مقاله درباره شهر اصفهان

دانلود پایان نامه ارشد

آهک مارنی، دولومیت، و سنگآهک دولومیتی نهشته شده که به این رسوبات در تریاس بالایی در شمال غربی حوضه رسوبات شیلی اضافه میشود. در لیاس(Lias) رسوبات قارهای و دریایی کمژرفا، که متشکل از شیل و ماسهسنگ میباشد برجای گذاشته شده است. چنین استنباط میشود که محیط تشکیل این گونه رسوبات در تریاس بالایی، لیاس و قسمتی از ژوراسیک میانی(Doger) بیشتر محیطهای کرانهای و مردابی بوده و احیانأ گهگاه در اثر پسروی و پیشروی متناوب دریا، ارتباط محیط دریایی با مرداب قطع یا وصل میشده است. پیشروی تدریجی آب دریا در دوگر و مالم(ژوراسیک میانی و بالایی) موجب تشکیل رسوبات و رخسارههای دریایی از نوع مارن، شیل، و آهک میشود. اما در ژوراسیک پایانی(Late Jurasic) با عقبنشینی دریا رسوبات قارهای رنگین(قرمزرنگ) نهشته میشود، که در اثر فاز کوهزایی سیمرین پسین(Late Cimerian) تشکیل شدهاند. وجود رخسارههای مربوط به نواحی کمعمق دریایی در جنوب غربی اصفهان، حاکی از پیشروی دریا در کرتاسه آغازی(نئوکومین –Neocomian) میباشد. پس از نئوکومین، دریای کرتاسه زیرین اکثر نواحی ایران مرکزی را در بر میگیرد، و باعث نهشته شدن رسوبات کنگلومرایی، ماسهسنگ، سنگآهک، و شیلهای اوربیتولیندار میگردد. رخنمونهای آهکی واقع در جنوب، جنوب غربی و غرب شهرستان اصفهان متعلق به همین دوره میباشد. در کرتاسه بالایی به علت حرکات شدید
کوهزایی، و متعاقب آن فرسایش زیاد، تغیرات رخسارهای شدید بوده ولی گسترش جغرافیایی آنها به اندازه کرتاسه زیرین نبودهاست. رخنمونهایی از این رسوبات در نقاط مختلف حوضه به صورت پراکنده دیده میشود.
در ائوسن و الیگوسن(Eocen & Oligocene)، اگرچه رخسارههای آهکی و مارنهای نومولیتدار در برخی نواحی حوضه از جمله جنوب تا غرب شهرستان اصفهان تشکیل
شده، ولی فعالیت شدید آتشفشانی در این دورهها پدیدههای رسوبی را که عمدتأ در نواحی شمالی و شرقی حوضه رخنمون دارند تحتالشعاع قرار دادهاند. رخسارههای آهکی و مارنی الیگومیوسن در سطح حوضه اندک بوده، و به رخنمونهای کوچکی در شرق شهرستان شهرضا، شمال و شمال شرقی شهر اصفهان در کوههای جعفرآباد، سفید، کفتار و شمال حوضه در میمه و مورچهخورت، و به صورت پراکنده در جنوب حوضه محدود میگردد.
سنگهای نئوژن(Neogene) بیشتر از نوع رخسارههای خشکی است که شامل کنگلومرا، ماسهسنگ، و مارن میباشد. برونزد این رسوبات با وسعت قابل توجهی در اکثر قسمتهای حوضه گاوخونی دیده میشود.
از گسلهای عمده و مهم این زون که در شکلدهی ساختار و زمینشناسی حوضه موثر بودهاند میتوان به گسلهای بافت – نائین و قم – زفره اشاره کرد، که سازندهای زمینشناختی ارتفاعات شرق، شمال شرق، و شمال حوضه را تحت تاثیر قرار دادهاند. طول این گسل در حوضه بالغ بر 100 کیلومتر است که توسط گسلهای فرعی به قطعات کوچکتری تقسیم شدهاند. فعالیتهای آتشفشانی و آذرین در این زون نسبتأ زیاد است که از مهمترین آنها
میتوان نوار آتشفشانی سهند – بزمان را نام برد که بخشی از ارتفاعات شمالی و شرقی حوضه را تشکیل میدهند و عمدتأ متعلق به ائوسن و دورههای بعد میباشند.

