مقاله درباره دوره پیش قراردادی، جبران خسارات، بازار رقابتی، قراردادهای دولتی

دانلود پایان نامه ارشد

به حکم عقل و منطق استوار بوده و به منظور ایجاد اعتماد سازنده در روابط حقوقی و جلوگیری از بدبینی و سوء تفاهم بین اشخاص ضروری می باشد. عرف تجاری هم در بسیاری از موارد، بر رعایت این وظیفه تأکید می کند. (Cartwright & Hesselink, 2009: p. 355)

3-2-5- تعهّد به شفّافیّت120
پنجمین مورد از مجموعه تعهدات مهم پیش قراردادی، تعهد به شفّافیت در گفتگوها و عدم گمراه کردن طرف مقابل به واسطه گفتار یا رفتار نادرست است. به عبارت دیگر، با توجّه به اصل حسن نیّت در مذاکرات پیش قراردادی، هر یک از طرفین در جریان گفتگوهای مقدّماتی ملزم به رعایت نکاتی می باشند که منجر به درک هر چه صحیح تر طرف مقابل از مفاد قرارداد آینده و پرهیز از سوء تفاهم خواهد شد. (باریکلو و خزایی، 1390: 65)
از مصادیق رعایت چنین تعهدی می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
1-به کار بردن زبان ساده و قابل فهم121 برای هر دو طرف در پروسه مذاکرات پیش قراردادی به نحوی که از هر گونه سخنان مبهم و دو پهلو و گمراه کننده خودداری شود. به بیان دیگر، طرفین باید با زبان مورد استفاده در گفتگوهای شفاهی و اسناد مبادله شده بین خود آشنایی کامل داشته تا بدینوسیله اختلافات ناشی از برداشت متفاوت از گفتگوهای مقدّماتی به حداقل ممکن کاهش یابد. این امر به ویژه در مذاکراتی که طرفین آن دارای تابعیت های مختلف بوده و به غیر از زبان کشور خود با زبان دیگری آشنایی ندارند از اهمّیت بسیاری برخوردار است. زبان مورد استفاده در مذاکرات، همانند بسیاری از مسائل دیگر تابع توافق طرفین است، امّا بهتر است که آنها به جهت جلوگیری از بروز مشکلات در آینده روابط خود، حتّی الامکان از زبانهای رایج بین المللی و نیز مترجمان و نمایندگان با تجربه و آشنا با جزئیات آن زبان خاص استفاده نمایند. به عنوان نمونه نیز می توان از حقوق انگلستان نام برد که در آن، بر استفاده بیمه گران از زبان انگلیسی ساده در قراردادهای بیمه تأکید شده است. (عابدیان و خروشی، 1388)
2-داشتن رفتاری متعارف و همراه با حسن نیّت در جریان گفتگوهای مقدّماتی. به دیگر سخن، در بسیاری از موارد طرفین با زبان مورد استفاده در مذاکرات آشنایی دارند، امّا رفتاری گمراه کننده در پیش گرفته و به این واسطه موجب ایجاد تصوّرات اشتباه در طرف مقابل خود می شوند. چنین رفتاری تقصیر محسوب شده و می تواند تحت عنوان تدلیس قابل پیگیری باشد. تعهد به شفّافیت در گفتگوهای مقدّماتی اقتضاء می کند که طرفین نه فقط در گفتار و نوشتار بلکه در نحوه رفتار خود نیز دقّت کافی را مبذول داشته تا از ایجاد انتظارات نادرست در طرف مقابل جلوگیری شود. به عنوان مثال، چنانچه تولید کننده کالا با زدن برخی علائم و برچسبها بر روی کالای مزبور، آن را واجد وصفی اعلام کند که در واقع چنین نیست یا اینکه فروشنده کالا، نمونه ای از آن را به مشتری ارائه کند که با کالای اصلی متفاوت است، می توان گفت که او با رفتار و عملیات متقلّبانه خود، بر خلاف تعهد به صداقت و شفّافیت عمل کرده و بنابراین مسئول جبران خسارات وارده به طرف مقابل است. (جنیدی، 1381: 13)
با کمی تأمّل در آنچه گفته شد، می توان اهمّیت و تأثیر رعایت چنین تعهدی را در مذاکرات پیش قراردادی دریافت.شفّافیت در گفتگوهای مقدّماتی باعث وضوح هر چه بیشتر مذاکرات و ایجاد اعتماد در طرفین و در نتیجه ثبات قراردادهایی که در آینده بین آنها بسته می شود خواهد شد، زیرا فرض بر این است که هر یک از طرفین با آگاهی کامل و برداشت صحیح از مفاد توافق، پای به عرصه قرارداد نهایی گذاشته است و در نتیجه، اثبات خلاف این امر دشوار شده و به هر بهانه ای نمی توان قرارداد را منحل نمود.
