه است. بهعلاوه آموزش عالی در بیشتر کشورها متهم به فقدان حسابرسی یا عدم پاسخگویی به دانشجویان، وزارت، تجارت و صنعت است. در بررسی دلایل خصوصی سازی آموزش عالی، میتوان موارد زیر را برشمرد:
بهبود کیفیت آموزشی: مهمترین دلیل خصوصی سازی در آموزش عالی را باید در بهبود کیفیت آموزشی جستجو کرد. موسسات آموزش عالی باید اولویت زیادی برای تضمین بروندادها و دروندادهای خود قائل باشند. البته باید توجه داشت که استانداردها و شاخصهای کیفیت نمیتوانند برای تمامی کشورها برابر باشند. مضاف بر اینکه دستیابی به کیفیت مطلوب، مستلزم تامین منابع انسانی و مالی کافی برای آموزش عالی است.
امکان افزایش قدرت انتخاب و تصمیمگیری مدیران: در مراکز خصوصی آموزش عالی میتوان ادعا نمود که مدیران از قدرت انتخاب و تصمیمگیری بیشتری برخوردارند و میتوانند از افراد کاراتر و شایستهتر استفاده نمایند.
حاکمیت خواستههای اکثریت (ملت) به جای اقلیت (دولت): در مراکز خصوصی، اقلیت کمتر میتواند به معنی واقعی دخالت نماید و آنچه حاکمیت و محوریت دارد خواستههای اکثریت یا ملت است. عدم حاکمیت خواستههای اقلیت، در قالب قوانین و مقررات دولتی، یعنی افزایش کیفیت و عملکرد آموزشی، دولت به لحاظ توجه به مصالح و منافع ملی، کمتر به خواستهها و شرایط محدود منطقهای توجه دارد و این امر به بیتوجهی به خواستههای اکثریت در امر آموزشی منجر میشود.
عدم حاکمیت خواسته و آرمانهای والا (سیاسی – ایدئولوژیکی): در مراکز خصوصی، ارزشهای مذهبی و ایدئولوژیکی سطح بالا کمتر حاکم است و ارزشهای موجود در این مدارس بیشتر جنبهی علمی دارد که این خود به بهبود کیفیت و عملکرد آموزشی کمک میکند.
امکان بروز توانمندیها: عدم کنترل افراد یک سازمان از طریق قوانین و مقررات استخدام دولتی زمینهی بروز شایستگیها و توانایی افراد آن سازمان را بیشتر فراهم میکند و عملکرد بهتر سازمان آموزش عالی خصوصی را باید در این زمینه جستجو کرد.
تحلیل هزینه – فایده: آموزش عالی 2 نوع فایده دارد: یکی فایده و بازده غیرمستقیم است مثل رفاه اجتماعی، ارتقای سطح فرهنگ، تغییر رفتار فردی و جمعی و … دومی فایده مستقیم است. مانند افزایش درآمد و سطح رفاه مادی. طرفداران نظریه خصوصی سازی معتقدند، از آن جایی که بیشترین فایدهی آموزش عالی فایدهی مستقیم است، کسانی که از این فایده بهرهمند میشوند باید هزینه دسترسی به این فایده را نیز بر عهده گیرند و دولت موظف به تقبل هزینهی فوق نیست.
حمایت از قوانین و مقررات حاکم بر این مراکز: در مراکز خصوصی، قوانین و مقررات مربوط به مدیریت، برنامهریزی، نظارت و ارزشیابی را بیشتر خود کارگزاران تنظیم میکنند و به همین دلیل از حمایت جدی آنان برخوردار است. در مراکز دولتی، پذیرش قوانین و مقرراتبیشتر جنبهی تحمیلی و اجباری دارد. بهعبارت دیگر، در مراکز خصوصی، دیوانسالاری خودجوش وجود دارد که تخلف از آن ( برخلاف تخلف از دیوانسالاری دولتی) جنبهی سیاسی ندارد.
به نظر طرفداران نظریهی خصوصی سازی، رقابت در مراکز خصوصی نسبت به مراکز دولتی بهتر و موثرتر انجام میشود. این رقابتها بیشتر جنبهی علمی دارند. در مراکز دولتی، به دلیل مشکل حضور تعداد زیاد دانشجو در کلاس درس، عدم برقراری نسبت متوازن بین دانشجو و استاد، تنگناهای آموزشی دیگر و … انجام این رقابت موثر و علمی، عملا ممکن نیست (تسنیمی و سجادی، 1380، صص 28 و 27).
بررسی تجربه برخی کشورها در خصوصی سازی آموزش عالی
تحقیقات بیانگر این مطلب است که همواره کشورها سیاستهای متفاوتی را جهت گسترش بخش خصوصی اتخاذ نمودهاند که مهمترین آنها چگونگی تامین منابع مالی است. برای افزایش منابع مالی در بخش خصوصی آموزش میتوان به مواردی چون کمکهای مردمی، اخذ مالیات، اخذ شهریه در کنار اعطای وام و بورس تحصیلی اشاره نمود (محمودی، 1375، ص 141). خصیصهی مشترک تدارک آموزش عالی آن است که شهریه یکی از منابع اصلی درآمد به شمار آید (Boyd,1999). بطوریکه برای مثال 50 درصد دانشجویان در اوکراین (Cabinet of, Ministers of Ukraine Decree, 2008) 73 درصد در برزیل و 83 درصد در ایران (وب سایت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) شهریه میپردازند و این سبب شده تا دانشجویان برخاسته از خانوادههای کم درآمدتر در دسترسی به آموزش عالی با مشکل مواجه شوند. از این رو دولتها میکوشند تا با اعطای کمک هزینهها، وام و بورسهای تحصیلی و تسهیلات ویژهای چون هدایا و جوایز بر این مشکل غلبه کنند. اغلب کشورهای پیشرفته برای آموزش غیراجباری بهخصوص آموزش عالی یارانه میپردازند که گرایشی عدالتجویانه دارد (Garsia & Walde, 2000). دریافت شهریه در ایالات متحده امریکا تنها 20 – 15 درصد هزینههای آموزش عالی را پوشش میدهد. براساس گزارش سازمان همکاری و توسعهی اقتصادی (OECD) در سال تحصیلی 2009- 2008 کشورهای عضو این سازمان به طور متوسط برای هر دانشجوی تمام وقت بالغ بر 8400 دلار هزینه کردهاند. در حالی که ایالات متحده در همین سال برای هر دانشجوی تمام وقت خود حدود 19000 دلار هزینه نموده است (A Report of the Delta Cost project. 2010). در برخی از کشورها نیز تعداد خاصی از دانشگاههای رایگان (یا با هزینههای خیلی پایین) وجود دارند که دولت به آنها کمکهایی اعطا میکند (Marcucci & Johnstone, 2007).

پایان نامه
Previous Entries مقاله رایگان با موضوع آموزش عالی، خصوصی سازی، دانشگاهها، خدمات آموزشی Next Entries مقاله رایگان با موضوع آموزش عالی، دانشگاهها، موسسات آموزش عالی، دانشگاههای دولتی