2-5-2-زون سنندج – سیرجان
هرچند زون سنندج – سیرجان را میتوان در اصل جزئی از ایران مرکزی به شمار آورد، ولی با توجه به مشخصههای ویژه آن که به صورت نوار طویل دگرگونشدهای در امتداد و به موازات روراندگی زاگرس قرار دارد، لازم است به آن مختصری اشاره گردد.
زون سنندج – سیرجان از نظر رسوبگذاری، و خصوصیات ساختاری، مانند ایران مرکزی است ولی جهت و امتداد کلی آن از امتداد کلی زاگرس پیروی میکند و به علاوه آتشفشانهای ترشیری در آن گسترش چندانی ندارد. این زون فعالترین زون ساختاری ایران به شمار میرود و تا سنوزوئیک فازهای دگرگونی و ماگماتیسم مهمی را پشت سر گذاشته است(آقانباتی،1383).
زون سنندج – سیرجان را از ناحیه گلپایگان به دو بخش شمال غربی و جنوب شرقی تقسیم کردهاند. در بخشهایی از جنوب شرقیآن کوهزاییهای پرکامبرین و تریاس میانی دگرشکلی و دگرگونیهای مهمی به وجود آورده نظیر گنیس، آمفیبولیت، دولومیت، و آهکهای دولومیتی مرمر شده، جنوب و جنوب شرقی گلپایگان و اطراف سد زایندهرود، و سنگهای نفوذی محلی در حوضه زایندهرود (بخشغربی خارج محدوده مطالعاتی است). این سنگهای دگرگونشده، توسط ماسهسنگها و شیلهای رسین – لیاس به طور دگرشیب پوشیده شده اند. در اثر فاز کوهزایی سیمرین پسین ماگماتیسم در این زون سبب ایجاد توده نفوذی کلاه قاضی(گرانودیوریت کلاه قاضی) شدهاست. وجود دگرشیبی بین رسوبات ژوراسیک و رسوبات جدیدتر حاکی از آن است که بخشهایی از زون سنندج – سیرجان طی تقریبأ 35 میلیون سال(ژوراسیک پایانی – کرتاسه زیرین) از آب خارج بوده و این مسئله به عملکرد فاز کوهزایی مذکور مربوط میشود.
از گسلهای مهم مربوط به این زون میتوان به گسل سد زایندهرود و همچنین گسلهای طولی شمال آن اشاره کرد که عمدتأ در مسیر خود سبب قطع سنگهای دگرگونی پرکامبرین این زون شدهاند. این گسلها به طور محلی در انتقال آب نقش بسزایی دارند.

2-5-3-زون زاگرس مرتفع یا زاگرس رورانده
زون زاگرس چینخورده به تدریج به سمت شمال شرق به یک منطقه رورانده منتهی
میشود. این منطقه به شدت خرد شده و گسلخورده میباشد که به صورت نوار باریک و
کمعرض بین زون سنندج – سیرجان و زاگرس چینخورده قرار دارد و چون مرتفعترین
کوههای زاگرس را نیز شامل میشود به زاگرس مرتفع معروف است ولی به دلیل خردشدگی و روراندگی شدید، زون خردشده یا منطقه راندگی نیز نامیده میشود.
زون مزبور گودترین بخش فرورفتگی زاگرس را طی دوران مزوزوئیک و اوایل ترشیری تشکیل میدادهاست. در این فرورفتگی ضخامت لایههای دریایی لیاس تا ائوسن به 5300 متر میرسد. وجود سنگهای تخریبی در این زون، نشانه حرکات مهمی در کرتاسه بالا – پلیوسن(فاز کوزایی لارامین) است که سبب بالا آمدن زمین، چینخوردگی و تخریب شدهاست.
به طور کلی امتداد اصلی چینخوردگی حوضه(در سه زون زمینشناسی مذکور) شمال غربی– جنوب شرقی است که به صورت محلی در برخی نواحی که در زون ایران مرکزی واقع شده به علت عملکرد گسلهای فرعی از روند اصلی چینخوردگی تبعیت نمیکند.
