مقاله درمورد قرآن کریم، تعالیم اسلام، عقل و ایمان، حق الزحمه

دانلود پایان نامه ارشد

خصلت و بینش و منش است و فراتر و برتر از حجاب می‌باشد و در تعالیم اسلامی‌یکی از فضائل اخلاقی است و جایگاه والایی دارد، خودداری از کارهای حرام و دوری کردن ازمعناي عام عفاف است. از آنجایی که شرف و ارزش انسان در گرو بدست آوردن حقیقت انسانیت است پس راه رسیدن به این حقیقت و کمال دوری از گناه و معصیت و چشم پوشی و روگردانی از خواسته‌های نفسانی می‌باشد که اگر به این اصل توجه نگردد موجبات سقوط انسان و در نتیجه انحطاط جامعه فراهم مي شود.به دلیل اهمیت بحث عفاف ،به بررسی دقیق این واژه ومفهوم آن خواهیم پرداخت.

2-1-1 عفاف در لغت:
واژه “عفاف” به” فتح عین”، مصدر ماده “عَفَّ “می‌باشد که مصدر دیگر آن “عِفَّّة “است و این دو دقیقاً به یک معنا می‌باشند و به جای یکدیگر به کار می‌روند.
معنای واژه عفت “اَلعِفَّه الکَفَّ عمّا لا یَحِلُّ” 1. ]خودداری از چیزی است که حلال نباشد[
در جای دیگر نیز چنین معنا شده “العِفَّةَ حصول حالة لِلنَّفس تَمنَعَ بها عَن غَلَبة الشهوة” 2
]عفت حالت درونی و نفسانی است که توسط آن از غلبه شهوت جلوگیری می‌شود.[
همچنین در معناي واژه عفاف چنین آمده است:
” عبارتست، خویشتن داری از آنچه حلال و زیبا نیست “3
و نگرش دیگر در بیان معنای عفاف بدین گونه می باشد “عَفَّ عن الشّیً ای امتنع عَنهَ فَهُوَ عفیف “4
]عفاف از چیزی ورزید، یعنی از آن امتناع ورزید پس او عفیف است.[
مرحوم نراقی ذیل عفت آورده است:
“عفت: عبارت است از مطیع و منقاد شدن قوه شهوانیه از برای قوه عاقله که در اقدام به خوردن و نکاح و حدود اوامرالهی را به لحاظ کمّی و کیفی نگهدارد”5
” عفت : به معنای باز ایستادن از حرام، پارسایی کردن، پرهیزگاری، پارسایی، پاکدامنی” 6
” عفاف پارسایی و پرهیزگاری نهفتگی، پاکدامنی، خویشتن داری “7
و همچنين آمده است:” پارسایی، پرهیزگاری، پاکدامنی در تداول غالباً به کسر اول تلفظ می‌کنند “8

