مقاله درمورد دانلود اراضی شهری، ساختار کالبدی، محدودیت ها

دانلود پایان نامه ارشد

.(Bentley,1999:120).
از موارد دیگری که در ایجاد شکل شهری و فضاهای عمومی موثر هستند می توان به رهیافت ضرورت های طبیعی که بر نقش تولید شکل عوامل طبیعی از قبیل خواص آب و هوایی و مصالح ساختمانی تاکید دارند بپردازیم. ما می توانیم اعتبار این رهیافت یعنی ضروریات طبیعی را در قالب مسئله شناسی اقلیمی مورد آزمایش قرار دهیم. برای مثال، با شواهد متعددی که در سایر نقاط جهان اتفاق می افتد ما به تجربه دریافته ایم که مکان هایی که خصوصیات آب و هوایی مشابهی دارند، در عمل الگوهای شکل شهری همانندی نیز دارند .(Bentley,1999:14)
هم در شرایط معماری بومی و هم مدرن نه آب و هوا و نه نیاز به سرپناه نمی تواند تنها عامل مستقیم تعیین کننده شکل فیزیکی باشد، آنها به وضوح محدودیت های مکانی را بر طراحی اعمال می کنند اما ماهیت و قدرت این مسائل مهم تراست. در یک وضعیت اجتماعی ویژه، چه چیزی استانداردهای راحتی اقلیمی که مورد نیاز مردم باشد را تعیین می کنند؟ و یا اینکه چه چیزی سطح هزینه و نوع تکنولوژی در دسترس برای آن را تعیین می کند؟ این ها سوالاتی است که ما برای ارتباط بین اقلیم و شکل فیزیکی باید به آنها پاسخ دهیم.
از طرف دیگر دومین مورد از ضروریات طبیعی به مصالح ساختمانی بر می گردد که انسان به مرور با بهره گیری از مصالح و لوازم خاصی نوع شکل فضای اطراف خود را تغییر داده است. مثلاً از نظر لوکوربوزیه بتون مسلح تحولی در زیبایی شناختی اصول ساخت و ساز به ارمغان آورد. انسان پس از حصول اطمینان از قابلیت اعتماد به بتون مسلح و بادوام بودن آن سقف را کنار گذاشته و در عوض از تراس استفاده کرد که این منجر به زیبایی شناسی جدیدی که تا کنون ناشناخته بود شد Bentley,1999:15)). باید روشن شود که این اهمیت عوامل طبیعی از قبیل آب و هوا، ویژگی های فیزیکی مصالح ساختمانی در فرایند تولید شکل غیر قابل انکار است. در اینجا صرفاً به این نکته اشاره شده است که آنها مهم هستند نه به عنوان یک تولیدکننده شکل ساختمانی، بلکه به خاطر اینکه آنها قابلیت ها و محدودیت هایی را بر فعالیت های انسانی تحمیل می کنند که این اشکال را تولید می کند.
مثال های کتاب همچنین اشاره می کنند که فعالیت های انسانی در فرآیند تولید شکل هم به اهداف عاملان مرتبط و هم منابع در دسترس آن عاملان در تعقیب آن اهداف بستگی دارد. و همانطور که ما می دانیم هم اهداف و هم سطوح دسترسی به منابع در سطوح مختلف در نظام های سیاسی و اقتصادی گسترده، مباحث پایه ای و اصلی هستند. البته در موقعیت های خاص، عاملان خاص ممکن است بخواهند تا همراه با جریان عاملان طبیعی حرکت کنند تا برای مثال، تغییرات طبیعی اشکال زمین را به حداقل برسانند یا اشکالی از طبیعت را به عنوان الهام دهندگان طراحی جستجو کنند .(Bentley,1999:26)

