مقاله درمورد سيستم، ترين، بيشتر

دانلود پایان نامه ارشد

كنده و با خود حمل مي كنند . با توجه به ليتولوژي بستر جريان مقدار و حجم خود انتقالي متفاوت است . از مهم ترين اين ويژگي ها مي توان دماي توده يخ –تراكم وسرعت آنرانام برد(عبداللهی،1387،ص67)
بخشي ازاين مواد و بار يخچالي –ريزدانه است،امابخش اعظم آن شامل ذرات درشت دانه ازقبيل شن،قطعه سنگ وحتي بزرگترازآن است . بنابراين صفحات يخي موادي كه با خود حمل مي كنند حين انجام عمل فرسايش در مسير راه بخشي از بار خود را ته نشين مي كند . بخشي از مواد حمل شده مسير طولاني را طي كرده و در مجاورت حواشي يخچال نهشته مي شوند . حاصل اين نهشته گذاري ايجاد لندفرم هاي توابعي از قبيل مورن ها ، دروملين ها ، اسكر ها ، كتل ها ، رسوبات درياچه اي و دشت هاي يخي آبرفتي است(عسگری،1372،ص76)
2-13-3- سيستم بادي
سيستم بادي حاصل دخالت نيرويي است كه از جريان هوا منشاء مي گيرد . اين نيرو هر اندازه باشد هميشه و در همه جا نمي تواند از نظر شكل سازي در ايجاد ناهمواري نقشي ايفا كند . همانند آبهاي جاري ، بخشي از اين نيرو به مصرف گرما و مالش مي رسد . چنانچه در شرايط مساعد هنوز نيروي مازادي داشته باشد توانايي جابه جايي ماسه هاي بسيار ريزدانه را خواهد داشت . فقط در چنين شرايطي است كه مي توان از سيستم بادي سخن به ميان آورد . آزمايش هاي متعدد نشان داده است كه چنانچه در نواحي خشك ، سرعت بادي به حداقل 4.5 متر بر ثانيه برسد مي تواند به عنوان عامل فرسايش مورد توجه باشد . از اين مرحله به بعد تغييرات ميزان سرعت ، تغييرات نحوه ي عملكرد سيستم بادي رابه دنبال خواهدداشت . اگرميزان سرعت افزايش يابد سيستم در مرحله ي كاوشي قرار مي گيرد . ولي در صورت كاهش سرعت ، سيستم تراكمي خواهد بود . آثار مراحل حمل و كاوش و تراكم در بيابان هاي نواحي خشك به فراواني مشاهده مي شوند(علائی،1384،ص47)
2-13-4-اشكال و فرايند سيستم بادي
در سطح بيابان ها ، دشت هاي ريگي يكي از فراوان ترين عارضه ي سيستم كاوشي باد است كه درعكس هاي هوايي به خاطرتيرگي رنگ آنهاقابل تشخيص اند . هنگامي كه طوفان ها به ذرات ماسه اي سختي مسلح باشند،براثرضربات آنهابه تدريج شيارهاي موازي درمسيرحركت بادهابه وجودميآيندكه اصطلاح عمومي آنهاياردانگ است . در حد فاصل شيارها ، تپه هاي طولي نامتقارني وجود دارد كه در جهت حركت باد كشيده شده اند . سنگ هاي تخريبي و تبخيري ، مناسبترين شرايط را در پيدايش ياردانگ دارا مي باشند . مشخص ترين نمونه اين عارضه در ايران ، در دشت مركزي لوت وجود دارد كه كلوت و كلوتك ناميده مي شوند. بر اثر شدت فرسايش باد و فرسودگي هاي تپه ها ، اشكال قارچي شكل به وجود مي آيند . قلوه سنگ هاي سه وجهي و حفره هاي متراكم كندوي زنبور عسل ، چهره هاي ديگري از سيستم كاوشي باد مي باشند(عبداللهی،1387،ص67)
اهميت نقش سيستم بادي ، بيشتر در چهره تراكم ماسه ها در اشكال متنوع ظاهر مي شود . فراوان ترين شكل تراكم ماسه ، در پناه موانع سنگي يا گياهي به وجود مي آيند . مهم ترين اين اشكال شامل : پيكان ماسه اي و نبكا در اندازه هاي متفاوت مي باشند . مرتفع ترين نبكاهاي ايران در مغرب دشت لوت و متراكم ترين آنها در جازموريان شناخته شده اند .
فراوان ترين تپه هاي متحرك ماسه اي ،‌پيكرا يا برخان نام دارد كه بيشتر بر سطح دشت هاي هموار ريگي تشكيل مي شود . بدنه هاي هلالي شكل و دو بازو در جهت بادهاي مسلط دارند . حجم برخان ها متفاوت است و حداكثر آنها تا 80 متر شناخته شده است . هر اندازه حجم آن ها كوچكتر باشد جابجايي به وسيله ي باد آسانتر و سريع تر صورت ميگيرد . از اتصال اين عارضه برخان هاي مركب ديگري تشكيل مي شوند كه مهم ترين آنها : برخانهاي w شكل ،‌برخانهاي عرضي و برخانهاي طولي مي باشند . برخانهاي عرضي در امتداد عمود بر جهت بادهاي اصلي و برخان هاي طولي در امتداد همين بادها شكل مي گيرند . تپه هاي مارپيچي با راس بسيار تيز نيز وجود دارند كه سيف يا شمشير ناميده شده اند .
از تراكم انواع تپه هاي ماسه اي ، مجموعه هاي ماسه اي كوچك تا بزرگي تشكيل مي شوند كه در بيابان هاي مختلف دنيا اسامي متفاوتي دارند . اين توده هاي ماسه اي در صحراي آفريقا ارگ ، در عربستان نفود ، در آسياي مركزي قوم و در ايران ريگ ناميده مي شوند . ريگ ها وسعت هاي متفاوتي دارند كه از چندين كيلومتر مربع ، تا حداكثر 500000 كيلومتر مربع در عربستان شناسايي شده اند(قاهری،1378،ص90)
ريگ ها از لحاظ شكل عوارض از تنوع زيادي برخوردارند . از مهم ترين نوع اين ريگها ،‌مي توان از دراآ نام برد كه از رشته هاي موازي با دالان هاي وسيع تشكيل شده است . اگر اين دالان ها از ماسه پوشيده شده باشند آن را فيج و در صورتي كه بدون ماسه باشند گاسي ناميده مي شوند . بزرگترين اشكال ماسه اي را هرم هاي ماسه اي به وجود آورده اند كه داراي قله اي تيز و بازوهاي متعددي در اطراف مي باشند . بين هر دو بازوي مجاور ، حفره اي نسبتا گود و مدور وجود دارد . ارتفاع اين هرم ها معمولا از 300 متر تجاوز نمي كند ، اما در دشت لوت ايران ، هرم هاي عظيمي وجود دارند كه ارتفاع آن ها از 450 متر بيشتر است وحتي درچندمورداز 470 مترنيزمتجاوزشده است . هنگامي كه رشته هاي ماسه اي به صورت متقاطع چهارضلعي هايي بسازند،آنهاراآكله مينامند . مطالعات نشان داده اندكه تقريباتمام اشكال ماسه اي،ازبرخانهاتشكيل شده اند(محمودی،1368،ص76)

