مقاله درباره عملیات روانی، تغییر نگرش، تغییر رفتار، افکار عمومی

دانلود پایان نامه ارشد

باشند. (سورین و تانکارد۱۳۸۱: 228-230) آنها به طور معمول عناصر مثبت و منفی را با هم جمع نمی بندند تا ارزیابی کلی آنها را از یک مسئله یا یک شئ، تعیین و مشخص کند. با وجود این، الگوی هماهنگی شناختی مشخص می کند که روابط بین عناصر مختلف و موضوع اصلی در تعیین ارزشیابی کلی دارای اهمیت فراوانی است. برای مثال می توان گفت: مردم، اطلاعات محیط را مورد جستجو، توجّه و تفسیر قرار می‌دهند، به‌طوری که موجب تقویت نگرش‌های خود گردد. نظریه ناهماهنگی شناختی پیش‌بینی می‌کند که مردم از اطلاعاتی که میزان ناهماهنگی را افزایش می‌دهد، اجتناب کنند. از نظر فستینگر، مردم، بیشتر، اطلاعاتی را پردازش می‌کنند که با نگرش‌ها و رفتارشان هماهنگ باشد. بنابراین، جستجوی اطلاعات، توجّه و تفسیر آن‌ها به‌گونه‌ای گزینشی انجام می‌شود. البته باید توجّه کرد که دقّت علمی و رفتار منصفانه سبب می‌شود تا مردم اطلاعاتی را جستجو کنند که با نگرش‌هایشان ناسازگار باشد. (ایروانی و باقریان،۱۳۸3: 180) مردم همچنین با تفسیر گزینشی اطلاعات پیرامون، از نگرش‌های خود محافظت می‌کنند.مثلا، نگرش مردم نسبت به درگیری‌های قومی و ملّی، به چگونگی قضاوت آن‌ها در مورد منصفانه بودن رسانه‌های خبری بستگی دارد. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که مردم، حداقل از نظر توجّه و ادراک، دارای سوگیری در جهت باورهای خود هستند، که با مراحل پردازش اطلاعات مربوط به شناخت اجتماعی، هماهنگی دارد.
نظریه ناهماهنگی شناختی پیش‌بینی می‌کند که یادگیری‌ها و حافظه‌ها نیز در جهت هماهنگی و همسانی نگرش‌‌ها، جنبه گزینشی پیدا می‌کنند. (ایروانی و باقریان،1383: 180-182)
3-3 جایگاه نظریه ناهماهنگی شناختی در عملیات روانی دستگاه اموی (مدل نظری)
در ابتدا باید گفت: در این پژوهش مبنای نظری و رویکرد مورد توجه به عملیات روانی، نظریه ناهماهنگی شناختی می باشد.
جایگاه نظریه ناهماهنگی شناختی در عملیات روانی را نباید، جایگاهی تجویزی دانست چونان که از نگاه نگارنده در عملیات روانی نظریه ای تجویزی نمی توان یافت و همانطور که نظریه عملیات روانی وجود ندارد، اما نظریات علوم مختلف هرکدام بنا به شرایطی در عملیات روانی بکار گرفته می شوند که از آن جمله نظریات روانشناسی اجتماعی و ارتباط است، جایگاه نظریه ناهماهنگی شناختی را نیز در چنین جایگاهی باید جستجو کرد و در این نظریه نباید به دنبال تکنیک یا شیوه ای تجویزی و خاص بود تا بوسیله آن بتوان یک عملیات روانی موفق داشت یا از یک عملیات روانی جلو گیری کرد، نظریه ناهماهنگی شناختی در تبیین فرایند تغییر نگرش ویا تثبیت و ترغیب و متقاعد سازی آن می کوشد و بدین جهت شیوه ها و تکنیک های مختلف در صورتی که در جهت تغییر نگرش یا متقاعد سازی حرکت کنند می توانند در این مدل جای بگیرند، از این رو به دلیل آنکه از منظر نگارنده الگوهای رفتاری و تبلیغی دستگاه اموی در چارچوب این نظریه قابل درک و فهم بوده است، نظریه ناهماهنگی شناختی مورد استناد قرار گرفته است، به بیانی دیگر رفتار دستگاه اموی در قبال افکار عمومی نوعی عملیات روانی بوده است، عملیات روانی که پشتوانه نظری آن نظریه ناهماهنگی شناختی است.
