مقاله درباره جنگ تحمیلی، بافت های شهری، نقاط شهری

دانلود پایان نامه ارشد

سهم بسیار زیادی از این افزایش جمعیت شهر نشین را روستائیان مهاجر تشکیل می دادند. این روند سریع افزایش جمعیت شهر نشین تا سال 1357 ، یعنی تا وقوع انقلاب اسلامی ایران وجود داشت وپس از ان نیز با اضافه شدن عللی چند ادامه یافت.
2-1-3-2- شهر نشینی ازسال 1357 تا به امروز
سال های بعد از انقلاب اسلامی در ایران ،در حقیقت دوران تحولی بود که از یک سو وارث ن تایج واثار سیاستها و اقدامات گذشته واز سوی دیگر مواجه با مشکلات خاص خویش بود. بدین ترتیب که ورشکستگی نظام بانکی به علت پرداخت بی رویه اعتبارات و خروج شدید سرمایه از کشور ،نخستین واکنش قابل پیش بینی اقتصاد بیمار و وابسته در شرایط بحرانی بود (رزاقی ،30:1367). مشکلاتی که بعد از انقلاب دامن گیر جامعه ما شد ،عبارت بود از کاهش در امد حاصل از فروش نفت به دلیل نخریدن نفت ایران به دنبال تحریم اقتصادی و مشکلاتی که به سبب وجود موانع در وارد کردن مواد اولیه ،قطعات وماشین الات مورد نیاز صنایع وابسته به وجود امد بود.این مشکلات همه به گردش سرمایه و کالا در بخش های کشاورزی ،صنعت و ساختمان لطمه وارد کرده،بخش خدمات رواج پیدا کرد وسرمایه های راکد بخشهای صنعت وساختمان و کشاورزی در این بخش به کار افتاد.جنگ تحمیلی از سوی دیگر اقتصاد کشور رابه سبب تخصیص بودجه های کلان به وجود بامشکلاتی مواجه کرد.به هرحال علی رغم کوشش هایی که پس از انقلاب اسلامی به عمل امد تا تاثیرات ساخت غلط اقتصادی و اجتماعی گذشته را خنثی کند ،همه این عوامل در ادامه روند شهر نشینی سریع که از قبل شدت گرفته بود ،تاثیرخود رابه جای گذاشت.بروز جنگ مهاجرین بسیاری رااز مناطق شهری وروستائی مناطق جنگ زده،روانه شهرهای استان های همسایه ویا شهرهای دیگر استان های جنگ زده کرد.این امر علاوه بر تشدید شهر نشینی،به ناهماهنگی ان نیز دامن زد. چرا که سرازیر شدن بیش از 2میلیون مهاجر جنگی شهری وروستایی به شهرهای دیگر ، برتراکم بیش از حد جمعیت شهرها منجر گشته و موجب بروز مشکلاتی ، افزون برمشکلات پیشین گردید. « از سال58تا63تقریبا81 درصد افزایش جمعیت هشت سال کشور جذب نقاط شهری شده است. این امر در حالی تحقق یافته است که بعد از انقلاب اسلامی، تمامی مساعی دولت مصروف ارتقا وبهبود شرایط زیست والگوی درامدی روستا های کشور گردیده است. اما به رغم این تمهیدات ، بروز جنگ تحمیلی و تنش های سیاسی کشور همسایه افغانستان – که موجب جابجایی شدید جمعیتی ، کاهش سرمایه گذاری های عمرانی و سقوط سطح زندگی خانواده های ایرانی ،هجوم پناهندگان افغانی و رانده شدگان عراقی به ایران شده است ،تا حدود زیادی تلاش های انجام شده در این زمینه راخنثی کرده است. به گونه ای که سهم برخورداری نقاط شهری از افزایش جمعیتی این دوره نسبت به دوره های گذشته حتی شدید تر شده است. ظهور این پدیده ، ان هم در شرایطی که جامعه شهری کشور به دلیل رکود فعالیت های اقتصادی در موقعیت مطلوبی از لحاظ جذب نیروی کار روستائی نیست. وخود به طور گسترده ای با پدیده ی بیکاری جمعیت مواجه است،حکایت از ناهنجاری های عمیق ساختار های اقتصادی و اجتماعی کشور ، خاصه جامعه روستائی دارد»(علیزاده و کازرونی ،43:1365). اختلاف سطح درامد ها بین شهر وروستا و همچنین اختلاف فاحش سطح زندگی در این دو جامعه به همراه تمامی مشکلاتی که گریبان گیر روستائیان است ،به نظر انان مهاجرت به شهر را بهتر از زندگی در روستا جلوه می دهد وهمه اسایش ،پیشرفت ، دسترسی به امکانات و تسهیلات وخدمات ، درامد بهتر و بیشتر و…. را درشهر می یابند. بنابراین باز هم مهاجرت و به دنبال ان رشد بی رویه وشهر نشینی با روندی سریع تر از دوره قبل صورت گرفته ومشکلات