مقاله درباره مدیریت پروژه، نفت و گاز، شرکت ملی، امکان‌سنجی

دانلود پایان نامه ارشد

مدیران پروژه و سازمان‌های پروژه‌محور قرار گرفته است.
به منظور درک صحیح از سازمان پروژه‌محور و مدیریت پروژه ابتدا باید تعریف جامعی از پروژه به عمل آید.
پروژه به مجموعه‌ای از فعالیت‌ها و وظایف اطلاق می‌شود که:
• دارای یک هدف معینی است که با توجه به خصوصیات مشخصی به اجرا در می‌آید؛
• دارای تاریخ شروع و پایان مشخصی است؛
• دارای محدودیت‌های هزینه‌ای است (در صورت کاربردی بودن)؛
• از منابع انسانی و غیرانسانی مصرف می‌کند (مانند پول، افراد و تجهیزات)؛
• چند عملکردی101 است (یعنی از چندین خطوط عملکردی عبور می‌نماید).
مدیریت پروژه، برنامه‌ریزی، سازماندهی، هدایت و کنترل منابع سازمان است که به منظور دستیابی به هدف‌های معین پایه‌ریزی می‌شود. به علاوه، مدیریت پروژه رویکرد سیستمی به مدیریت را از طریق تخصیص پرسنل وظیفه‌ای در یک پروژه معین مورد استفاده قرار می‌دهد (Kerzner, 2009).
براساس استاندارد Iso10006، پروژه فرآیندی منحصر به فرد، متشکل از مجموعه‌ای از فعالیت‌های هماهنگ و کنترل‌شده همراه با تاریخ‌های شروع و پایان است که جهت دستیابی به هدفی منطبق با الزامات معین انجام می‌گیرد و از نظر زمان، هزینه و منابع محدودیت دارد.
برخی از مشخصات پروژه به شرح زیر می‌باشد:
• آن‌ها مراحلی منحصر به فرد و غیرتکراری شامل فرآیندها و فعالیت‌ها می‌باشند؛
• آن‌ها دارای سطحی از ریسک و عدم قطعیت می‌باشند؛
• از آن‌ها انتظار می‌رود نتایج کمی مشخصی را منطبق با پارامترهای از پیش تعیین‌شده تحویل دهند؛
• آن‌ها تاریخ‌های شروع و پایان برنامه‌ریزی شده و محدودیت‌های منابع و هزینه مشخصی دارند؛
• ممکن است افراد به طور موقتی در طول مدت زمان اجرای پروژه به سازمان پروژه اختصاص داده شوند (سازمان پروژه ممکن است توسط سازمان ایجادکننده پروژه تعیین شود و در طول مدت اجرای پروژه تغییر نماید).
شایان ذکر است سازمان پروژه معمولاً موقتی است و برای دوره عمر پروژه ایجاد می‌شود. این استاندارد بین سازمان ایجادکننده پروژه102 و سازمان پروژه103 فرق قائل است. سازمان ایجادکننده پروژه سازمانی است که تصمیم به اجرای پروژه می‌گیرد. این سازمان ممکن است شامل یک سازمان مستقل، مشارکت، کنسرسیوم و غیره شود. سازمان ایجادکننده پروژه، پروژه را به سازمان پروژه واگذار می‌نماید. ممکن است سازمان ایجادکننده پروژه در حال اجرای چندین پروژه باشد که هر کدام از آن‌ها به یک سازمان پروژه متفاوت واگذار شده است. سازمان پروژه، پروژه را اجرا می‌کند؛ ممکن است سازمان پروژه‌ بخشی از سازمان ایجادکننده پروژه باشد.
همچنین مدیریت پروژه، عبارتست از طرح‌ریزی، سازماندهی، پایش، کنترل و گزارش‌دهی روی تمامی جوانب یک پروژه و ایجاد انگیزه برای تمامی افراد درگیر در آن در جهت دستیابی به اهداف پروژه (Iso 10006, 2003).
لازم به ذکر است عنوان سازمان پروژه‌محور در تحقیق حاضر، همان سازمان ایجادکننده پروژه طبق این استاندارد می‌باشد.
علی‌رغم اجماع نظری که در خصوص مفاهیم پروژه و مدیریت پروژه در بین استانداردها، کتب و صاحب‌نظران وجود دارد، همان‌طور که در بالا نیز اشاره شد، به دلیل گستردگی کاربرد و مقبولیت استاندارد پیکره دانش مدیریت پروژه در سطح کشور، تعاریف این استاندارد را به عنوان مبنای تحقیق در خصوص موضوعات پروژه، مدیریت پروژه، سازمان‌های پروژه‌محور و ساختارهای سازمانی قرار می‌دهیم.
پروژه طبق استاندارد دانش مدیریت پروژه، تلاشی موقتی است که به منظور ایجاد محصول، خدمت یا نتیجه‌ای منحصر به فرد انجام می‌گیرد. موقتی بودن104، منحصر به فرد بودن105 محصولات و نتایج، تفصیل فزاینده یا توصیف گام به گام جزییات پیشرفت106 از ویژگی‌های یک پروژه است.
نکته ای که باید بدان توجه داشت، جایگاه پروژه در برابر کار عملیاتی107 است. سازمان‌ها برای دستیابی به مجموعه اهداف خود، کار انجام می‌دهند. به‌طور کلی این کار می‌تواند به پروژه‌ها و یا کارهای عملیاتی تقسیم‌بندی شود. پروژه و عملیات در بسیاری از ویژگی‌ها سهیم می‌باشند، برای مثال آنها، توسط افراد انجام می‌شوند، با منابع محدودی مواجه هستند، برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل می‌شوند.
پروژه‌ها و عملیات اساساً در این نکته تفاوت دارند که عملیات، جاری و تکرارشونده هستند درحالی که پروژه‌ها موقتی و منحصر به فرد هستند. اهداف پروژه‌ها و عملیات نیز اساساً با هم متفاوت است. هدف یک پروژه رسیدن به اهداف مورد نظر است و پس از رسیدن به آن خاتمه می‌یابد در حالی که به طور عکس، هدف یک عملیات جاری نگاه داشتن و تقویت تجارت است به طوری که پس از دستیابی به اهداف مورد نظر یک سری اهداف جدیدی برای ادامه کار پذیرفته می‌شود.
مدیریت پروژه نیز طبق استاندارد دانش مدیریت پروژه، کاربرد دانش، مهارت‌ها، ابزارها و تکنیک‌هایی در فعالیت‌های پروژه به منظور دستیابی به نیازهای پروژه می‌باشد. مدیریت پروژه از طریق کاربرد و یکپارچه‌سازی فرآیندهای مدیریت پروژه شامل مراحل آغازین، برنامه‌ریزی، اجرا، کنترل و نظارت و خاتمه به اجرا در می‌آید. باید توجه داشت سطح تفصیل فرآیندهای تشریح شده در این استاندارد با توجه به تشخیص مدیر و تیم پروژه و بر مبنای ماهیت پروژه تعیین می‌شود.
همچنین مدیریت یک پروژه موارد زیر را شامل می‌شود:
• شناسایی نیازها و الزامات؛
• پایه‌گذاری اهداف روشن و قابل حصول؛
• ایجاد توازن و تعادل در تقاضاهای رقابتی کیفیت، محدوده، زمان و هزینه؛
• تطبیق مشخصات، برنامه‌ها و رویکردها با ملاحظات و انتظارات متفاوت ذی‌نفعان مختلف.
(PMBOK, 2008)
با توجه به معطوف بودن تحقيق حاضر بر سازمان‌هاي پروژه‌محور صنعت نفت، در بخش بعد به بيان تفاوت پروژه‌هاي صنعت نفت با صنعت ساخت پرداخته خواهد شد.