2-13-5- سيستم رودخانه اي
2-14-ويژگي هاي سيستم رودخانه اي از لحاظ انرژي
در ژئومورفولوژي رودخانه اي ،‌انرژي رودخانه ها و جريانات رودخانه اي بيشتر حائز اهميت هستند . هر سيستمي كه داراي انرژي باشد مي تواند در جابه جايي آن سيستم نقش داشته باشد . رودخانه ها انرژي زيادي به خصوص در مواقع فعال شدن دارند . انرژي رودخانه اي بيشتر صرف حفر بستر ، حمل مواد و فرسايش داخلي آن مي شود . انرژي رودخانه اي زماني بيشتر مي شود كه سطح آب در حال حركت نسبت به مقصد در سطحي بالاتر قرار بگيرد . بنابراين انرژي پتانسيل سيستم هاي رودخانه اي ، از فاصله ي عمودي آن نسبت به سطح دريا مشخص مي گردد .
با كاهش اختلاف ارتفاع ، انرژي رودخانه كاهش مي يابد و با افزايش ارتفاع ، انرژي رودخانه اي افزايش مي يابد(محمودی،1368،ص75)
2-15- سيستم دامنه اي
2-15-1-فرآيند ها يا حركات دامنه اي ; جابجايي مواد بر روي دامنه
محصول عوامل هوازدگي بر روي سنگ بستر ، توليد رگوليت و انواع مختلف رسوبات است كه به صورت مواد منفصل در روي سطح زمين ديده مي شود . نيروي كشش زمين به طور پيوسته ، تمامي مواد را به سمت پايين مي كشد . سنگ بستر معمولا در محل خود ثابت مي ماند ، اما محصولات هوازدگي در روي سطح دامنه ها بر اثر نيروي جاذبه از محل و موقعيت اوليه ي خود بر اثر انواع فرايند ها به موقعيت جديد جابجا مي شوند . بنابراين خاك ، رگوليت و اغلب رسوبات در مقايسه با سنگ بستر در مقابل نيروي جاذبه بيشتر حساس بوده و مستعد به حركت و جابه جايي هستند(مقیمی،1383،ص23)
انواع مختلف حركات دامنه اي تحت كشش جاذبه رخ مي دهد كه در حالت كلي حركت مواد بر اثر سنگيني ناميده مي شود . موادي كه بدين طريق جابجا مي شود از نظر ضخامت از چند سانتيمتر تا چندين متر و از نظر ميزان سرعت از يك ميلي متر در سال تا بيش از يك كيلومتر در ساعت متغير است(مقیمی،1384،ص54)
حركات دامنه اي فرايندي مهم در تغييرات سطح زمين محسوب مي شوند و عواملي در رخداد نوع و شدت آنها دخيل است كه از جمله آنها مي توان به شيب و مقدار آن ،‌جنس مواد تشكيل دهنده ، نوع اقليم و وجود يا عدم وجود پوشش گياهي اشاره كرد .