در ادامهوضعیت چینهشناختی در حوضه آبریز گاوخونی بیان میشود.
قدیمیترین سنگهای حوضه که بخشی از آن در حدود 60 کیلومتری جنوب غربی اصفهان رخنمون دارد ارتفاعاتی را تشکیل میدهد که شامل شیست، گنیس، آندزیتهای دگرگون شده و میانلایههایی از سنگآهک و دولومیت دگرگون شده پرکامبرین میشود. رخنمونهایی از این سنگها نیز در اطراف سد زایندهرود مشاهده میشود.
هرچند در فاصله زمانی اردویسین تا سیلورین در نواحی مرکزی و جنوبی حوضه با یک نبود رسوبگذاری مواجه هستیم ولی در انتهاییترین بخشهای شمالی حوضه(مورچهخورت) در دامنه غربی کوههای کهرود و همچنین در سرمرغ رخنمونهایی از رسوبات کربناتی و آواری سیلورین – دونین به چشم میخورد.
رخنمونهای کوچکی از ماسهسنگها و شیلهای دونین به وسعت 13 کیلومتر مربع با میانلایههایی از سنگ آهک و دولومیت ماسهای در مناطق جنوبی و غربی اسفنداران و در زردکوه(شمال خاوری روستای زفره) وجود دارد که معادل سازند پادها است و همبری زیرین آنها گسلی است.
با شروع پیشروی دریای پرمین، ابتدا رسوبات شیلی و ماسهسنگی و نهایتأ سنگآهک و دولومیت نهشته میگردد. رسوبات شیلی و ماسهسنگی این دوره با وسعت بیش از 51 کیلومتر مربع عمدتأ در نواحی جنوبی منطقه لنجانات و اسفنداران، و نواحی شمالی کوهپایه – سگزی برونزد دارند، در صورتی که سنگهای آهکی و دولومیتی این دوره در اکثر مناطق از گسترش قابل توجهی برخوردار است.
در لیاس مانند تریاس بالایی رسوبات قارهای و دریایی کمعمق شیل و ماسهسنگ در مناطقی از حوضه نهشته شدهاست. پیشروی تدریجی آب دریا در دوگر و مالم(ژوراسیک میانی و بالایی) موجب تشکیل رسوبات و رخسارههای دریایی از نوع مارن، شیل، و آهک میشود. اما در ژوراسیک پایانی با عقبنشینی دریا رسوبات قارهای قرمزرنگ نهشته میشود که موید فاز کوهزایی سیمرین پسین میباشد. گسترش رسوبات ژوراسیک در کل حوضه حدود 1390 کیلومتر مربع است که عمدتأ در محدوده غرب، جنوب غربی، و مرکز حوضه رخنمون دارند.
در کرتاسه آغازین(نئوکومین) دریا پیشروی چشمگیری در آن بخش از حوضه که در زون ایران مرکزی واقع شده است نداشتهاست. ولی در برخی نقاط از جمله جنوب غربی اصفهان باعث نهشته شدن رخسارههای دریایی کمعمق شدهاست. در حالی که در همان زمان در آن بخش از حوضه که در زون زمینشناختی زاگرس مرتفع قرار دارد رسوبات ضخیمی شامل
ماسهسنگ و شیل قرمز با میانلایههایی از سنگ آهک رسی، آهک ریفی، و آهک
اوربیتولیندار نهشته شدهاست که با رسوبات کرتاسه زیرین و بالایی، عمده ارتفاعات این محدوده را تشکیل میدهند.
پس از نئوکومین دریای کرتاسه زیرین با پیشروی وسیع خود اکثر نواحی حوضه را دربرمیگیرد و رسوبات کنگلومرایی، ماسهسنگی، آهکی و شیلهای اوربیتولیندار در اکثر نقاط حوضه برجای میگذارد و سرانجام در کرتاسه بالایی، به علت حرکات شدید کوهزایی و فرسایش زیاد، تغییرات رخسارهای شدید بوده، ولی گسترش جغرافیایی آنها به اندازه کرتاسه زیرین نبودهاست.