2-3-2- تفاوت ماهیت پروژه‌های صنعت نفت با صنعت ساخت
پروژه‌های موجود در صنعت نفت که به سبب ماهیت پیچیده خود در دو سطح بالادستی و پایین‌دستی انجام می‌شوند، از بسیاری جهات با پروژه‌های انجام شده در صنعت ساخت متفاوت می‌باشند. از جمله روش‌های موجود برای شناسایی این تفاوت‌ها، اختلاف‌های موجود در ساختار شکست کار108 و خروجی‌های109 هر یک از این دو صنعت می‌باشد.
در ابتدا به ساختار شرکت ملی نفت ایران در اجرای پروژه‌ها پرداخته می‌شود. اجرای عملیات بالادستی شامل سه بخش اصلی است:
1) فنی (که به آن مهندسی نفت و گاز نیز گفته می‌شود)؛
2) مهندسی و ساختمان؛
3) عملیات (که به آن تولید نیز گفته می‌شود).
بخش فنی تهیه طرح توسعه مخازن و اجرای عملیات حفاری را به عهده دارد. بخش مهندسی و ساختمان اجرای تأسیسات بهره‌برداری لازم از سر چاه به بعد (اصطلاحا کریسمس‌تری) را بر عهده دارد. بخش عملیات نیز بهره‌برداری و نگه‌داری از تأسیسات بهره‌برداری را عهده‌دار است (کاشانی، 1388).
اجرای یک طرح کامل در بخش بالادستی شامل چهار مرحله اصلی: اکتشاف، ‌مطالعات پیش از پروژه، توسعه و بهره‌برداری است. این تقسیم بندی در جدول 2-24 نشان داده شده است؛ در پروژه‌های فعلی صنعت نفت وگاز، فعالیت‌های مراحل اکتشاف و مطالعات پیش از پروژه و نیز مرحله بهره‌برداری طرح، توسط کارفرمای اصلی صورت می‌گیرد و مرحله سوم یعنی توسعه بر عهده شرکت‌های پیمانکاری است.
جدول 2-24- تقسیم‌بندی اصلی پروژه‌های بالا دستی نفت و گاز
پروژه بالادستی
نفت و گاز
اکتشاف
مطالعات مخزن (مدل‌سازی سه بعدی و مهندسی مخزن)110