جدول شماره2-2- انواع حرکات دامنه ای بر حسب سرعت و حجم
نوع فرايند
مواد
مقدار شيب
انواع حركات دامنه اي و ويژگيهاي اساسي آنها
 
شرايط مناسب
سرعت
حجم و مقدار آب
خزش خاك
خاك و مواد ريز
خيلي ملايم
شرايطي كه منجر به گسيختگي خاك شده و موجب حركت رو به پايين آن شود ، مانند گرم و سرد شدگي يا تر و خشك شدگي
خيلي آرام
خشك
سوليفلكسيون
خاك اشباع ، شن و ماسه و سنگ هوازده
ملايم
شرايط كوهستاني و آب و هواي سرد ، در واقع جائيكه ذوب شدگي موجب خزش لايه سطحي اشباع موجود در روي زمين منجمد زيرين مي شود .
آرام
اشباع
جريان گلي
گل روان همراه با شن و ماسه و قلوه سنگ
ملايم
حجم زيادي از مواد منفضل و كاملا اشباع بعد از بارندگي شديد ، كه به صورت جرياني با حالت پلاستيك درآيد. در نواحي خشك و نيمه خشك شايع است .
سريع
اشباع
زمين لغزه چرخشي انتقالي
توده هاي زيادي از سنگ و مواد منفضل
نسبتا تند
سنگ هاي توده اي واقع در روي سنگ هاي سست و اشباع
سنگهاي سطحي واقع در روي سطح لغزش كه در سطوح بستره و يا گسل شكل ميگيرد .
آرام تا نسبتا سريع
مرطوب
افتانها يا
سقوط سنگ
سنگها و قطعات ويژه
خيلي تند
دامنه هايي كه مواد سنگي آنها داراي درز و شكاف كافي بوده و بر اثر يخ زدن و ذوب شدن دچار ريزش مي شود .
خيلي سريع
 