2-4 توسعه ساختار کالبدی – فضایی شهرها

توسعه كالبدي شهر در تعريف كلي به رشد افقي و عمودي شهر اطلاق مي گردد. ساختار کالبدی- فضايي شهرها به روابط مختلف و متقابل تمامي نيروها و عوامل موجود در شهر بستگي دارد. اين عوامل مي تواند دربرگيرنده نيروي بازار، فعاليت ها، زيرساخت هاي شهري و خدمات گوناگون باشد كه همواره ارتباطي پيچيده و متقابل داشته و گاهی اوقات این پيچيدگی، حتي مانع رسيدن به الگوي مناسب توسعه و ساخت شهر در مقياس كلان و برنامه ريزي و تنظيم سياست هاي شهري در مقياس خُرد مي شود. درنتيجه، لزوم نگرش جدي به برنامه ريزي ساختار فضايي شهر اهميت مي يابد و برنامه ريزي آن بايستي با توجه به ساختار حاكم بر شهرها انجام شود.
با انقلاب صنعتي شهرها كانون تمركز فعاليت هاي اقتصادي، به ويژه صنايع شد. درنتیجه اين امر، روستاییان در جست وجوي كار به شهرها روي آوردند كه حاصل آن روابط فضايي جديد است. در پي موفقيت هاي كسب شده در بسياري از كشورها، به ويژه كشورهاي جهان سوم، نابساماني هايي در ساختار فضايي اين كشورها به وجود آمد. رشد فزاينده جمعيت شهرهاي كشورمان پس از اجراي برنامه اصلاحات ارضي و شدت گرفتن آن پس از انقلاب اسلامي، سبب شد تا شهرها به دليل فقدان زيرساخت هاي شهري متناسب با پذيرش جمعيت، دچار لجام گسيختگي كالبدي شوند .
فرايند شهرنشيني و شهرسازي در شرايط بحراني و درحال گذر جامعه با معضلات گوناگوني روبه رو شد كه ساختار فضايي نامناسب شهر يكي از آنهاست. در حال حاضر بسياري از تلاش هايي كه براي بهبود وضعيت و هدايت و كنترل تحول شكل شهر انجام گرفته، بي نتيجه مانده است. اين عدم موفقيت از آنجا ناشي مي شود كه تحول ساختار شهر كه بر اساس اثر متقابل و پيچيده بين نيروهاي بازار، سرمايه گذاري هاي عمومي و ضوابط و مقررات شكل مي گيرد، اغلب بررسي و پيگيري نمي شود، درنتيجه ناكارآمدي هاي عمده ناشي از ضعف ساختار فضايي، اغلب ناديده گرفته مي شوند. پيچيدگي ساختار فضايي شهري، مانع تحقق پذيري بسياري از تلاش ها براي تحليل آن و برقراري ارتباط بين سياست شهري و شكل شهر شده است.
در اغلب موارد، شهرسازان به طرح هاي جامع شهري كه معمولاً براي يك افق ده ساله و حصول اطمينان از اينكه شهرها منطبق بر اهداف شهرداری ها تهيه مي شوند، متكي بوده اند، اما يك شهر مثل يك ساختمان بسيار بزرگ نيست و هرگز بر اساس و منطبق با نقشه اي ساخته نمي شود. دولت محلي و به خصوص شهرداري شهر جديد، مي تواند شكل توسعه شهري را نه از طريق طراحي مستقيم، بلكه از طريق اجراي يك نظام هماهنگ و منطقي ضوابط و مقررات اراضي، سرمايه گذاري در زيرساخت ها و مانند آن راتحت تأثير قرار دهد.