ارزیابی چاه‌ها111

مطالعات اولیه112

مطالعات پیش
از پروژه
امکان‌سنجی113 و ارزیابی اثرات محیطی114

طراحی مفهومی115

توسعه و اجرا
طراحی پایه116

خشکی117

فراساحلی118

بهره‌برداری
تولید

نگه‌داری و تعمیرات

قراردادهای پروژه‌های نفتی در ایران تحت نظر شرکت ملی نفت معمولاً به صورت بیع متقابل119 می‌باشند که نمونه‌ای از آن در شكل 2-12 نمایش داده شده است. در این قرارداد شرکت ملی نفت ایران انجام پروژه را به عهده شرکت نفت و گاز پارس که از زیر مجموعه‌های تولیدی شرکت می‌باشد، واگذار کرده است. در راستای انجام این پروژه شرکت نفت و گاز پارس، شرکت پیمانکاری پتروپارس را برای انجام پروژه انتخاب کرده است و در ادامه این شرکت برای انجام هر یک از فازهای پروژه، پیمانکار جزء مرتبط با آن فاز را برگزیده است.
(کاشانی، 1388)

شكل 2-12- نمونه‌ای از ساختار قراردادهای انجام پروژه‌های نفتی (کاشانی، ‌88)
فعالیت‌های بخش توسعه و پیاده‌سازی طرح معمولاً در دو قسمت خشکی و فراساحلی انجام می‌شوند؛ قسمت فراساحلی خود شامل فعالیت‌های مرتبط با حفاری چاه‌ها، طراحی و ساخت سکوها (عرشه‌ها و پایه‌ها)، پل‌ها و خطوط لوله زیر دریا است؛ بخش خشکی نیز دربرگیرنده فعالیت‌هایی در زمینه: آماده‌سازی زمین پالایشگاه، ساخت تأسیسات فرآیندی و پشتیبانی پالایشگاه و تأسیسات غیر صنعتی مي‌باشد؛ در فازهاي مختلف طرح توسعه ميدان گازي، بسته به هدف نهايي هر طرح، نوع تاسيسات پالايشگاه خشكي و تأسيسات غيرصنعتي متفاوت است. شكل 2-13 ساختار شکست پروژه‌های صنعت نفت را نشان می‌دهد.
همان‌گونه که در شكل 2-12 نیز مشخص است، هر یک از فازهای اصلی پروژه‌های نفتی ماهیت خاص خود و به تبع آن فعالیت‌های مخصوص به خود را دارند. این مورد يکی از تفاوت‌های واضح بین دو گونه پروژه‌های صنعت ساخت و صنعت نفت است. پروژه‌های صنعت ساخت از یک ساختار شکست کار متعارف برای انواع پروژه‌های خود برخوردار می‌باشند؛ که می‌توان ساختار شکست آن‌ها در سطح دوم را در قالب شش سرگروه زیر معرفی نمود:
1) مطالعات امکان‌سنجی؛
2) طراحی و مهندسی مقدماتی؛
3) طراحی و مهندسی پیشرفته؛
4) تدارکات؛
5) ساخت؛
6) راه‌اندازی.
این در حالی است که در یک پروژه نفتی برای هر یک از چهار بخش اصلی گفته شده در جدول 2-24، می‌توان ساختار شکست کار متفاوتی را تعریف نمود. به طور مثال در شكل 2-14 ساختار شکست پروژه‌های بالادستی نفت در بخش اکتشاف آمده است.

