مقاله درمورد آموزش و پرورش، روانشناسی، فلسفه آموزش و پرورش، ارزش گذاری

دانلود پایان نامه ارشد

روانشناسی (به ویژه یادگیری و پرورشی ) و فلسفه آموزش وپرورش به عنوان دو ملاک و معیار برای انتخاب و تصریح هدفهای قابل وصول (پورظهیر،1376)
به هر حال هدفهای آموزش و پرورش هر جامعه بر اساس جهان بینی آن جامعه تعیین می گردد،زیرا آموزش و پرورش هر جامعه از فرهنگ و باورهای اجتماعی نشات گرفته است و تحت تاثیر ارزشها و قضاوتهای سیاسی – اجتماعی قرار دارد. در نتیجه هدفهای آموزشی نمی تواند خارج از ارزشها ، فلسفه و باور اجتماعی و نیازهای آن جامعه تعیین شود.
نیازهای فراگیران :
مطالعه وضع دانش آموزان تنها موقعی مبنای تعیین هدفهای آموزش و پرورش قرار می گیرد که اطلاعات بدست آمده درباره آنان با معیارهای مطلوب یا هنجارهای قابل قبولی مقایسه شوند. تا اختلاف بین شرایط موجود دانش آموز و هنجارهای قابل قبول تشخیص داده شود و این یعنی اختلاف میان شرایط موجود،و معیا رها و هنجارهای مطلوب، همان است که به آن نیاز می گویند.در اینجا نیاز در حقیقت به مفهوم نشان دادن اختلاف بین ارزشهای فلسفی معین و وضع موجود در نظر گرفته شده است (پور ظهیر،1376)
تمام تلاشهای نظام آموزشی باید در جهت تغییر رفتارهای نامطلوب ویا نسبتا”مطلوب شاگردان به رفتارها و عملکردهای مطلوب اجتماعی ، فرهنگی و علمی متمرکز کردند. اگر تغییر رفتار شاگردان بر اساس پرورش تفکر،گرایشها،ارزشها و مهارتهای عملی تعبیر و تفسیر شوند ، بایستی به ویژگیهای شاگردان ،نظیر،احتیاجات،علایق و توانایهای آنان اولویت خاصی داده شود .نکته مهم در اینجا آن است که نیازهای فراگیران باید بر اساس ویژگیها ،شرایط سنی و محیطی،علایق و استعدادهای آنان در نظر گرفته شودو همچنین علاوه بر نیازهای آنی نیازهای آتی آنها نیز باید مد نظر قرار گیرد. (شعبانی،1371)
نیاز جامعه :
زمینه های اصلی آموزش و پرورش را نیازهای جامعه تشکیل می دهند و از آنجا که نیازها در جوامع مختلف متنوعند بنا بر این هدفهای آموزشی نیز در آنها یکسان نیستند.(فرجاد،1374)
هدفهای تربیتی باید با توجه به احتیاجات و مشکلات اجتماعی تعیین گردد.، هنگامی که نیازهای جامعه به منطور تدارک و تنظیم هدفهای آموزشی مطالعه می شود باید وضع اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی جامعه را در زمان گذشته ، حال و آینده بررسی نمود. و هدفهای آموزشی را بر اساس نیازهای آن جامعه تنظیم کرد.فرد تربیت شده باید در درون جامعه زندگی کند و جامعه نیز باید نیازهای خود را به وسیله او تامین نماید. در صورت عدم همسویی نیاز فرد با جامعه فرد در ادامه زندگی خود دچار مشکل خواهد شد. لذا نیازهای فرد همواره باید با توجه به نیازهای جامعه مورد توجه قرار گیرد.(شعبانی،1371)
3- ماهیت و ساخت دانش و دیدگاه متخصصان :
ماهیت و ساخت دانش و دیدگاههای متخصصان یکی دیگر از عوامل تعیین کننده هدفهای آموزشی است. متخصصان درسی و تربیتی به اعتبار صلاحیت علمی که در زمینه دانش و موضوعات درسی دارند،بهتر از دیگران می توانند هدفهای آموزشی مربوط به دروس مختلف را تشخیص دهند.
هدفهای آموزشی تهیه شده از سه منبع فوق آزمایشی بوده و بیش از ظرفیت نظام آموزشی می باشند.و برای اینکه به هدفهای صریح و روشن تبدیل شوند و بهترین و مناسبترین آنها انتخاب گردند،لازم است که بر اساس معیارها و ملاکهایی مورد ارزیابی قرار گیرند. هدفهای کم اهمیت تر و غیر ضروری حذف شده و هدفهای مناسب و همگن و سازگار انتخاب گردند. برای این منظور هدفهای بدست آمده از منابع مذکور باید از صافی های «فلسفه آموزش و پرورش» و «روانشناسی یادگیری و تربیتی » عبور داده شوند. و هدفهایی که مغایر و متضاد تشخیص داده می شود حذف گشته و هدفهای همگن و سازگار اولویت بندی شده و به عنوان هدفهای صریح و روشن آموزش و پرورش در نظر گرفته شوند.(همان منبع)
صافی فلسفه آموزش و پرورش :
فلسفه آموزش و پرورش اولین ملاکی است که برای تصریح هدفهای آموزشی بکار برده می شود.«فلسفه آموزشی هر جامعه از فلسفه اجتماعی آن، که نشان دهنده جهت گیری و اتخاذ موضع نظری جامعه در مورد مسایل اساسی معنوی و مادی و فرهنگی و تربیتی و اقتصادی و اجتماعی است، سرچشمه می گیرد. به عبارت دیگر فلسفه اجتماعی مجموعه ای از عقاید و نظام ارزشی و جهان بینی مشترک یک قوم و ملتی است که آن را در زمینه های فرهنگی،هنری،تربیتی،اخلاقی و غیره اعمال می کنند.» (پورظهیر،1376)
لذا برای کلیه متخصصان آموزشی لازم است که در تعیین هدفهای آموزشی فلسفه آموزش و پرورش و ارزشهای رایج و حاکم بر جامعه خود را در نظر بگیرند.

