مقاله درمورد عقد نکاح، رسول خدا (ص)

دانلود پایان نامه ارشد

هداياي داده شده رجوع نمايد و اين مبين همان نظريه هداياي مشروط مي‏باشد. بعضي نيز بر مبناي اباحه اموال به نامزد ، در صورت انحلال نامزدي فقط عين هداياي موجودراقابلاستردادمي‏داننداعم از اينکه مصرف شدني باشديا قابل بقاء (ميرزاي قمي ،1375ش ،ص395)
برخي از نويسندگان معاصر عنوان نموده اند که مطابق مذهب جعفري اگر دادن هدايا مشروط به وقوع ازدواج بوده باشد و ازدواج مقصود واقع نشود آن هدايا بايد مسترد شود و تلف هدايا مانع از استرداد نخواهد بود اما اگر دادن هدايا مشروط به وقوع ازدواج نبوده باشد در اين صورت حکم هدايا مانند احکام هبه در مذهب حنفي مي باشد( شلبي ،1979 ،ص66). اين نظر از چند جهت قابل ايراد به نظر مي رسد : اولا تصور اين که دادن هدايا ، در طي دوره نامزدي، ممکن است به قصد ازدواج نبوده باشد بعيد به نظر مي‏رسد. مويد اين مطلب حکم عقل و عرف مي باشد و از اوضاع و احوال و قرائن نيز قابل استنباط است. ثانياً در فرضي که ازدواج مشروط واقع نشود، همان گونه که بررسي نموديم مطابق نظر فقهاي معاصر اگر آن هدايا تلف شده باشد يا گيرنده، عوض آن هدايا را داده باشد دهنده نمي تواند به آن رجوع نمايد در حالي که نويسنده فوق معتقد است در اين حالت حدوث اين موانع در امکان رجوع به هدايا خللي وارد نمي‏سازد. بنابراين به نظر مي رسد اين عقيده با فقه اماميه مطابقتي نداشته باشد.
در خصوص تاثير علت به هم خوردن نامزدي در استرداد هدايا، فقهاي اماميه بحثي ننموده‏اند اما با عنايت به نتايجي که در شماره4-2-1-1-بدست آمد مي توان گفت با توجه به ديدگاه فقهاي متقدم مبني بر حکومت احکام عقد هبه بر هداياي نامزدي ، علت به هم خوردن نامزدي تاثيري در رجوع به هدايا ندارد. در ميان فقهاي معاصر اماميه نيز با عنايت به مطالب مطروحه مي توان گفت که علت به هم خوردن نامزدي تاثيري در استرداد هدايا ندارد و دهنده هديه، ولو اين که خود وي نامزدي را به هم زده باشد مي‏تواند هداياي تقديمي را مسترد نمايد اما بر خلاف آنچه که در مورد فقهاي متقدم نموده اند ، در اينجا با عنايت به اين که تملک عين موهوبه در مقابل انعقاد عقد نکاح قرار گرفته است نمي توان گفت که امکان رجوع به هدايا صرفاً به خاطر حکومت احکام هبه است بلکه مي‏توان به اطلاق عبارات اين دسته از فقها نيز استناد نمود. به عبارت ديگر به نظر اين فقها اگر نامزدي به هم بخورد و نکاح معهود واقع نشود و موانع رجوع نيز موجود نباشد مي توان هدايا را مسترد نمود و با عنايت به اين که در مقام بيان موانع رجوع به هدايا بوده اند، هيچ اشاره‏اي به مانع مورد نظر ما ننموده‏اند.
4-2-1-2- نظر فقهاي اهل تسنن
براي بيان نظر فقهاي اهل تسنن نسبت به وضعيت حقوقي هدايا ناچار هستيم تا احکام عقد هبه در هر يک از مذاهب چهارگانه را تا حدي که با بحث حاضر ارتباط دارد را ذکر نمائيم چرا که درک نظر اين فقها بدون آشنايي اجمالي به اصول احکام عقد هبه در هر مذهب دشوار است.