باز مانده از دوره های قبلی به این دوره نیز انتقال یافت. 2-2- مفاهیم وواژه ها 2-2-1-تعریف شهر: طی دهه‌های اخیر، از سوی اندیشمندان جغرافیا، جامعه شناسی، اقتصاد، جمعیت شناسی و برخی علوم دیگر، تعاریف متعددی از شهر ارائه شده‌است و جامعه شناسان از جمله انگلس و مارکس، شهر را محل تمرکز جمعیت، ابزار تولید، سرمایه، نیازها و احتیاجات و غیره می‌دانند که تقسیم کار اجتماعی، در آنجا صورت گرفته‌است. جغرافی دانان، شهر را منظره‌ ای مصنوعی از خیابان ها، ساختمان ها، دستگاه ها و بناهایی می‌دانند که زندگی شهری را امکانپذیر می‌سازد. 2 -2-2-تعریف بافت قدیم یا مرکزی: آن بخش از بافت های شهری را شامل می شود كه قبل از1300 شكل گرفته ولكین به دلیل فرسودگی كالبدی و فقدان استانداردهای ایمنی، استحكام وخدمات و زیرساخت های شهری علیرغم برخورداری از ارزش های هویتی از منزلت مكانی و سكونتی پایین برخوردارند. مداخله دراینگونه بافت ها یا سایر بافت های شهری متفاوت بوده و اقدامات از نوع بهسازی، روانبخشی و نوسازی خواهد بود كه در قالب طرحهای ویژه به اجرا درخواهند آمد. 2-2-3- تعریف بافت پیرامونی یا حاشیه ای: بافت های هستند كه عمدتاً مهاجرین روستایی وتهیدستان شهری رادر خود جای داده اند و بدون مجوز وخارج از برنامه ریزی رسمی و قانونی توسعه شهری(طرحهای جامع و تفصیلی) در درون یا خارج از محدوده قانونی شهرها به وجود آمده است. عمدتاً فاقد سند مالكیت هستند و از نظر ویژگی های كالبدی و برخورداری از خدمات و زیرساخت های شهری مشابه بافت های فرسوده شدیداً دچار كمبود هستند . 2-2-4- تعریف بخش مركزي و مشخصههاي آن : دايرة المعارف شهر، مركز شهر را به اين صورت تعريف مي كند: مركز شهر به ناحيه تمركز مشاغل، مغاز ه ها و امكانات تفريحي و گذران اوقات فراغت اطلاق می شود كه از اواخر قرن ۱۹ تا اواسط قرن۲۰ در شهرهاي آمريكايي ظهور كرد. نشانه اين مراكز دست هاي از ساختما ن هاي بلند، مؤسسات فرهنگي و نقطه همگرايي حمل و نقل ريلي و خطوط اتوبوسراني است (2005:130 ، .(Caves
تأكيد اين تعريف بر مراكز شهرهاي آمريكايي است، لكن دليل بر چشم پوشي از تشابهات و مشتركات بخش مركزي شهرها و بسط توصيف يا ارائه تعبيري از اين نواحي مطابق با موارد موجود در ساير فرهنگ ها نمی‌شود. مركز شهر به نوعي نماد فرهنگي شهرهاي بزرگ و كوچك به شمار می آيد. هر كس از مركز شهر، تعريف خاص خود را دارد كه از آن دست اند: قلب شهر، مركز شهري يا منطق هاي، ناحيه مشاغل مركزي، و جز آن.
جغرافي دانان اصطلاح ” ناحيه مشاغل مركزي ” را براي تعريف ناحیه ای كه كانون تجاري يا قلب اقتصادي شهر بزرگ و كوچك است و بالاترين اجاره بها و متراكم ترين عملكرد خدمات فعالیت هاي تجاري و اداري را در خود جاي دارد، به كار می برند(پولاك، 1386،65(.
فريدمن می گويد: هر نظام جغرافيايي شامل دو زير نظام فضايي است: يكي مركز كه قلب پيشتاز و پوياي نظام است و ديگري پيرامون كه می توان آن را بقيه نظام به حساب آورد و در حالت وابستگي و سلطه پذيري نسبت به مركز قرار دارد)پاپلي يزدي: 1387،۲۰۳). چنین فرآيند سلطه پذيري را می توان در روابط متقابل بخش مركزي شهرها و پيرامون آن، به سبب ويژگی‌هاي غالب تراكمي، فعاليتي، تمركزي و.. مركز مشاهده كرد. به عبارتي مركز به بخشي از شهر اطلاق مي شود كه داراي بالاترين ميزان تراكم در ارتباطات شهري باشد.
اين تراكم را مي توان در فراواني مطلق ارتباطات و مبادلات، از جمله مبادلات اقتصادي، و همچنين در كوتاه بودن و كم فاصله ترين شكل زماني و مكاني براي انجام اين مبادلات مشاهده كرد. تمركز از نخستين مشخصات تشكيل شهرها بوده است و بنابراين اغلب می توان انطباق ميان مركز شهر و هسته نخستين تشكيل يك شهر را مشاهده كرد.