صافی روانشناسی تربیتی :
روانشناسی تربیتی دومین ملاک یا غربالی است که هدفهای آموزشی را تصریح می نماید . برای رسیدن به هدفهای آموزش و پرورش مسئله مورد توجه «یادگیری » است. اهداف آموزشی وقتی ارزشمند هستند که با شرایط ذاتی امر یادگیری هماهنگ باشند. اگر این هماهنگی ایجاد نشود هدفهای تربیتی بی ارزش خواهند بود. لذا بهره گیری از یافته های روانشناسی تربیتی مانند انواع نظریه های یادگیری (تعمیم،یادگیری از راه محرک پاسخ،یادگیری شرطی و….)برای تعیین هدفهای ارزشمند و مفید که از طریق آموزش حاصل می شوند موثر خواهد بود. (تایلر ،1381)

شکل

شماره 5-2 جریان انتخاب و تنظیم هدفهای آموزشی
(شعبانی،1371)

طبقه بندی هدفهای صریح آموزشی در حیطه یادگیری :
طبقه بندی های مختلفی از هدفهای آموزشی ارائه شده است که معروفترین آنها طبقه بندی بنیامین بلوم و همکاران اوست . در طبقه بندی بلوم هدفهای آموزشی در سه حیطه شناختی،عاطفی و روانی حرکتی قرار می گیرند. طبقه بندی اهداف در سه حیطه به خاطر تاکید بر جنبه های خاص هدفهای مختلف است. و نه متمایز کردن آنها به صورت طبقات مطلقا” مجزا و نامربوط به هم زیرا در فعالیت های آموزشی، به هیچ وجه نمی توان مرز مشخصی بین سه حیطه مذکور تعیین کرد.
الف-سطوح یادگیری در حیطه شناختی
هدفهای شناختی با آنچه که شاگرد باید بداند و بفهمد سرو کار دارد. در این حیطه، هدفها از ساده ترین سطح شناخت به پیچیده ترین واز امور ذاتی محسوس به امور معنوی غیر محسوس تنظیم شده است. هدفهای یادگیری در حیطه شناختی بر اساس طبقه بندی بلوم شامل شش سطح به شرح زیر است.
1-دانش 2-فهمیدن 3-کاربستن 4-تجزیه و تحلیل 5-ترکیب 6- ارزشیابی و قضاوت