در بلندمدت شكل شهر بستگي به نحوه كنش و واكنش ميان اين نيروها دارد كه مي تواند مانند عاملي در جهت تقويت يا در جهت بازدارندگي عمل كند. به دليل تحول دائمي ساختار فضايي شهرها و عدم وجود ديدگاهي روشن در خصوص توسعه فضايي شهر، ضوابط و مقررات مرتبط با اراضي، سرمایه گذاري ها در زيرساخت ها و… اغلب ناسازگار بوده و اثرات و بازتاب هاي آنها ممكن است همسو نباشند و در تضاد با هم قرار گيرند.
توسعه فيزيكي و رشد جمعيتي شهرها، تا چند دهه پیش داراي افزايشي هماهنگ و متعادل بود. با بروز تحولات جديد، شهرها به ويژه شهرهاي بزرگ، به سرعت تغييرات و دگرگونی هایی را پذيرفتند. اين دگرگوني ها به شكل افزايش سريع جمعيت و گسترش فيزيكي شتاب آميز شهرها و به شكلي نامتعادل و ناهماهنگ بوده است. اگرچه شهرها داراي گسترش فيزيكي وسيعي بوده اند، اما در قالب اين گسترش فيزيكي وسيع نيز، تعادل برقرار نبوده و سطح زيرساخت شهري بيشتر تحت تسلط ساختمان هاي مسكوني بوده است. درواقع بين كاربري هاي شهري و اختصاص زمين و سرانه هاي شهري متناسب هريك، تناسب معقولي برقرار نبوده است.
تحولات اخيري كه در سطح اقتصادي و اجتماعي انجام گرفت نیز توسعه فضايي شهرها را به شدت تحت تأثير خود قرار داد. گسترش بخش خدمات و همچنين تمركز صنايع و كارخانه ها در شهرها، موجب جذب افراد بسياري از روستاها و شهرهاي كوچك به طرف شهرهاي بزرگ شده است. اصلاحات ارضي داراي تأثيري غير مستقيم اما شديد بر گسترش شهرها بوده است. مهاجرت روستاييان به شهرها نقش مهمي در ايجاد تراكم و ازدحام بيش از حد شهرها داشته است. شهرهاي ايران پيش از اينكه داراي گسترش اساسي و اصولي باشند، از افزايش جمعيتي بسياري برخوردار بوده اند. به گفته اي اين شهرها، فرصتي براي اعمال سياست هاي شهرسازي به دست نياورده اند، بلكه قبل از محاسبه سرانه ها و تخصيص زمين ها و فضاهاي لازم به كاربري هاي مختلف و آماده سازي زمين، زمين ها به سرعت تبديل به ساختمان هاي مسكوني شد و تنها كوچه ها و خيابان ها براي رفت وآمد باقي مانده است.
اردشیری در مقاله ای به این نکته اشاره می کند که « سطح تقاضا و الگوی مصرف در جامعه باید متناسب با ظرفیت های تولیدی باشد. توزیع صحیح جمعیت و فعالیت ها در پهنه سرزمین، شرط لازم برای تحقق این امر است» (اردشیری،1379).
به طور کلی، اغلب شهرهای کشورما در دهه های اخیر رشد جمعیتی پرشتابی داشته اند. در دهه 55-65 در پی اجراي سياست هاي اصلاحات ارضي و وقوع انقلاب اسلامي، رشد شتابان شهرنشيني منجر به ازهم گسيختگي در كالبد و بافت شهر شده است. همراه با افزايش شديد جمعيت شهري، سطح شهرها نيز گسترش يافته و در ساختار و شكل شهرها تغييرات اساسي پديد آمده است (زیاری و همکاران، 1392).