2-2 عفاف در اصطلاح:
“زندگی انسان در دو بُعد قابلیت رشد و تکامل دارد. یکی بعد مادی و دیگری بعد معنوی است. از دایره اول: برخورداری از رفاه، آسایش و سلامت جسم و پرورش آن می‌توان اشاره کرد. و از دایره کمالات معنوی، پرورش خصوصیات اخلاقی و انسانی بدست آوردن دانش و معرفت است.عفت و حیا نیز یکی از این خصلت‌هاست. پروا پیشگی همیشه برانسان‌ها حاکم بوده، هم غار نشینان نخستین که با برگ درختان و پوست حیوانات خود را می‌پوشاندند هم در عصر کنونی. بنابراین، این خصلت همیشه در انسان‌ها بروز داشته است. حیا و عفت تاریخ بردار نیست گرچه برای پوشش می‌توان تاریخ تعیین کرد.عفاف روح پوشش است و پوشش کالبد آن، عفاف فلسفه پوشش است و پوشش تضمین کننده آن “9
در مورد پوشش و عفت زن اینگونه سخن آمده است : “وقتی که زن مقام و موقع خود را در برابر مرد یافت و نقطه ضعف مرد را در برابر خود دانست، همان طور که متوسل به زیور خود آرایی و تجمل شد که از آن راه قلب مرد را تصاحب کند، متوسل به دور نگهداشتن خود از دسترس مرد نیز شد.عفاف تنها پاکدامنی جنسی نیست. در جای دیگر اشاره به این مطلب را نیز دارد: عفاف یعنی آن حالت نفسانی، یعنی رام بودن قوه شهوانی تحت حکومت عقل و ایمان، عفاف و پاکدامنی یعنی تحت تأثیر قوه شهوانی نبودن، مانندآن افرادی که تا در مقابل یک شهوتی قرار می‌گیرند بی اختیار می‌شوند و محکوم این غریزه خود هستند ،نبودن، این معنای عفاف است “10 عفت در اصطلاح علم اخلاق چنین تعریف شده است: این ماده در اصل به معنای حفظ نفس از تمایلات و شهوات نفسانی است. همان گونه که تقوی به معنی حفظ نفس از انجام گناهان می‌باشد.به هر حال از قرآن مجید و روایات اسلامی استفاده می‌شود که عفت از فضایل انسانی است و هیچ کس در مسیر الی الله بدون داشتن عفت به جایی نمی‌رسد.در زندگی دنیا نیز آبرو و حیثیت و شخصیت انسان در گرو عفت است.
” همچنین علمای فن اخلاق مجموع فضایل نفس را در تحت 4 جنس داخل کرده‌اند که آن چهار عبارت است از:الف- حکمت ب- عفت ج- شجاعت د- عدالت
و حکمت را فضیلت نفس ناطقه ممیزه دانسته‌اند و شجاعت را از فضایل نفس غضبیه و عفت را از فضایل نفس شهویه و عدالت را تعدیل فضایل ثلالث شمرده‌اند “.11
در قرآن کریم عفیف به شخصی اطلاق می‌شود که خود نگهدار و با مناعت باشد که براساس کاربرد قرآنی مفهومی گسترده داشته و به موارد ذیل قابل تقسیم است:
* عفت در فقر: عبارتست از قناعت ورزی و حفظ نفس از رذالت و پستي تا گناهی از وی صادر نشود. خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید:
لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيم.12 ]اين صدقات از آن بينوايانى است كه خود را در طاعت حق محصور كرده‏اند و در طلب قوت ناتوانند و آن چنان در پرده عفاف اند كه هر كه حال ايشان نداند پندارد كه از توانگرانند. آنان را از سيمايشان مى‏شناسى كه به اصرار از كسى چيزى نخواهند. و هر مالى كه انفاق مى كنيد خدا به آن آگاه است.[
* عفت در غنی: عبارت است از نگهداری و حفظ نفس از شهواتی که بواسطه وسعت حال و امکانات مالی برای توانگر حاصل می‌شود. قرآن کریم می‌فرماید:”وَ ابْتَلُوا الْيَتامى‏ حَتَّى إِذا بَلَغُوا النِّكاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ وَ لا تَأْكُلُوها إِسْرافاً وَ بِداراً أَنْ يَكْبَرُوا وَ مَنْ كانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَ مَنْ كانَ فَقِيراً فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَ كَفى‏ بِاللَّهِ حَسِيباً ” 13 و يتيمان را [نسبت به امور زندگى‏] بيازماييد تا زمانى كه به حدّ ازدواج برسند، پس اگر در آنان رشد لازم را يافتيد اموالشان را به خودشان بدهيد و آن را از [ترس‏] آنكه مبادا به سن رشد رسند [و از شما بگيرند] به اسراف وشتاب مخوريد. و [از سرپرستان ايتام‏] آنكه توانگر است بايد [از تصرّف در مال يتيم به عنوان حق الزحمه‏] خوددارى كند و هر كه تهيدست است به اندازه متعارف مصرف نمايد وهنگامى كه خواستيد اموالشان را به خودشان بدهيد [براى آنكه در آينده اختلاف و نزاعى پيش نيايد] بر آنان گواه بگيريد و خدا براى محاسبه كافى است.)
* عفت در شهوت: “عفت در افرادی که توانایی برانجام نکاح ندارند، خودداری نفس از شهوات و حفظ پاکدامنی از آلودگی به گناه، و از طریق: روزه گرفتن، انجام عبادات، همواره به یادخدا بودن، ذکر او را در دل داشتن و فکر را در جلب رضایت پروردگار صرف کردن می‌باشد.”14 قرآن کریم می‌فرماید:”وَلیَستعفف الذین لایَجدونَ نِکاحاً حتّی یغنیهُمُ الله من نَضلِهِ… وَمَن یُکرِههُنَّ فانَّ اللهَ مِن بَعدِ اِکراهِهِنَّ غفورٌ رحیمٌ ” 15 ]و کسانی که امکانات زناشویی، نمی‌یابند باید خویشتن داری کنند تا خدا آنها را از کَرَم خویش بی نیاز گرداند… هر کس آنها را به زور وادار کند، بی تردید خدا پس از اجبارشان، نسبت به آنها آمرزنده مهربان است.[