ارزشیابی و قضاوت

ترکیب
ترکیب

تجزیه و تحلیل
تجزیه و تحلیل
تجزیه و تحلیل

به کار بستن
به کار بستن
به کار بستن
به کار بستن

فهمیدن
فهمیدن
فهمیدن
فهمیدن
فهمیدن
دانش
دانش
دانش
دانش
دانش
دانش
6
5
4
3
2
1
شکل شماره 6-2 نمودار سطوح مختلف هدفهای آموزش در حیطه شناختی
(شعبانی،1371)

ب- سطوح یادگیری در حیطه عاطفی
هدفهای حیطه عاطفی آن قسمت از هدفهای آموزشی هستند که با نگرشها، عواطف،علایق و ارزشها سرو کار دارند. سطوح مختلف یادگیری در حیطه عاطفی به این شرح است. 1- دریافت و توجه کردن 2 – پاسخ دادن 3- ارزش گذاری 4- سازماندهی ارزشها 5- تبلور ارزشهای سازمان یافته در شخصیت .

تبلور ارزشهای سازمانیافته در شخصیت

سازماندهی ارزش ها
سازماندهی ارزش ها

ارزش گذاری
ارزش گذاری
ارزش گذاری

پاسخ دادن
پاسخ دادن
پاسخ دادن
پاسخ دادن
دریافت و توجه کردن
دریافت و توجه کردن
دریافت و توجه کردن
دریافت و توجه کردن
دریافت و توجه کردن

شکل شماره 7-2 نمودار سطوح مختلف هدفهای آموزشی در حیطه عاطفی
(شعبانی،1371)
ج – سطوح یادگیری در حیطه روانی – حرکتی
گروه سوم از هدفهای آموزشی، متعلق به مهارتهای روانی – حرکتی است. این مهارتها به گونه ای هستند که انجام آنها نیازمند به همکاری اعصاب و ماهیچه هاست . این حیطه بیشتر شامل مهارتهای عملی در زمینه های فنی و حرفه ای ، تربیت بدنی ، هنر، کار آزمایشگاهی و امثال آنها ست . یادگیریها و هدفهای آموزشی در حیطه روانی- حرکتی آمیخته با یادگیری در حیطه شناختی و عاطفی بوده و قابل تفکیک از آن نیست. سطوح مختلف یادگیری در حیطه روانی – حرکتی از این قرار است :

1-مشاهده و تقلید 2- اجرای عمل بدون کمک 3- دقت در عمل 4- هماهنگی حرکات 5- عادی شدن (شعبانی ، 1371)

عادی شدن عمل

هماهنگی حرکات
هماهنگی حرکات

دقت در عمل
دقت در عمل
دقت در عمل

اجرای عمل بدون کمک
اجرای عمل بدون کمک
اجرای عمل بدون کمک
اجرای عمل بدون کمک
مشاهده و تقلید
مشاهده و تقلید
مشاهده و تقلید
مشاهده و تقلید
مشاهده و تقلید

شکل شماره 8-2 نمودار سطوح مختلف هدفهای آموزشی حیطه روانی-حرکتی
(شعبانی،1371)
هدف در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی :
هدف عمده تعلیم و تربیت در جمهوری اسلامی آن است که همه ابعاد زندگی انسان در چگونگی ارتباط او با خدای یگانه شکل بگیرد و همین ارتباط منشاء و اساس دیگر ابعاد زندگی انسانی باشد. در این برداشت فکری اصل بر خداشناسی است و همه مقاصد تربیتی بر معیارهای خاص تقرب به خدای متعال بنا می شود.
ستاد انقلاب فرهنگی به شرحی که در اولین نشریه رسمی تحت عنوان «فرهنگ انقلاب» مطرح کرده است، فرایند خاصی را که ملاک تعیین هدفهای تربیتی است در نودارشماره9-2 ارائه داده است.

