مقاله درمورد دانلود قانون اساسی، قوه مجریه، ایدئولوژی، شایسته سالاری

دانلود پایان نامه ارشد

شود و طبق مطالعات حقوقی حزب دارای ارکان ، ویژگی های خاص می باشد از اینرو بر آنیم تا در ابتدا به صورت کلی ویژگی ها و ارکان احزاب و همچنین مزایا و معایب نظام حزبی را مورد بررسی قرار داده و از این فراز به مطالعه و بررسی حزب ، جایگاه آن در کشور بپردازیم و با توجه به آنکه مهمترین رکن نظام حزبی در فرایند انتخابات نمود یافته اختصاصا و مشروحا به بررسی این جنبه بپردازیم.

تعریف حزب
حزب را می توان گروهی از افراد جامعه دانست که با اعتقادات و ایمان به برخی از اصول و داشتن هدف های مشترک در سازمانی با عنوان حزب متشکل شده و از طریق شعبه ها و قسمت های مختلف با یکدیگر ارتباط متقابل و مستمر دارند و می کوشند تا برای رسیدن به هدف ها و اجرای اصول مورد نظر، حکومت را مستقیما به دست گیرند.)جریان شناسی سیاسی، علی دارابی) و بنا بر تعبیری دیگر ، حزب سیاسی به آنگونه سازمان سیاسی گفه می شود که در سطوح محلی و ملی زیر لوای دفاع از مردم در قالب مسلک و مکتب مشخصی شکل می گیرد و شهروندان را بر اساس اصول مورد قبول گرد می آورد تا به اهداف اساسی خود که همان فتح قدرت و اجرای آن است دست یابد . (شریعت پناهی ، 1388 : 326) لذا ارکان احزاب و خصوصیات آن را می‌توان به شرح ذیل خلاصه نمود :

ویژگی ها و ارکان احزاب سیاسی در جمع بندی مطالعات حقوقی
بدیهی است همانگونه که بیان گردید صرف تشکیل یک گروه نمی تواند در بردارنده مفهوم حزب باشد و حزب جهت تشکیل خود دارای خصوصیات و ارکان و جزئیاتی به شرح آتی می باشد :
الف. حزب مستلزم وجود سازمان و تشکیلات پایداری است که حیات سیاسی آن از حیات بنیان گذاران آن فراتر باشد. بدین معنا که با خارج شدن رهبران آن از صحنه سیاست، حزب همچنان به کار خود ادامه دهد.
ب. حزب باید دارای اساسنامه و مرامنامه بوده و توسط عده ای از اشخاص حقیقی معتقد به آرمان ها و مشی سیاسی معین تأسیس شده باشد.
ج. تشکیلات حزبی دارای سازمانی مستقر در محل، همراه زیر مجموعه هایی باشد که در سطح ملی فعالیت داشته و با یکدیگر روابط متقابلی داشته باشند.
د. رهبران مرکزی و محلی حزب باید برای به دست گرفتن قدرت سیاسی، چه به تنهایی و چه با کمک احزاب دیگر مصمم باشند نه بر اعمال نفوذ.
ه. حزب باید در پی کسب حمایت عموم به ویژه از طریق انتخابات باشد.)عبدالحمید ابوالحمد: 1380.(
البته در تعریفهای مربوط به حزب عموماً تعریفی غربی و در راستای دستیابی به قدرت ارائه میشود و از تواناییِ جهت دهی و تربیت فکری، اخلاقی و عقیدتی مردم صحبتی به میان نمی آید که عموما جهت دهی اخلاقی ، فرهنگی و عقیدتی حزب به افکار عمومی در نظام های اسلامی بیشتر مد نظر قرار می گیرد .
بدیهی است حزب ایجاد شده در قالب نظام همواره معایبی را در کنار مزایا دارا می باشد که این مزایا و معایب در جایگاه خود قابل بررسی می باشد :