تخلّف از تعهد به شفّافیت در مذاکرات پیش قراردادی ممکن است به صورت عمدی یا غیرعمدی واقع شود. در هر دو صورت کسی که به واسطه گفتار یا رفتار گمراه کننده طرف مقابل نسبت به عقد قرارداد با وی اقدام نموده و بعد متوجّه این اشتباه گردیده، حسب مورد می تواند تقاضای بطلان معامله یا فسخ آن را بنماید. بطلان معامله در صورتی است که آنچه که رخ داده با قصد واقعی طرفین هماهنگ نبوده و معامله از ابتدا بنا بر تصوّر اشتباه منعقد شده و در واقع طرفین در ماهیت قرارداد یا موضوع آن به توافق نرسیده اند. فسخ معامله نیز به استناد خیارات مختلف و از جمله خیار غبن و تدلیس صورت می پذیرد. طرف متخلّف در صورت داشتن سوء نیت باید از عهده خسارات وارده به طرف مقابل نیز برآید. (طالب احمدی، 1392: 177-175)

3-2-6- تعهّد به گفتگوی انحصاری122
از نتایج بازارهای رقابتی و آزاد این است که طرفین می توانند همزمان با چند شخص برای رسیدن به شرایط مطلوب تر وارد مذاکره شوند، بدون اینکه تعهد خاصی مبنی بر عقد قرارداد نهایی با هر یک از آنها داشته باشند. هر چند که فواید بازار رقابتی بر کسی پوشیده نیست امّا این وضعیت ممکن است به ضرر برخی از طرفین مذاکره کننده تمام شود. در برخی از قراردادها به ویژه قراردادهای بزرگ تجاری، ممکن است مصالح طرفین اقتضاء نماید که در زمان رایزنی و گفتگو برای رسیدن به آن قرارداد، با اشخاص دیگر وارد گفتگو نشوند تا بدینوسیله ثبات مذاکرات حفظ شده و سود آینده طرفین به نحو مطلوب تری تضمین شود. در واقع طرفین انتظار دارند که با صرف وقت و هزینه های مختلف که در بسیاری از موارد جبران آنها دشوار و غیرممکن می باشد، به هدف نهایی خود که همانا عقد قرارداد اصلی است برسند تا ضمن جبران هزینه های صورت پذیرفته، سود تجاری مورد نظر را نیز به دست آورند. عدم امکان مذاکره موازی را می توان از اصل رعایت حسن نیّت نیز برداشت نمود. (باریکلو و خزایی، 1390: 74)
شروع همزمان گفتگوهای مقدّماتی با اشخاص مختلف برای رسیدن به یک قرارداد واحد، بدون تردید باعث کاهش احتمال رسیدن به قرارداد نهایی در تمامی آن گفتگوها خواهد شد؛ زیرا این امکان وجود دارد که طرفین مذاکره هر لحظه یکی از مذاکرات را ترک و طرف مقابل را بلاتکلیف بگذارند. در چنین وضعیتی بدیهی است که طرفین به سوی هر کدام از مذاکرات مختلف که شرایط بهتری را برای آنها فراهم می کند تمایل پیدا کرده و دیگر گفتگوها را ترک خواهند نمود.