4-2-1-2-1- ديدگاه فقهاي مالکي
از نظر فقه مالکي: در صورت عدول نامزدي، مرد مي تواند نسبت به آنچه که از مهر تسليم نموده است رجوع کند و هرگاه عدول از جانب مرد چيزي از هدايا به او باز گردانده نمي شود هر چند هنگام عدول هدايا موجود باشد و اگر عدول از جانب زن (طرف مقابل) باشد اگر هدايا قائم باشند خواستگار هدايا را باز مي گرداند و اگر تلف يا مستهلک شده باشند قيمت آن را ( بميزان خريد) دريافت مي نمايد و اين زماني است که عرف يا شرطي نباشد و اگر شرطي بوده باشد شرط ملتزم تر و عرف محکم است.
همانطور که ذکر کرده اند که اصل آن است که مرد به هر حال هيچ چيزي از آنچه را که به او هديه شده را باز نگرداند. و دليل کساني که اين سخن را مي گويند آن است که شايسته نيست وقتي زن نامزدي را رد کرد با محروميت مرد از هداياي دريافتي رنج مرد افزايش يابد. مردي که به همسري با زني در آينده اميد بسته بود و اين زماني است که عدول از جانب مرد يوده است.
همانطور که شايسته نيست وقتي عدول از جانب مرد بوده باشد، زن را ملزم به برگرداندن هداياي مرد کنيم ، رنج و ناراحتي عدول مرد براي زن کافي است و اين توضيح عدالت را شرح مي دهد.99
و هرگاه زن با تمام يا قسمتي از مهر ياجهاز خريداري نمايد و سپس مرد از نامزدي عدول نمايد زن مخير است مهر را نقداً رد نموده يا معادل جهازي که با آن خريده ، به قيمت زمان خريد ، تسليم نمايد.100در مورد امکان استرداد هداياي مصرف شدني، موضع حقوق مصر عينا حقوق ايران است چرا که ماده 18 قانون احوال شخصيه مصر مقرر نموده است که “… هديه دهنده مي تواند نسبت به …. هديه …. عيناً رجوع نمايد و هرگاه تلف يا مستهلک شده قيمت زمان خريد آن را دريافت نمايد…”
واژه استهلاک و تلف ، هر دو به کلمه هديه باز مي گردد استهلاک نيز فقط در مورد هداياي قابل بقاء به کار مي‏رود و اين موضوع نشان مي دهد که قانونگذار مصري مطالبه قيمت هداياي مصرف شدني را در فرض تلف تجويز نمي‏کند. اين حکم نيز کاملا با احکام مذهب مالکيه منطبق است. نسبت به امکان استرداد هداياي قابل بقاء يا هدايايي که عادتاً نگهداري مي شوند همانند موضع حقوق مصر با عنايت به بند دوم ماده 18 قانون احوال شخصيه، مانند حقوق ايران مي باشند دهنده هديه مي تواند عين و در فرض تلف عين ، قيمت هداياي تقديمي که قابل بقاء بوده است را مطالبه نمايد. اما نسبت به اين موضوع که اگر هديه دهنده بدون تقصير گيرنده تلف شده آيا قيمت آن قابل استرداد است حکمي را مقرر ننموده است.
به نظر مي‏رسد با عنايت به اطلاق عبارت قانونگذار مصر، در اين حالت نيز گيرنده بايد قيمت هديه را مسترد نمايد. بديهي است که احکام مزبور ناظر به حالتي مي باشد که دهنده هدايا نامزدي را به هم نزده باشد و گرنه حق استرداد هيچ يک از هداياي تقديمي را نخواهد داشت.