* عفت در پوشش: عفت در پوشش از منظر قرآن کریم آن چنان اهمیت داردکه خداوند تعالی درقرآن کریم می‌فرماید:” وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللاَّتِي لا يَرْجُونَ نِكاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِينَةٍ وَ أَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيم” 16 ]و بر زنان از كار افتاده‏اى كه اميد ازدواجى ندارند، گناهى نيست كه حجاب و روپوش خود را كنار بگذارند، در صورتى كه با زيور و آرايش خويش قصد خودآرايى نداشته باشند. و پاكدامنى براى آنان بهتر است و خدا شنوا و داناست.[ . ]مهمترین مسأله‌ای که در آیات سوره نور تعقیب شده، مسأله عفت عمومی و مبارزه با هر گونه آلودگی جنسی است که از جمله اذن گرفتن کودکان، هنگام ورود به خوابگاه پدر و مادر است و همچنین مسأله حجاب برای زنان سالخورده را بيان می‌فرماید،که زنان از کار افتاده ای که امیدی به ازدواج ندارندو در این استثناء نيز دو شرط را بيان كرده است: اول: اینکه به سن و سالی برسند که معمولاً امیدی به ازدواج ندارند و به تعبیر دیگر جاذبه جنسی را کاملاً از دست داده باشند دوم: خود را زینت نکنند.روشن است که با این دو قید مفاسد کشف حجاب در مورد آنان وجود نخواهد داشت و به همین دلیل اسلام این حکم را از آنا ن برداشته است. این نکته نیز روشن است که منظور از برهنه شدن و بیرون آوردن همه لباس‌ها نیست بلکه کنار گذاشتن لباس‌های رویی است که بعضی روایات از آن تعبیر به چادر و روسری کرده اند.در پایان آیه اضافه می‌کند که با همه احوال اگر آنها تعفف کنند و خویشتن را بپوشانند برای آنها بهتر است. چرا که از نظر اسلام هرچند که زن جانب عفاف و حجاب را رعایت کند پسندیده‌تر و به تقوا نزدیک تر است[17
قرآن کریم در مورد فطری بودن عفاف می فرماید: “فَدَلاَّهُما بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَ ناداهُما رَبُّهُما أَ لَمْ أَنْهَكُما عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَ أَقُلْ لَكُما إِنَّ الشَّيْطانَ لَكُما عَدُوٌّ مُبِين” 18 ]پس آن دو را با مكر و فريب از مقام و منزلتشان فرود آورد [و به خوردن درخت ممنوعه نزديك كرد]، هنگامى كه از آن درخت چشيدند، شرمگاه بدنشان بر دو نفرشان نمايان شد و هر دو دست به كار چسبانيدن برگ [درختان‏] بهشت به خود شدند و پروردگارشان بر آن دو بانگ زد: آيا من شما را از آن درخت نهى نكردم، وبه شما نگفتم: بى‏ترديد شيطان براى شما دشمنى آشكار است؟[ در ادامه آیات بعدی فرستادن جامه را برای پوشاندن شرمگاه آورده که این لباس، لباس عزت است و مبادا شیطان شما را نیز بفریبد و این جامه را از تن شما برباید می فرماید: “يا بَنِي آدَمَ لا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطانُ كَما أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما لِيُرِيَهُما سَوْآتِهِما إِنَّهُ يَراكُمْ هُوَ وَ قَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّياطِينَ أَوْلِياءَ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُون”.19 ]اى فرزندان آدم! شيطان، شما را نفريبد چنان كه پدر و مادرتان را [با فريبكاريش‏] از بهشت بيرون كرد، لباسشان را از اندام شان بر مى‏كشيد تا شرمگاهشان را به آنان بنماياند، او و دار و دسته‏اش شما را از آنجا كه شما آنان را نمى‏بينيد ،مى‏بينند، ما شياطين را سرپرست و ياران كسانى قرار داديم كه ايمان نمى‏آورند.[ خداوند تعالی در جای دیگر از عفت حضرت یوسف(علیه السلام) در برخورد با زنان مصر بازگو می‌کند و او را مورد تمجید قرار می‌دهد و می فرماید: ” قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ وَ إِلاَّ تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَ أَكُنْ مِنَ الْجاهِلِين” 20 ]یوسف گفت: پروردگارا! زندان نزد من محبوب‏تر است از عملى كه مرا به آن مى‏خوانند، و اگر نيرنگشان را از من نگردانى به آنان رغبت مى‏كنم و از نادانان مى‏شوم.[
در آیات دیگرقرآن کریم اشاره به عفاف در رفتار و کردار دختران شعیب(علیه السلام) نموده است که چگونه با حیا و عفت بودند و مواظب بودند در کارهایشان با نامحرم ارتباط نداشته باشند. در این خصوص قرآن کریم می فرماید: ” وَ لَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ وَ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأَتَيْنِ تَذُودانِ قالَ ما خَطْبُكُما قالَتا لا نَسْقِي حَتَّى يُصْدِرَ الرِّعاءُ وَ أَبُونا شَيْخٌ كَبِيرٌ ” .21 ]هنگامى كه به آب مدين رسيد، گروهى از مردم را بر آن يافت كه دام‏هايشان را آب مى‏دادند، و غير آنان دو زن را ديد كه [دام‏هايشان را از رفتن به سوى آب‏] بازمى‏دارند گفت: چه چيزى شما را بر بازداشتن [گوسفندان‏] وامى‏دارد؟ گفتند: ما [اين دام‏هايمان را] آب نمى‏دهي

پایان نامه
Previous Entries مقاله درمورد قرآن کریم، آیات و روایات، آموزه‌های اسلامی، جامعه اسلامی Next Entries مقاله درمورد قرآن کریم، زنان مسلمان، پوشش بانوان، حجاب و عفاف