از این رو متقاعدسازی یا ترغیب، از مباحث اساسی عملیات روانی است، در هر موقعیت متقاعدکنندگی، چهار عناصر نقش مهمی دارند:
1- منبع، (ارایه کننده پیام یا عامل عملیات روانی)
2- پیام، (محتوا و ویژگیهای آن)
3- زمینه، (بافت و سازمان پیام ترغیبی)
4- مخاطب، (ویژگیها، خواسته ها و نیازهای او) (كریمی ،‌1377: 45)
تحقیقات نشان داده است که مقبول بودن منبع ارایه پیام، شرط ضروری مؤثر واقع شدن پیام است، مهم ترین عواملی که منبع پیام را مقبول می سازند عبارتند از: تخصص، جذابیت، قابل اعتماد بودن و شباهت داشتن به مخاطب. (عادلی،1390: 1) هنگامی که کارشناسان عملیات روانی در پی ارایه پیام و تغییر عناصر و نگرشهای گروههای قومی و فرهنگی دیگری هستند بهتر آن است که از عواملی استفاده کنند که بر نگرش فرد تاثیر گذار باشد، اما تاثیر گذاری بر نگرش فرد بسیار حساس و ظریف است و گاهاً اشتباه های کوچک در آن گونه عملیات روانی تاثیر عکس نیز بر مخاطب می گذارد، اما بهترین روش برای تغییر نگرش استفاده از روش های جانبی است که در فرد ایجاد ناهماهنگی و تعارض کرده و کنترل نگرشی و رفتاری وی را در اختیار طراحان عملیات روانی قرار می دهد، بر اين اساس ايجاد ناهماهنگي شناختي در درون افراد ممكن است سرانجام موجب تغيير نگرش آنها شود. ناهماهنگي شناختي زماني پديد مي‌آيد كه فرد داراي دو شناخت هم‌‌زمان، اما متناقض باشد. «شناختها شامل افكار، نگرشها، باورها و حتي رفتارهايي است كه شخص از آنها آگاه است» (كريمي، 1373، ص 355). همانند حربه ای که معاویه پس از قتل عثمان بکار برد، در واقع معاویه پس از قتل عثمان و هجمه مردم برای دعوت از امیرالمومنین (ع) به طراحی عملیات روانی دقیقی دست زد که بر این اساس پیراهن خونین عثمان را نماد مظلومیت عثمان و خود را خون خواه او و مردمی که به سمت حضرت علی (ع) رفته بودند را مردمی بیرحم که عثمان را برای خلافت علی (ع) کشتند معرفی کرد وی در این طرح روانی افکار عمومی را گام به گام برای رسیدن به هدف خود کنترل کرد و همچنین این اذهان را در شرایط ناهماهنگی شناختی رها کرد تا اینکه یا کاملاً تغییر نگرش دهند ویا خاکستری و بی طرف، بر این اساس اگر از منظر یک طراح عملیات روانی مسئله را ببینیم درک این شرایط بسیار آسان خواهد بود اگر نخستین نکته مهم را در مخاطبان عملیات روانی تعهد آنان، به ویژه تعهد رفتاری، به نگرش یا ایده و باور مورد نظر بدانیم. چنانچه بتوان مخاطبان را در شرایطی قرار داد که به رغم میل باطنی قبلی و تحت تأثیر عامل عملیات روانی در حضور عموم سخنانی را بر زبان جاری کند یا عملی از خود نشان دهند براساس نظریه ناهماهنگی شناختی در نتیجه نگرش و باور آنان آن گونه خواهد شد که عامل عملیات روانی در پی آن است. افزون بر این، ایجاد هر شرایط دیگری که در آن مخاطبان احساس ناهماهنگی شناختی بکنند و دچار تعارض شوند می تواند در تغییر نگرشها و اعتقادات آنان مؤثر واقع شود، منظور از هر شرایط هر ابزار کاربردی برای ایجاد تغییر رفتاری است، زیرا تغییر رفتاری تنها با تغییر نگرش ایجاد نمی شود، زیرا براساس نظریه ناهماهنگی شناختی، گاهاً تغییر رفتار نیز بر نگرش موثر است، در یک جمع بندی کلی از نظریه ناهماهنگی شناختی از منظر نگارنده تغییر نگرش در این نظریه در چهار سطح می تواند رخ دهد:
1- ایجاد فرایند تغییر نگرش در مخاطب با ارسال پیام های القایی و بروز ناهماهنگی شناختی در وی و سپس انجام رفتار هدف.( فرایند تغییر نگرش، با ارسال پیام های القایی)
2- ایجاد فرایند تغییر نگرش در مخاطب با ارسال پیام های اقناعی و بروز ناهماهنگی شناختی در وی و سپس انجام رفتار هدف.( فرایند تغییر نگرش، با ارسال پیام های اقناعی)

3- فریب مخاطب و انجام رفتاری از وی در خلاف جهت نگرش هایش و سپس بروز ناهماهنگی شناختی و فرایند ذهنی تغییر نگرش در مخاطب.( فرایند تغییر نگرش، پس از فریب)
4- اجبار مخاطب و انجام رفتاری از وی در خلاف جهت نگرش هایش و سپس بروز ناهماهنگی شناختی و فرایند ذهنی تغییر نگرش در مخاطب.( فرایند تغییر نگرش، پس از اجبار)
بر این مبنا دستگاه حکومت بنی امیه از هر چهار عامل فوق برای حفظ قدرت استفاده می کرده است، اما در زمانهای مختلف شدت و ضعف هایی داشت، برای مثال عامل اجبار و زور در سیاست های یزید بسیار پررنگ تر از معاویه و سایر بنی امیه بود.
از این رو از منظر نگارنده غالب اقدامات بنی امیه در جهت تولید، تسهیل و بازتولید نوعی ناهماهنگی شناختی در افکار عمومی جامعه اسلامی بوده است که در وقایع خاص تاریخی همچون واقعه عاشورا عینیت بیشتری یافت و نمایان تر شد، از این منظر عملیات روانی بکار گرفته شده توسط دستگاه حکومت بنی امیه در مرحله اول در بردارنده اهداف روانی ویا رفتاری کوتاه مدت و در مرحله دوم در بردارنده تاثیر شناختی و ایجاد ناهماهنگی شناختی در مخاطبین بوده است.

فصل سوم- بنی امیه در بستر تاریخ
1- مقدمه
وقتي نام تاريخ برده مي شود، آنچه به ذهن مي رسد، بيشتر ثبت مجموعه وقايع و حوادثي است كه در ظرف زماني و مكاني خاصي روي داده است. گرچه پرداختن به جمع چنين اطلاعاتي به عنوان پاسخ به نوعي حس كنجكاوي بشر به شناخت گذشته و ايجاد ارتباط با آنان كه پيش از اين زندگی می کرده اند، درقالب گرايشي انساني ارجمند و قابل توجه است، با اين حال، تاريخ نگاري داراي رسالتي مهمتر و ارزشمند تر است.
معرفت جدي و همه جانبه تاريخ است كه حق را از باطل باز مي شناسد و مجالي براي غفلت يا تغافل از حقايقي روشنگر و ابهام زدا باقي نمي گذارد و چراغي فراسوي ظلمات فتنه ها روشن مي سازد، یا به بیانی دیگر هماهنگی را با حقیقت گذشته رقم می زند، این هماهنگی همان چیزیست که نگرش فردی و اجتماعی ما را رقم می زند، از این رو می توان فتنه را تجلی بزرگ نوعی ناهماهنگی جمعی در برابر حق تعریف کرد.