1 ـ مزیت های نظام حزبی
هر حزب پس از تشکیل با توجه به اهداف خود مزایایی را در قالب نظام حزبی ایجاد می نماید که برخی از آنها عبارتند از :
کاهش اختلافات و هماهنگی بیشتر قوا با یکدیگر:
حکومت پارلمانی یا کابینه ای مبتنی بر ائتلاف و همکاری قوای مجریه و مقننه است و لذا تا حدود زیادی میتواند مانع از بروز اختلافات جدی و فضای تشنج در میان مردم و مسؤولین شود.
افزایش اهمیت و اعتبار قوه قانونگذار و کاهش قانون گریزی:
همانطور که امام خمینی فرمودند:«مجلس در رأس امور قرار دارد.»در نظام پارلمانی قوه مقننه بر قوه مجریه برتری حقوقی و قانونی دارد و ارتباط خیلی نزدیکی میان قوای اجرائیه و قانونگذار وجود دارد و «در آن، دوره تصدی مقام اجرایی واقعی به اراده قوه مقننه بستگی دارد.» در این نوع از نظام، هم نمایندگان و گروهها و احزاب، اهمیت بیشتری برای انتخابات مجلس قائل میشوند و هم مردم با دقّت و اهمیت بیشتری نسبت به امور مجلس وارد در انتخابات میشوند. احزاب میکوشند با برنامه های کمّی بیشتر و کیفی بهتری وارد در صحنه انتخابات شوند و با اجرای برنامه های گوناگون در راستای رفاه عمومی مردم میکوشند تا مردم را با اصول صحیح و واقعی آشنا سازند.هریک از احزاب و نمایندگان میکوشند تا برنامه های بهتری را به اجرا در بیاورند تا رأی مردم رابرای خود حفظ کنند.
امکان تحقق بیشتر شایسته سالاری:
نمایندگان مجلس که باید از افراد متخصص و متعهد و باصلاحیت کافی علمی تشکیل شده باشند میتوانند با توانایی بیشتر و شناخت بهتری به انتخاب شخص اول اجرایی بپردازند. مطمئناً نمایندگان باید تلاش کنند به دور از سیاست بازی و با انتخاب صحیح نخست وزیر، به فکر پشبرد منافع ملی باشند تا آرای خود را هم از دست ندهند.
پاسخگویی بیشتر قوه مجریه در برابر مجلس و نظارت دقیق تر بر کار فرد اول در قوه مجریه:
نمایندگان مجلس که خود، نخست وزیر را انتخاب کرده اند با دقت بیشتری به نظارت بر کار وی میپردازند و به این طریق شیوه ها و ابزارهای نظارتی بر کار نخست وزیر از قوت برخوردار میشوند.
شناسایی استعدادها:
گستردگی احزاب و تلاش آنها برای آموزش سیاسی مردم و جذب نیرو، سبب شناسایی استعدادها و تربیت آنها میشود. به این ترتیب نیروهای متخصص برای دریافت پستهای تخصصی افزایش می یابند.

کنار گذاشته شدن هزینه های سنگین ناشی از تبلیغات و نظارتها:
نظام حزبی نگرانیهای ناشی از تقلب و سوءاستفاده برخی از فرصت طلبان را مرتفع میکند وهزینه های هنگفت ناشی از تبلیغات را کاهش میدهد
جلوگیری از خودکامگی قوه مجریه در برابر دیگر قوا:
وجود نظام حزبی و حزب مخالف و اپوزیسیون به شرط آنکه سالم و کارآمد باشد، حزب حاکم را در مسیر صحیح نگه میدارد و مانعی بر سر راه خودکامگی قوه مجریه است.