شكل 2-13- ساختار شکست پروژه

شكل 2-14- ساختار شکست پروژه‌های بالا دستی نفت در بخش اکتشاف
انجمن بین‌المللی مدیریت پروژه120 استانداردی عملی برای ساختار شکست کار در پروژه‌های مختلف را ارائه داده است. در این استاندارد نمونه‌ای از ساختار شکست کار برای پروژه‌های نفتی121 ارائه ‌شده است که مربوط به ساخت سکوي تولیدی بوده و در 6 فاز در زیر آمده است:
1- مدیریت پروژه
1-1- مدیریت پروژه
1-1-1. رویه‌ها و اداره پروژه
1-1-2. برنامه‌ریزی و زمان‌بندی و هزینه پروژه
1-1-3. گزارش‌های پیشرفت، گزارش‌های ماهانه و سایر موارد مرتبط
1-2- کنترل پروژه
1-2-1. کنترل اسناد
1-2-2. کنترل تداخل کاری (فصل مشترک)
2- مهندسی تفصیلی
2-1- کلیات
2-1-1. ممیزی و پذیرش مهندسی اولیه توسط پیمانکار
2-1-2. مشخصات و مبانی طراحی
2-1-3. کتب داده‌های مهندسی و محاسبات
2-1-4. گزارشات خلاصه
2-1-5. کتاب‌های راهنمای تجهیزات سکو
2-2- سازه پایه دریایی122
2-2-1. مهندسی و نقشه‌کشی سازه
2-2-2. مهندسی و نقشه‌کشی مکانیک
2-3- شمع‌کوبی
2-3-1. مهندسی و نقشه‌کشی سازه
2-4- عرشه‌ها
2-4-1. مهندسی و نقشه‌کشی سازه
2-4-2. مهندسی و نقشه‌کشی مکانیک/ فرآیندی
2-4-3. مهندسی و نقشه‌کشی برق
2-4-4. مهندسی و نقشه‌کشی ابزار دقیق
2-4-5. تعیین وزن، متره مواد لیست مواد
2-4-6. نقشه‌های AFC
2-4-7. کتب داده، ‌کتب راهنمای تجهیزات، گزارش طراحی و مهندسی
3- تدارکات
3-1- کلیات
3-1-1. رویه‌های تدارکات
3-1-2. رویه‌های تسریع و بازرسی
3-2- سازه پایه دریایی
3-2-1. تجهیزات تهیه شده توسط کارفرما123
3-2-2. تجهیزات امانی تهیه شده توسط پیمانکار124
3-2-3. دیگر تجهیزات تهیه شده توسط پیمانکار
3-2-4. اقلام عمده- تهیه شده توسط پیمانکار
3-3- شمع‌کوبی
3-3-1. اقلام عمده- تهیه شده توسط پیمانکار
3-4- عرشه‌ها
3-4-1. تجهیزات تهیه شده توسط کارفرما
3-4-2. تجهیزات امانی تهیه شده توسط پیمانکار
3-4-3. دیگر تجهیزات تهیه شده توسط پیمانکار
3-4-4. اقلام عمده- تهیه شده توسط پیمانکار
4- ساخت
4-1- کلیات
4-1-1. طرح و کتاب راهنمای ایمنی
4-1-2.

پایان نامه
Previous Entries مقاله درباره مدیریت پروژه، تسهیم دانش، ایالات متحده، خلاقیت مدیران Next Entries مقاله درباره مدیریت پروژه، ساختار سازمانی، شرکت ملی، مشتریان داخلی