4-2-1-2-2- ديدگاه مذهب حنفي در مورد استرداد هدايا
حنفيه هدايا را جزء هبه قرار مي دهد؛ و نزد آنها جايز است که هديه دهنده هدايايش را باز گرداند. مگر اينکه از موانع باز گرداند. هبه مانند از بين رفتن هديه يا استهلاک آن موجود باشد و اگر هديه موجود باشد بايد آن را برگرداند و اگر تلف شده باشد يا استهلاک يافته باشد يا تغيير کرده باشد بعنوان مثال اگر انگشتري مفقود شده باشد و غذا مصرف شده باشد و پارچه دوخته شده باشد خواستگار نمي تواند آن را بازگرداند101.
در اين مذهب اصولاً روابط بين طرفين عقد هبه به عنوان دو بيگانه بررسي مي‏شود. بر اين اساس ادعا شده است که عرف و عادت مقتضي آن است که وقتي شخصي به ثالثي مالي راهبه مي‏کند بايد در مقابل آن عوضي موجود باشد(سرخسي، بي‏تا،ص53 و54)102روابط بين نامزدها از حيث هداياي که به يکديگر مي‏دهند نيز مشمول همين قاعده است. به همين خاطر گفته شده است که حتي اگر مردي به زني مال راهبه نمايد و بعداً با وي نکاح نمايد،بعد از عقد نيز مي‏تواند آن را مسترد نمايد زيرا به هنگام تسليم مال،زن نسبت به وي بيگانه بوده است و وي عوضي را نيز دريافت نکرده است.(سرخسي،همان ،ص60؛جزيري ،1406،ص305)
يکي ديگر از موانع رجوع، خروج عين موهوبه از ملکيت متهب است. زيرا تغيير در ملکيت مانند تغيير در عين است و مستفاد از رجوع در عقد هبه آن است که اين رجوع در ملکيت متهب رخ دهد خواه اين تغيير در ملکيت، ارادي باشد مانند نقل عين عين موهوبه از سوي متهب به غير و خواه قهري يعني انتقال آن به وراث متهب مقارن فوت وي. بنابراين در حالت فوق واهب حق رجوع به عين موهوبه را ندارد. همچنين اگر واهب بميرد، ورثه وي حق رجوع به عين موهوبه را ندارند زيرا مورث آنها به هنگام فوت مالک عين موهوبه نبوده است.(سمرقندي ،بي تا،ص168 ؛ کاساني ،1409 ،ص12)
مانع ديگر، تغيير در وصف يا صورت عين موهوبه مي باشد(ابوزهره،بي تا،ص66) که به طريق اولي تلف عين موهوبه را نيز شامل مي شود. مقصود آن است که صورت عرفي عين تغيير يابد هر چند که در اثر آن ماهيت ديگري ايجاد نشود. مثلاً فرض کنيد شخصي چند متر پارچه گرانبهايي را به ديگري هبه مي کند و وي نيز با آن پارچه لباسي مي دوزد يا شخصي مقداري طلا به ديگري هبه مي کند و متهب با آن زيورآلاتي براي خود مي سازد. همچنين اگر بعد از قبض عين موهوبه، زيادتي در آن حاصل شود اگر اين زيادت ، متصل باشد مانند اين که حيوان هبه شده چاق شود يا در زمين مورد هبه متهب غرس اشجار کند امکان رجوع از هبه نيست ولو اين که اين زيادت قبل از رجوع زايل شود مثلاً درختان غرس شده کنده شوند اما اگر زيادت به صورت منفصل باشد زيادت متعلق به متهب مي باشد اما امکان رجوع نسبت به عين وجود دارد(مصري،بي تا ،ص496).103
4-2-1-2-3-ديدگاه مذهب شافعي و حنبلي
از نظر مذهب شافعي و حنبلي ، هداياي نامزدي مطلقاً استرداد نمي گردد. چه عين آن موجود باشد يا تلف شود و فرقي نمي کند عدول از جانب مرد بوده باشد يا زن. و اين بر اساس حکم هبه است.
الخرقي مي گويد ، حلال نيست که هديه دهنده (چه مرد و چه زن) هديه اش را بازگرداند. هر چند که زن بر او حلال نشده باشد.