به همین دلیل وبرای جلوگیری از پیش آمدن چنین وضعیتی، طرفین متعهد به گفتگوی اختصاصی با یکدیگر برای رسیدن به قرارداد نهایی می باشند. به عبارت دیگر، بنا بر اصل حسن نیّت، فرض بر این است که هر یک از طرفین باید به مصلحت طرف مقابل نیز توجّه کرده و موجبات ضرر و زیان وی را فراهم نکند. اگر هر کدام از طرفین، قصد شروع مذاکره همزمان با چند شخص مختلف برای رسیدن به یک قرارداد واحد را داشته یا در زمان شروع مذاکره با طرف مقابل، قبلاً در مورد همان موضوع با اشخاص دیگر نیز مذاکره کرده یا در حال ادامه مذاکرات با آنها باشند، باید این موضوع را به اطّلاع طرف مقابل رسانده تا وی نیز با آگاهی از تمامی احتمالات و با رضایت کامل پای به عرصه مذاکرات بنهد.یکی از دلایلی که فرض مسئولیت را در حالت گفتگوی مقدّماتی همزمان با چند طرف تقویت می کند، ایجاد تردید در خصوص حسن نیّت و جدّیت و داشتن قصد واقعی انجام معامله است. در واقع در صورت عدم جدّیت در برخی از مذاکرات یا همه آنها، شخص مرتکب تقصیر شده و مسئولیت مدنی پیش قراردادی دارد. (Cartwright & Hesselink, 2009: p. 121)
به موجب آنچه بیان شد نتیجه گرفته می شود که در صورت قصد برقراری همزمان مذاکرات با اشخاص مختلف و عدم انحصار در این امر، این موضوع حتما باید به اطّلاع کلیه طرفین مذاکره کننده رسانده شده و با این شرط می توان به تمامی مذاکرات ادامه داده و نهایتاً یکی از آنها را برای عقد قرارداد نهایی برگزید. چنین وضعیتی در اکثر قراردادهای دولتی با اشخاص خصوصی که از آنها تحت عنوان مزایده و مناقصه نام می برنددیده می شود. با قرار دادن چنین شرطی در مذاکرات که ممکن است به صورت صریح یا ضمنی به عمل آید و نیز با موجّه بودن سایر عوامل می توان از مسئولیت ناشی از ترک مذاکرات رهایی یافت. در غیر این صورت طرف متخلّف باید از عهده خسارات وارده به طرف مقابل که با حسن نیّت و عدم اطّلاع از شرایط واقعی مذاکره، وارد آن شده و هزینه هایی کرده است برآید. البته مرجع رسیدگی کننده به اختلاف باید در تشخیص این عدم اطّلاع و ضرر حاصل از آن دقت کافی را مبذول نماید تا بدینوسیله ضمن جبران ضرر شخص زیاندیده، از هر گونه سوء استفاده احتمالی علیه شرایط بازار رقابتی و سالم جلوگیری به عمل آید.