2-معایب نظام حزبی
یکی از عمده ترین و شایع ترین عیوب نظام حزبی را می توان نادیده گرفته شدن استعدادها در حزب مخالف دانست . در صورتیکه حزب برتر که توانسته اکثریت پارلمان را به خود اختصاص دهد پایبند به مسائل اخلاقی نباشد، میتواند مشکلاتی را بر سر راه شایسته سالاری و مردمسالاری واقعی قرار دهد؛ از جمله اینکه تعصب افراد و نمایندگان پارلمان به حزب متبوع خود سبب میشود تا اشخاص با استعداد حزب مخالف نادیده گرفته میشود و در پی آن به خودکامگی و انحصارگری حزب پیروز در مجلس و قوه مجریه بینجامد. در واقع نظام حزبی همانگونه که ممکن است سبب جلوگیری از خودکامگی شود میتواند سبب به وجود آمدن خودکامگی هم شود.
اهمیت دادن به منافع حزبی به جای منافع ملی و بی تحرکی حزب پیروز مجلس و سخت گیری آنها نسبت به حزب اقلیت را میتوان از دیگر عواقب احتمالی نظام پارلمانی و حزبی دانست. اما این مسأله اجتناب پذیر است و میتوان با بررسیهای دقیق اولیه از ورود افراد غیرمتعهد به انتخابات و عرصه مجلس جلوگیری کرد که نظارت دقیق نهاد مسؤول را میطلبد. مسلماً احزابی که به تربیت عقیدتی، دینی، سیاسی، اخلاقی و جهت دهی فکری مردم میپردازند از این احتمالات مبرا هستند و در عرصه های انتخاباتی هم میتوانند موفق تر عمل کنند. « آن حزبى كه مورد نظر ماست، عبارت است از یك تشكیلاتى كه نقش راهنمائى و هدایت آحاد مردم را به سمت یك آرمانهائى ایفاء میكند… ؛ البته كسانى كه یك چنین توانائى‌اى داشته باشند، به طور طبیعى در مسابقات قدرت، در انتخابات قدرت نیز آنها صاحب رأى خواهند شد، آنها برنده خواهند شد؛ لیكن این هدفشان نیست.»( بنیادهای علم سیاست، عبدالرحمان عالم.)
حال که نظام حزبی و ارکان آن و تاثیرات آن در جنبه های مختلف روشن گردید این سوا ل مطرح می گردد که آیا درکشور ایران نظام حزبی با معیارهای مشروحه سابق موجود می باشد یا خیر ؟ لذا از آنجاییکه این امر مستلزم وجود آزادی احزاب در قانون بنیادین کشور و بررسی جنبه های نظام حزبی در کشور می باشد به بررسی قانون اساسی می‌پردازیم:

جایگاه احزاب و جناح ها در قوانین جمهوری اسلامی ایران :
همانگونه که از اصول قانون اساسی بر می آید معنای اعم حزب یعنی دسته، گروه، تشکل در قانون اساسی به رسمیت شناخته شده است هر چند که بسیاری مواقع خود کلمه حزب درج نشده است و بیشتر اوقات دسته و گروه بیان گردیده است اما به دلیل معنای عام دسته و گروه احزاب را نیز شامل می شود چنانچه در قانون اساسی منسوخ و متمم آن مصوب1285 شمسی نام حزب مستقیماً بیان نشده بود، و به جای آن انجمن و اجتماع به کاربرده شده بود. اصل21 متمم قانون اساسی بیان می داشت: “انجمن ها و اجتماعی که مولد فتنه دینی و دنیوی و مخل نظم نباشد در تمام مملکت آزاد است…” ( عبدالحمید ابوالحمد ، 1380: ج2: 401) ودر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، مطابق اصل 26 قانون اساسی که بیان می‌دارد: احزاب ، جمعیت ها ، انجمن های سیاسی و صنفی و انجمن های اسلامی یا اقلیت های دینی شناخته شده آزادند مشروط بر اینکه اصول استقلال ، آزادی ، وحدت ملی ، موازین اسلامی و اساس جمهوری اسلامی را نقض نکنند . هیچ کس را نمی توان از شرکت در آنها منع کرد یا به شرکت در یکی از آنها مجبور ساخت . بطور کلی آزادی احزاب و گروهها در کشور بر طبق معیارها و موازین قید شده در قانون تضمین شده است.
جناح های عمده در ایران
بدیهی است صرف ذکر آزادی احزاب در قانون اساسی یک کشور الزاما منتج به وجود احزاب نمی گردد و بررسی این امر نیازمند مطالعه و بررسی ابعاد مختلف ارکان نظام حزبی به طور عملی در کشور می باشد :
بر اساس آراء و نظریات برخی از اندیشمندان سیاسی می توان جناح های عمده در ایران را به دو جناح چپ و راست و یا متمایل به یکی از این دو جناح تقسیم بندی نمود . البته برخی از جناح ها را نمی توان به راحتی در یکی از این دو جناح جای داد ؛ به عنوان مثال جناح میانه یا حزب ا… را نمی توان در هیچکدام از دو جناح چپ و راست گنجاند . جریانهای سیاسی راست و چپ را در ایران می توان به انواعی تقسیم نمود ، به عنوان نمونه جناح چپ را به چپ سنتی (ارزشگرا )و چپ مدرن ( اصلاح‌طلب )و چپ میانه رو و به همین صورت جناح راست را تقسیم بندی نمود . ( شاملو ، عباس،1379 :16) حال با وجود این نیروهای سیاسی مساله مطرح شده این است که آیا این نیروها را می توان به عنوان احزاب سازمانی منطبق با معنی حزب دانست ؟