وجود چنين هسته اي سبب مي شود كه تمركز ثروت و قدرت خود را در فضاي مركزي شهر متبلور سازند. مراكز شهر قوه مجريه اسكاتلند (2000) مراكز شهري را به عنوان صرف نظر از انداز ه‌هاي آن تعريف مي‌كند كه گروه شهرك و بخش وسيعي از امكانات و خدمات را در اختيار كاربران قرار می دهد و در قالب نقطه تمركز اجتماعي و حمل و نقل عمومي عمل می نمايد. مركز شهر از خرده فروشي ها، مراكز محله و دسته هاي كوچكي از مغاز ه هاي صرفا محلي مستثني است( 2005:398،Cowan,).
در تعريفي مشابه، پهنه هاي شهري كه كاربر ي هاي يكسان يا متنوع با عملكرد در مقياس شهري يا فراشهري را در خود جاي داده اند، مراكز يا مركز شهر ناميده ميشوند(نيك كار، 52:1384 ).
همچنين مركز شهر: نقطه هاي است كه همه بخش هاي شهر در آن تجلي يافته و به آن پيوند خورده و ارز شها و باورهاي مختلف خود را در آن نشان می دهند. مركز شهر هسته اوليه شكل يابي يك شهر است كه اكثر بناهاي تاريخي با ارزش در آن قرار دارند(كريمي صالح، 1384،۶۸( .
در شهرهايي كه فاقد نواحي مركزي هستند، خلق يك فضاي شهري مشخص و مجزا، امري بسيار دشوار و خطير می باشد. بر خلاف توسعه ها از دهه ۱۹۹۰ ، مراكز جديد در مراكز جغرافيايي شهر مكان يابي CBD می شوند( 2002:3 Zacharias,).
البته تأكيد اين تحقيق بر بخش مركزي و قديمي شهرها می باشد كه از نگاهي ديگر به محدود ه هاي تاريخي و بخش قديمي تعبير می شوند كه با توجه به اين كه اين بخش ها، محل زادگاه شهر و هسته اوليه پي ريزي زندگي شهري می باشند، چنين تعبيري كاملا به جا و منطقي است.
نواحي تاريخي به دست هاي از بناها و مجموعه هاي با ارزش كه از نظر قدمت، غناي معماري و يا زيربنايي يگانه اند اطلاق می شود. محله هاي مسكوني مركز شهر و نواحي روستايي كه ويژگي تاريخي شان را حفظ كرده اند، همان طور كه ذكر شد، غالبا به طور رسمي به عنوان منطقه تاريخي برگزيده می شوند. گزيده شدن به عنوان ناحيه تاريخي وسيله مهمي براي احياء بر پايه حفاظت به شمار مي آيد كه مشتمل است بر تجديد حيات مركز شهر و محله(هاز،2006،100).
مركز شهر را مي توان ناحيه كانوني و مركزي شهر، نه لزوماً در معناي هندسي آن، تعريف كرد كه بستر وقوع، شكل گيري و تجمع مهمترين فعاليت هاي شهري، خاطرات جمعي و تجلي گاه حضور اجتماعي تمامي مردم شهر است و درعين حال بخش عمد هاي از تعاملات اداري و اقتصادي شهر را در خود جاي داده است. علاوه بر اين، مركز هر شهر هويت و شخصيت آن شهر را تشكيل مي دهد و توسط ساکنانش به عنوان مهمترين قسمت شهر از آن نام برده مي شود.
2-2-5-ويژگي هاي بخش مركزي شهرها
1. فعالیت هاي اقتصادي و تجاري بخش مركزي شهرها تحت تأثير اوضاع ناحيه اي، كشوري و گاهي جهاني قرار مي گيرد.
2. تراكم جمعيت در بخش مركزي شهرها در ساعات معيني از روز به حداكثر ممكن مي رسد؛ در حالي كه همين بخش، شب ها خلوت است. از طرف ديگر اين بخش، عمدتا فاقد واحدهاي مسكوني است، يا نسبت به چند دهه پيش تعداد محدودي از خانواد ه ها در آن زندگي مي كنند.
۳. صنعت چاپ و نشر كتاب، روزنامه و مجله از صنايع مهم بخش مركزي شهرها محسوب مي شود.
۴. تعداد افرادي كه روزانه به بخش مركزي شهرها وارد مي شوند از ديگر بخش هاي شهر بيشتر است؛ از اين رو يكي از كاركردهاي اين بخش، وجود و گسترش بخش پذيرايي است.
۵. كاركرد اداري عامل مهمي است كه مردم را به بخش مركزي شهرها هدايت مي كند. با توجه به

پایان نامه
Previous Entries مقاله درباره اقتصاد ایران، تامین کننده، امپریالیسم Next Entries مقاله درباره حاشیه نشینی، نظام اقتصادی، مکان گزینی