اما چرا امير المومنين (ع) حضور بني اميه را هولناك ترين فتنه ها معرفي مي كند؟ (نهج البلاغه،خطبه 93) ايشان تسلط شيطان را بر يك اجتماع زماني پيش بيني مي كنند كه نه باطل شناخته شده است و نه حق. در جايي كه حق به باطل ممزوج شده و در نتيجه انتخاب، موضع گيري، تصميم و يك حركت سالم و سازنده را مشكل مي كند، جاي پاي محكمي بر تسلط شيطان باز مي شود (نهج البلاغه، خطبه 50) و فتنه يعني همين. (جو حاكم بر اجتماع تحت سلطه بني اميه، نمونه آشكار چنين اوضاعي است). اينكه قرآن مرز و حد يقفِ جهاد را “رفع فتنه ” (بقره، 193) مي داند، به همين معناست. يعني جهاد بايد تا آنجا ادامه يابد كه ديگر ابهامي ميان حق و باطل نماند، دامي براي حق جويان ساده لوح گسترده نباشد و نقابي چهره ي حق نمايان باطل سيرت را نپوشاند و جامعه به حد ” تبين الرشد من الغيّ ” (بقره، 256) برسد. (آنچه امويان عموماً و معاويه خصوصاً در طول ده ها سال سلطه شان، به مبارزه با آن پرداختند).
بدین ترتیب باید گفت، اجتهادات تاريخي پل دستيابي به معرفتي واقع بينانه تر در بافت تفكر سياسي اسلام می باشد و دوران حاکمیت امويان بر بخش عظیمی از سرزمین های اسلامی به همين علت به عنوان محور مباحث اين پژوهش انتخاب شده است.
همخواني روشها و الگوهاي عملي سياست بازان اموي در اين دوره با آنچه جهان کنونی به نوعي ديگر و در لباسي ديگر و با چهره اي نوين تحت عنوان “عملیات های روانی معاصر” با آن روبروست تامل بر انگيز است. طي بحث هاي آتي خواهيم ديد كه مثلاً جعل حديث، تحريف تاريخ، اختناق حاكم بر مراكز شيعي، تبليغات سوء ضد علوي و نظاير آن، حربه هاي مختلف روانی بودند كه امويان براي شيوع فتنه در جهان اسلام به كار گرفتند. اما اين سوال باقي است كه دشمنان چگونه از این حربه ها برای رسیدن به مقاصد خود استفاده می کنند؟ فرایند تاثیر این حربه ها چگونه است؟ آيا اين حربه ها در جهان امروز متروك شده و دشمنان معاصر اسلام، از اين سلاحها استفاده نمي كنند؟ آيا ميان سياستهاي جاري در بسياري از كشورهاي اسلامي و اجراي تصنّعي ظواهر شرع مانند انجام بي تدبر مراسم سياسي – عبادي حج بي توجه به محتواي پر شور اين رستاخيز عظيم، ساختن مساجد با شكوه و چاپ قرآن هاي نفيس، تحت اشراف آخوندهاي درباري براي القا و اشاعه ي اسلام آمريكايي و پر كردن كاذب خلا ءهاي معنوي مردم تا مجالي براي شنيدن و پذيرفتن اسلام انقلابي و ناب باقي نماند، با سبّ علي بر منابر و جذب ياران او به سپاه شام و گرد آوردن نسابه ها و مورخين و جاعلين حديث به اردوي اموي، يك قرابت نزديك احساس نمي شود؟ و آيا بازشناخت رفتاری دستگاه اموی در چارچوب مولفه های عملیات روانی و درک صحیح این قرابت، ما را در شناخت فتنه هاي امروزين حاكم بر جهان، خاصه جوامع اسلامي، ياري نمي دهد و مصداق همان جهاد تا سر حد رفع فتنه نمي باشد؟ كه ستيز با فتنه تنها حضور در ميدان جنگ نيست و تبيّن رشد از گمراهي، جهاد است، جهاد با ميداني به وسعت عقل و بينش و انديشه و تفكر بشري.
در این

پایان نامه
Previous Entries مقاله درباره تغییر نگرش، عناصر شناختی، مکانیسم دفاعی، وابستگی متقابل Next Entries مقاله درباره افکار عمومی، عملیات روانی، جامعه اسلامی، امام علی (ع)