عدم تطبیق احزاب ایران با الگوی احزاب سیاسی :
بحث راجع به نیروهای سیاسی موجود در ایران و قرار دادن آنها در دسته بندی مربوط به انواع احزاب مشکل می باشد چرا که بنا به تعریف ارائه شده در فصول قبل هر گروهی را که بتوان نام حزب بر آن نهاد باید کارکردها و عملکردهای ویژه ای داشته باشد، هر گروه سیاسی که تنها فعالیت های خاصی داشته باشد و در یک برهه ی زمانی فعالیت هایی داشته باشد و در دیگر جنبه های فعالیت های اجتماعی هیچ واکنشی از خود نشان ندهد را نمی توان حزب نامید. به عبارتی تنها گروههایی را می توان حزب نامید که دارای مؤلفه های زیر باشند:
1- سازمان
2- ایدئولوژی
3- قانونی بودن
4- مبارزه برای کسب قدرت
فقدان هر یک ازاین عناصر گروه را از ماهیت حزب خارج نموده و آن را به یک گروه صرفا سیاسی تبدیل می نماید. ( تبریز نیا ، حسین ، 1371، ج1 ، 71) اما آیا گروه‌هایی که در جمهوری اسلامی ایران به وجود آمده است، چهار رکن ذکر شده را به طور تمام و کمال دارا هستند؟ آیا گروههای تشکیل یافته در ایران دارای سازمان مخصوص به خود هستند؟ آیا ایدئولوژی و مرام فکری و ایده ی خود را در تمام جریانات ابراز می نمایند؟ آیا همه آنها در لوای قانون فعالیت می نمایند و مجوز قانونی برای انجام فعالیت هایشان را دارند؟ آیا کسب قدرت هدف نهایی این گروهها می باشد؟ چرا که از ویژگی های عمده و اصلی احزاب سیاسی این است که در فعالیت های سیاسی و اجتماعی به قصد کسب قدرت وارد صحنه سیاسی شوند و با رقیبان به مبارزه برخیزند.
به نظر می رسد هیچ یک از گروهها و جناح های سیاسی ایران امروز در قالب احزاب با مرام های تعریف شده و کلاسیک امروزی نمی گنجند، چرا که اکثر گروهها و جناح های ایران تنها نسبت به موضوعات و تصمیمات خاص علاقه نشان می دهند تنها در

پایان نامه
Previous Entries مقاله درمورد دانلود قانون اساسی، نظام پارلمانی، تفکیک قوا، قانونگذاری Next Entries مقاله درمورد دانلود ابراز وجود، اتحادیه های صنفی، تاریخ معاصر ایران، انقلاب مشروطیت