در نواحی شمالی حوضه آبریز گاوخونی اثری از رسوبات کرتاسه بالایی به چشم نمیخورد که یا موید توقف رسوبگذاری در سنومانین و تورونین است، و یا ناشی از فرسایش شدید در ائوسن میباشد. بنابراین نهشتههای دوران سوم مستقیمأ روی رسوبات کرتاسه زیرین قرار میگیرند.
در محدوده جنوب و جنوبشرقی حوضه رسوبات کرتاسه در نواری عریض و طویل به موازات زاگرس مرتفع شامل شیلهای هوازده، سنگ آهک تخریبی، و سنگآهک تودهای اوربیتولیندار میباشد. رسوبات دوران سوم با توجه به عملکرد فاز کوهزایی لارامید در پالئوسن، با کنگلومرا، ماسهسنگ، و رسوبات مردابی شروع میشود. طی ائوسن و الیگوسن رخساره آهک و مارنهای نومولیتدار در برخی مناطق حوضه نهشته شدهاست اما فعالیت شدید آتشفشانی در این دورهها پدیدههای رسوبی را تحتالشعاع قرار دادهاند. رسوبات نئوژن که بیشتر از نوع رخسارههای خشکی بوده بیشتر شامل ماسهسنگ، مارن، و کنگلومرا است که موید حوضه رسوبی کمعمق است.
سنگهای ائوسن در محدوده شمال و شمال شرق حوضه شامل 120 و 700 متر کنگلومرا، آهک کنگلومرایی، آهک ماسهای، مارن ماسهای قرمز، و مارن سفید به سن ائوسن زیرین است، که روی رسوبات قدیمیتر از آلبین تا لیاس قرار گرفتهاند که میتوان گفت معادل کنگلومرای کرمان و فجن است. نهشتههای ائوسن در جنوب غربی اصفهان با 100 تا 300 متر کنگلومرا و سنگآهک شروع میشود. برونزد این رسوبات در یال شمالی کوه پنجه و یال جنوبی کوه شالرا دیده میشود. در این ناحیه رسوبات کرتاسه توسط 50 تا 300 متر کنگلومرا همراه با میانلایههایی از سنگآهک کنگلومرایی، مارن، و سنگ آهک مارنی واقع در قاعده توالی رسوبی ائوسن را تشکیل میدهند به صورت دگرشیبی پیوستهنما پوشیده میشود. در شمال شرقی اصفهان در کوهزرد نیز رخنمونهایی از این رسوبات وجود دارد. در حدود 8 کیلومتری شمال نجفآباد در کوه کاسهکام برونزدی از سنگآهک نومولیتی با میانلایههایی از کنگلومرا و سنگآهک کنگلومرایی مشاهده میشود.
رسوبات الیگو – میوسن در ناحیه اصفهان وسعت چندانی نداشته و به صورت تودههای پراکندهای در شمال و شمال شرقی اصفهان در محدوده اصفهان – برخوار و
کوهپایه – سگزی رخنمون دارند. وسعت رسوبات الیگومیوسن در جنوب شرقی حوضه نسبت به نواحی مرکزی آن بیشتر بوده و شامل آهک، مارن، و آهک مارنی است.
نهشتههای میو – پلیوسن با ضخامتی بین 100 تا 200 متر و با لیتولوژی کنگلومرا،
ماسهسنگ و مارن به طور ناهمساز، آهکها و مارنهای الیگومیوسن را در محدودههای شمال و شمال شرقی حوضه میپوشانند که دارای وسعتی معادل 16 کیلومتر مربع میباشند و عمدتأ در شمال میمه برونزد دارند. گسترش رسوبات میو – پلیوسن در محدوده جنوب و جنوب شرقی حوضه و محدوده لنجانات، اسفنداران، ایزدخواست و قمشه قابل ملاحظه است. این رسوبات عمدتأ شامل کنگلومرا، ماسهسنگ و مارن میباشند. نهشتههای دوران چهارم را تراورتنها،

پایان نامه
Previous Entries مقاله درباره استان اصفهان، شهرک صنعتی، شهر اصفهان Next Entries مقاله درباره زیست محیطی، نمونه برداری، ضریب همبستگی