2-5 انواع توسعه کالبدی شهر

2-5-1 توسعه كالبدي برنامه ريزي شده (اصولی)
اين نوع توسعه به توسعه فيزيكي شهر در سمت توسعه دلالت دارد و مبتني بر اصول شهرسازي بوده و اسكان جمعيت و ساخت و سازها پس از آماده سازي زمين اتفاق مي افتد.

2-5-2 توسعه كالبدي غير برنامه ريزي شده (غير اصولی)
دراين توسعه، توسعه فيزيكي و افقي بوجود آمده در داخل محدوده شهر توسط مردم بوده و پيشي گرفتن آنها بر ارگان هاي شهري صورت گرفته است. در نتيجه توسعه شهر بدون رعايت اصول شهرسازي اتفاق مي افتد. از مشخصات عمده آن مي توان به خيابان هاي نامنظم،
بن بست هاي نامتعارف، تقاطع هاي غيراستاندارد و… اشاره نمود.

2-5-3 توسعه تكميلي، توسعه كالبدي به مفهوم تكامل شهر و پرشدن اراضي باير شهري
ساخت و ساز زمين هاي باير شهري را، توسعه تكميلي نام نهاده ايم. در اين نوع توسعه كليه اراضي محل، تحت تصرف كاربري هاي مختلف قرار گرفته و بلوغ شهري حادث مي شود. در اشكال ديگر اين توسعه مي توان به نوسازي ساختمان ها و افزايش تراكم مسكوني با تخريب واحدهاي مسكوني ويلايي و ساخت آپارتمان های چند واحدي اشاره نمود.

2-5-4 توسعه كالبدي غيرقانونی (حاشيه نشينی)
در اين حالت، توسعه فيزيكي و افقي شهر در اراضي غيرمجاز و خارج از محدوده قانوني و داخل حريم ماده 99شهرداري حادث مي شود و ضمن اينكه اصول شهرسازي به فراموشي سپرده مي شود، ساخت و سازها هم بدون مجوز از مراجع ذي صلاح و خارج از اصول فني انجام مي شود (مرصوصی و صائبی، 1388).

2-6 بازتاب های کالبدی طرح های واگذاری اراضی شهری

-در ایران در سال 1358 قانون لغو مالکیت اراضی موات شهری با هدف تحقق عدالت اجتماعی در بهره مندی از زمین به تصویب رسید و بر اساس آن دولت مکلف شد که در داخل محدوده قانونی شهرها تا مدت معینی به عمران و آبادانی اراضی مشمول، توسط مالکین اقدام و در صورت عدم انجام به تصرف دولت درآید که سازمان عمران اراضی شهری در این راستا شکل گرفت. قانون اراضی شهری، اقدام بعدی دولت در دخالت آگاهانه در بازار زمین و مسکن بود. این قانون تأمین نیازهای عموم به مسکن و تأسیسات عمومی شهر را که جزء اصول قانون اساسی بود، هدف خود قرار داد. از اواخر عمر قانون اراضی شهری یعنی سال 1365،
واگذاری ها در قالب واگذاری جهت ساخت به سازندگان شکل گرفت، که اولین اقدام آن در جهت تبدیل زمین به واحد مسکونی بود.
با تصویب قانون اراضی شهری به تدریج قسمت عمده ای از اراضی موات شهری را در اختیار دولت قرار داده و از طرفی با خرید اراضی بایر به قیمت منطقه ای، این زمین ها در قالب واگذاری انفرادی، تعاونی و انبوه سازان واگذار گردید. در نتیجه توسعه و رشد کالبدی شهر و افزایش محدوده شهری را در پی داشت.
-از طرف دیگر با هدایت هجم زیاد جمعیت بومی و مهاجر به سمت زمین های حاشیه شهر، در کنار گسترش محدوده ساخته شده شهر از ساختمان های یک و دو طبقه، تراکم جمعیت پایین آمد و این مسئله بار سنگین تأمین خدمات زیربنایی شهر و تأسیسات شهری را بر دوش سازمان های شهری گذاشت.
-یکی دیگر از بازتاب های کالبدی اجرای طرح های واگذاری اراضی، اعمال تغییرات در ارزش اراضی می باشد. دولت با تصاحب وسعت زیادی از اراضی حاشیه شهر و واگذاری به افراد شکستی را در بازار قیمت زمین به وجود می آورد. در شرایط تورمی و قیمت های بالای زمین و مسکن، و با توجه به اینکه افراد به آسانی نمی توانند در داخل شهرها صاحب زمین و مسکن شوند مخصوصاً این مسئله در شهرهای بزرگ تر که کمبود زمین بیشتر احساس می شود و دلال بازی زمین و سوداگری بر بازار حاکم است واگذاری این اراضی در حاشیه شهر با قیمت کمتر از داخل شهر، یک کمک به خانواده ها به حساب می آید. قیمت اراضی در قسمت

پایان نامه
Previous Entries مقاله درمورد دانلود محدودیت ها، توسعه فضایی، اجتماعی و فرهنگی Next Entries مقاله درمورد دانلود مالکیت زمین، توسعه شهر، ساختار شهر