ماخذ:کاظمی،33،1383

2-16- سيستم ساحلي
قلمرو فرسايش ساحلي نوار متغيري است كه درياها و درياچه هاي كره زمين را در بر گرفته است . درياها ممكن است جزر و مد داشته باشند . نواري كه در اثناي مد از آب پوشيده مي شود استران نام دارد. حداكثر ارتفاع مد به 20 متر نمي رسد . مجموعه ي وسعت نوار ساحلي در حدود 150000 كيلومتر مربع است . اين نوار از نظر فرسايشي بسيار فعال است . مهم ترين اعمال فرسايشي شامل اعمال مكانيكي و شيميايي و زيستي است . منشاء اعمال مكانيكي امواج و جريانهاي دريايي است . بادهاي نيرومندي مولد امواج و جريانهاي دريايي اند . امواج فشاري به سمت ساحل به امواج آزاد تبديل مي شوند و هر يك ويژگي خاص خود را دارند . اين ويژگيها از ميزان سرعت و مدت وزش و پهنه ي تحت تاثير باد حاصل مي شوند . شكل ساحل و توپوگرافي زير آب تغييرات مهمي در امواج به وجود مي آورد . اگر در مسير حركت امواج موانعي وجود داشته باشند امواج انعكاسي به وجود مي آيند . انعكاس امواج بسته به شكل مانع و زاويه ي برخورد متفاوت خواهد بود . هنگامي كه امواج در ساحل در هم مي شكنند نيروي فراواني آزاد مي شوند و همين نيرو عامل مهم شكل زايي در سواحل است . اگر ساحل ، دريابار داشته باشد ، آثار مكانيكي امواج با سواحل ملايم تفاوت خواهد داشت . امواج با فشار زياد بر جدار سنگي دريابار درهم مي شكنند . سپس در برگشت تحت تاثير پديده ي مكندگي قرار مي گيرند . دخالت امواج اغلب ريزش هايي در دريابارها به وجود مي آورند . امواج مسلح به رسوبهاي ريز و درشت سواحل سنگي را سايش مي دهند . قلمرو تخريب مكانيكي بر اثر باران امواج گاهي بر دهها متر در وراي خط ساحلي كشانده مي شود . آثار امواج ، به دليل تداوم ، بيش از ساير اعمال مكانيكي است(میرمحمودی،1384،ص19)
جريان هاي ساحلي نيز يكي ديگر از عوامل فرسايش دريايي اند . منشاء اين جريان ها جزر و مد و امواج اند . در صورتي كه امواج آب موازي ساحل باشند برگشت آنها به صورت سطحي و عمقي خواهد بود و اعمال متفاوتي را انجام مي دهند . ولي چنانچه جريان امواج نسبت به ساحل مايل باشد در امتداد ساحل حركت مي كنند . هنگام عبور آب از گذرگاههاي تنگ ، سرعت رفت و برگشت افزايش مي يابد . در خليج هاي دهانه اي پيشروي مد دريا
با مقاومت آب هاي ورودي روبه رو مي شود ، ولي نهايتا آنها را به سمت عقب ( بالارود ) مي راند . برعكس ، در اثناي جزر ، آب بيشتر به دريا بازمي گردد . در فصل گرم ، ذوب يخ هاي ساحلي حجم عظيمي از آب را به دريا باز مي گرداند . رفت و برگشت آبها اثر قابل توجهي در شكل زايي سواحل دارند . اثر اين جريانهاي محلي به مراتب بيش از اثر جريانها عمومي اقيانوس هاست .
اعمال شيميايي و زيستي نيز در تحول سواحل نقشي به عهده دارند . فعاليت شيميايي آب به علت وجود نمك هاي محلول در آن است . مهم ترين دخالت اعمال شيميايي از طريق انحلال كربنات كلسيم و هوازدگي انجام مي شود . بيشترين اثر در اثناي مد ، بر سطح استران ، بيشتر به صورت حفره هاي متعدد ظاهر مي شود . رسوب كربنات كلسيم در داخل ماسه هاي ساحلي آنها را به ماسه سنگ تبديل مي كند .

پایان نامه
Previous Entries مقاله درمورد زمان چرخه Next Entries مقاله درمورد رطوبت نسبی، استان خراسان، خراسان شمالی