شکل شماره 9-2 مسیر تعیین هدفها
(معیری،1380)
این نمودار حاکی از آن است که در این بررسی ، آمادگی انسان برای زندگی «به عنوان هدف کلی تعلیم و تربیت پذیرفته شده و مجموعه مقاصدی را که به این هدف کلی منتهی می شوند، در سه بخش هدفهای آموزش عمومی، پرورشی و تربیتی و کسب مهارتهای عملی، با الهام گرفتن از تعالیم اسلامی مشخص خواهند کرد. در تفسیر این معنی هدف آموزش و پرورش عمومی را در تربیت انسان دانا ، با ایمان، متقی، متفکر و خلاق » خلاصه کرده اند.
در بخش دیگری از همین سند هدف آموزش و پرورش را رشد(یا تبدیل) یک انسان از مرحله نادانی و سرکشی و تابعیت هوی و خلق و خوی حیوانی به یک انسان دانا و با ایمان و متقی و مسئول در رابطه باخالق و یک انسان مفید و متعهد در رابطه با جامعه و متفکر و خلاق در رابطه با طبیعت در نظر گرفته و متعاقبا”تاکید کرده اند که بر این اساس اصول هدف تربیت انسانی است که : 1- به آرمانهای جمهوری اسلامی ایران مومن است . 2- به امر خدا عمل می کند. 3- در انجام کارهای خیر پیشتاز است. 4- همه تلاش و توان خود را در راه کسب رضای او به کار می برد. (معیری ،1380)

قانون اهداف در وزارت آموزش و پرورش :
اولین کوشش برای تدوین اهداف کلی آموزش و پرورش نظام جمهوری اسلامی ،در شورای عالی آموزش و پرورش به عمل آمد. شورا در آذرماه 1362،هدفهای اساسی را در ابعاد پنجگانه معنوی و تربیتی ،علمی و فرهنگی ،اجتماعی،سیاسی،اقتصادی مشخص کرد. این اهداف،تا تصویب قانون بهمن ماه 1366در کتب و نشریات تربیتی مورد استفاده قرار می گرفت. قانون جدید به اهداف و وظایف وزارت آموزش و پرورش اختصاص دارد.
فصل اول قانون، اهداف اساسی را در دو ماده و تبصره تدوین کرده است. تبصره ها مربوط به آموزش دینی پیرامون دیگر مذاهب اسلامی و اقلیت های دینی است . ذیلا”عین موارد مذکور را صرفنظر از تبصره ها نقل می کنیم .
ماده 1- تقویت و تحکیم مبانی اعتقادی و معنوی دانش آموزان از طریق تبیین و تعلیم اصول و معارف احکام دین مبین اسلام و مذهب حقه جعفری اثنا عشری بر اساس عقل ، قرآن و سنت معصومین(ع)
ماده2-
رشد فضایل اخلاقی و تزکیه دانش آموزان بر پایه تعالیم عالیه اسلام.
تبیین ارزشهای اسلامی و پرورش دانش آموزان بر اساس آنها
تقویت و تحکیم روحیه اتکال به خدا و اعتماد به نفس
ایجاد روحیه تعبد دینی و التزام عملی به احکام اسلامی
ارتقاءبینش سیاسی بر اساس اصل ولایت فقیه در زمینه های مختلف جهت مشارکت آگاهانه در سرنوشت سیاسی کشور
ایجاد زمینه های لازم برای حفظ و تداوم استقلال فرهنگی،اقتصادی و سیاسی از طریق آشنا ساختن دانش آموزان به علوم و فنون و صنایع و حرف مورد نیاز جامعه بر اساس اولویتهای موجود در کشور
شناخت و شکوفا کردن و پرورش استعدادهای دانش آموزان و تقویت روح بررسی و تتبع و تحقیق و ابتکار و خلاقیت

پایان نامه
Previous Entries مقاله درمورد آموزش و پرورش، ارزشیابی عملکرد، عملکرد سازمان، تعلیم و تربیت Next Entries مقاله درمورد آموزش و پرورش، نهی از منکر، دوره متوسطه، تولی و تبری