و براي اين سخن از احاديث ذيل استدلال مي کنند:
1- رسول خدا(ص) مي‏فرمايند، کسي که هديه اش را باز مي گرداند مانند کسي است که قيء اش (استفراغش) را برمي گرداند و در لفظ ديگري است، مانند سگي است که استفراغش را مي خورد.
2- هم چنين مي‏فرمايند، شايسته کسي هديه اي دهد و آن را بازگرداند جز آنچه پدر و مادر بر فرزندش مي دهد.
و اين احاديث رجوع هدايا را منع مي کند.
4-2-1-2-4- فقه معاصر
نامزدي مقدمه ازدواج است که قبل از عقد قرار مي گيرد و بسياري اوقات در اين دوران بخاطر تحکيم روابط و ابراز علاقه ي جديد جزء يا کل مهريه و هدايا و هبات (شبکه) داده مي‏شود و گاه اتفاق مي افتد که دختر يا پسر يا هر دو با هم نامزدي را فسخ کنند آيا آن جايز است ؟ و آيا هر آنچه به نامزد داده شده برگردانده مي شود ؟
بايد پاسخ داد که همانا نامزدي تنها وعده ي ازدواج است و عقد ملزم نمي باشد و عدول از آن يکي از حقوقي است که هر کدام از طرفين دارند. شارع براي فسخ وعده مجازات مادي قرار نداده است که عدول کننده به خاطر آن مجازات شود هر چند که عدول از وعده را خدمت کرده و آن را از صفات منافقان قرار داده است مگر اينکه ضرورت لازمي باشد که عدول از وعده (بي وفايي) را اقتضاء کند. هر آنچه را که خواستگار بعنوان مهريه داده است ، حق دارد آن را برگرداند چرا که مهريه در مقابل ازدواج است و تا وقتي ازدواج صورت نگرفته زن حقي در مهريه ندارد و بايد آن را به مرد مسترد نمايد. اما حکم هدايا مانند حکم هبات است و درست آن است که هبات وقتي به طور محض براي هديه باشد نه به خاطر عوض از چيزي، برگرداندن آن جايز نيست، چرا که وقتي کسي هديه اي را مي گيرد مالک آن مي شود و جايز است در آن تصرف کند و بازخواست هديه دهنده غصب ملک هديه گيرنده بدون رضايت ولي است و اين از نظر شرع و عقل باطل است و اگر هديه را مقابل عوض آن دهد و بخواهد آن را برگرداند اين حق بر او جايز است چرا که هبه ي او در مقابل عوض بوده است پس وقتي ازدواج صورت نگيرد او حق دارد هبات را برگرداند و اصل در آن چيزي است که اصحاب سنن روايت مي کنند. ابن عباس از پيامبر اکرم (ص) روايت مي کند که بر مرد حلال نيست که هديه اي دهد يا هبه اي ببخشد و آن را برگرداند مگر آنچه پدر به فرزندش مي دهد.104
و سالم از رسول خدا (ص) روايت مي کند که کسي که هديه اي مي بخشد شايسته نيست آن را برگرداند و جمع بين اين احاديث چيزي است که بزرگان ذکر کرده اند، هديه دهنده حق برگرداندن هديه اي که صرفاً به عنوان هديه داده باشد و در مقابل عوض نبوده باشد، ندارد و هديه دهنده اي حق رجوع دارد که در مقابل عوضي هديه داده باشد.105
دکتر وهبه ازحيلي نيز راي شافعي و حنبلي را به آراء ديگر فقها ترجيح مي دهد چرا که زن هر چه را که هديه گرفته حقش است با استدلال به اين حديث هر زماني که زني مهريه يا هباء يا عده را قبل از عقد نکاح گرفته باشد پس آن حق اوست.106
اما در اين نظر ، آنجا که سخن بر

پایان نامه
Previous Entries ارتباط با مشتری، مدیریت ارتباط، مدیریت ارتباط با مشتری Next Entries مدیریت ارتباط با مشتری، ارتباط با مشتری، مدیریت ارتباط