در پایان لازم به ذکر است که شناسایی چنین تعهدی در دوره پیش قراردادی محل اختلاف بوده و عده ای از حقوقدانان معتقدند که طرفین مذاکره کننده نسبت به گفتگوی همزمان با اشخاص مختلف مسئولیتی نداشته و عدم اشاره به این موضوع نیز بر خلاف اصل حسن نیّت نمی باشد، زیرا این امر کاملاً طبیعی بوده و از عرف تجارت آزاد نشأت می گیرد مگر اینکه طرفین به طور صریح یا ضمنی بر خلاف آن توافق کنند. (انصاری، 1388: 196)

3-2-7- تعهّد به داشتن جدیّت123
یکی دیگر از تعهدات مهم در دوره پیش قراردادی عبارت است از جازم بودن طرفین در گفتگوها و داشتن هدف مشخص از مذاکره با طرف مقابل که همانا رسیدن به قرارداد نهایی می باشد. این تعهد که از اصل حسن نیّت در گفتگوهای مقدّماتی ناشی می شود به تعهد به داشتن جدّیت معروف است. همانطور که برخی به روشنی بیان داشته اند، جدّی بودن در دوره پیش قراردادی به مفهوم داشتن قصد پیشرفت گفتگوهای مقدّماتی است. (Fantelli Stelini&Borlaو باریکلو و خزایی، 1390: 64)
به بیان دیگر، فرض اوّلیه بر این است که اشخاصی که وارد مذاکره معاملاتی با دیگران می شوند، هدف مشخصی را از این گفتگوها دنبال می کنند. در عرف بازرگانی نیز فرض فروشندگان و خریداران کالا بر این است که ورود طرف مقابل به گفتگو، نشان دهنده این است که وی قصد معامله داشته است. در غیر اینصورت هیچگاه مشتری وارد مغازه فروشنده نشده و فروشنده نیز اجازه ورود افرادی که قصد واقعی خرید نداشته و مانع کسب و کار او می شوند را نخواهد داد. البته مواردی را که فروشنده قصد تبلیغ کالای خود را داشته و خریدار نیز آن کالا را بازدید می کند، ملحق به گفتگوهای مقدّماتی نبوده و باید آن را استثنایی بر تعهد به داشتن جدّیت تلقی نمود.
ورود به مرحله گفتگوهای مقدّماتی بدون داشتن هدف رسیدن به قرارداد نهایی عملی بیهوده و به دور از عقل و منطق بوده و موجب هدر رفتن وقت و فرصتهای معاملاتی124 طرف مقابل خواهد شد. در چنین حالتی منصفانه نخواهد بود که ضررهای وارده به طرفی که با حسن نیّت و جدّیت وارد گفتگوهای مقدّماتی شده و رفتار طرف مقابل نیز او را به این باور رسانده است که امکان بسته شدن قرارداد نهایی وجود دارد، بلا جبران باقی بماند. لذا اعتقاد بر این است که افرادی که قصد صریح یا ضمنی خود را مبنی بر مذاکره با دیگری ابراز نموده اند، متعهد به داشتن اراده ای قطعی و جدّی برای این عمل بوده و در صورت تخطّی از این تکلیف ملزم به جبران خسارات وارده به طرف مقابل خواهند بود، مگر اینکه قراردادی بر خلاف این موضوع بین طرفین منعقد شود. نادیده گرفتن این تعهد، موجبات سوء استفاده برخی اشخاص از مرحله گفتگوهای مقدّماتی را فراهم آورده و ثبات معاملات را با خطر مواجه خواهد کرد.
لازم به توضیح است که داشتن جدّیت هم در مرحله آغاز گفتگوها و هم در خلال آنها مدّنظر می باشد. به عبارت دیگر، کافی نیست که طرفین تنها در ورود به گفتگوها قصد رسیدن به قرارداد نهایی را داشته باشند، بلکه در ادامه مذاکرات نیز باید جدّیت داشته باشند. حال اگر مذاکرات به دلیل موجّهی با شکست مواجه شود نمی توان طرفین را از این بابت مورد سرزنش قرار داد، امّا اگر عدم وجود جدّیت در یکی از طرفین باعث ترک مذاکرات از سوی وی شود، خواه این عدم جدّیت عمدی بوده و با سوء نیّت همراه باشد خواه غیرعمدی و سهوی بوده باشد، با اثبات این موضوع توسط زیاندیده، طرف متخلّف باید از عهده خسارات وارده به وی برآید. مبنای الزام به جبران خسارت در چنین مواردی مبتنی بر عدم رعایت حسن نیّت و تعامل منصفانه و نیز اظهار خلاف واقع125 می باشد. همچنین عدم جدّیت و نداشتن

پایان نامه
Previous Entries مقاله درباره دوره پیش قراردادی، جبران خسارات، بیمه گذار، فقه امامیه Next Entries مقاله درباره دوره پیش قراردادی، جبران خسارات، حقوق فرانسه، فقهای امامیه