مقاله درباره تحلیل محتوا، تفکر انتقادی، برنامه درسی، آموزش و پرورش

دانلود پایان نامه ارشد

به آسانی و بدون برنامه ریزی قابل پرورش نیست، تفکر انتقادی باید برای برنامه مدارس جدید در مرکز توجه قرار گیرد و کلاس درس باید مرکزی برای پرسش و تحقیق تلقی شود. که این امر به وسیله‌ی پرورش دادن فرایند تفکر انتقادی در دانش آموزان تحقق می یابد (لیپمن به نقل از کورس100،2002 ) پیش فرض هایی که در زمینه‌ی پرورش تفکر انتقادی باید به آن‌ها توجه داشت ، عبارتند از :
-تفکر انتقادی یک مهارت قابل یادگیری است که معلمان و هم‌سالان در آن سهم بسزایی دارند.
-منبع تحریک کننده فراگیرنده برای تفکر انتقادی ، سوالات ، مباحث و رویداد‌‍ها هستند.
-فعالیت تفکر انتقادی دانش‌آموز باید از طریق محتواهای برنامه درسی و تدریس دنبال شود . در چنین شرایطی اهداف ، محتوا ، روش‌‍ها و ارزشیابی برنامه درسی “قصد شده” و “اجراشده” باید به پرورش تفکر انتقادی توجه داشته باشند. به خصوص توجه به این موضوع مهم است که مشارکت دانش‌آموزان برای یادگیری و افزایش تفکر انتقادی آنان ضروری است( جونس101، 1996،ص6 ).

2-13- اهداف کلی دروس پایه‌ی ششم ابتدایی
تکمیل و تعمق و تثبیت اهداف مصوب دوره ی ابتدایی متناسب با سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و همسو با برنامه درسی ملی.
تربیت همه جانبه ی دانش آموزان در راستای دستیابی به مراتبی از حیات طیبه، متناسب با موقعیت ها و نیازهای جدید و پاسخ به اقتضائات آن و کسب آداب مهارت های ضروری برای ورود به دوره ی تحصیلی بعدی و تأمین زندگی (صافی، 1385، ص53 و شورای عالی آموزش و پرورش، بهار 1391، ص. 127)

2-13-1- اهداف برنامه های درسی پایه ی ششم ابتدایی
اهداف برنامه های درسی پایه ی ششم با توجه به اهداف کلی و اهداف دوره ی ابتدایی مصوب شورای عالی آموزش و پرورش به شرح زیر است:
تربیت عقلانی و تقویت تفکر و تعقل.
تعمیق باور به ارزشمندی نهاد خانواده، وطن، فرهنگ و هویت اسلامی- ایرانی و ارج نهادن به میراث فرهنگی، قانون، صداقت و پاکی.
تقویت باور به هدفمندی خلقت، آیه بودن آن، ارزشمندی مخلوقات و درک قوانین و زیبایی های جهان آفرینش.
آشنایی با آداب و مهارت های زندگی و به کارگیری آنها.
آشنایی با تأثیر کار و تلاش در پیشرفت کشور، مشاغل و فرآیندهای اقتصادی در محیط زندگی.
توانایی به کارگیری مهارت های اصلی زبان و خواندن و نوشتن متون زبان فارسی.
توانایی به کارگیری مفاهیم و مهارت های پایه ریاضی در حل مسائل روزمره زندگی.
نگرشها و مهارت های پایه در خلق آثار فرهنگی هنری با رویکرد تربیت هنری.
شناخت و کاربرد روش ها، مواد و ابزارهای علمی و فناورانه در یادگیری و زندگی روزمره (راهنمای برنامه درسی ریاضی دوره ی ابتدایی، 1391، ص 60).
همچنین به‌طور کلی عناصر پنج‌گانه الگوی هدف‌گذاری برنامه‌ی درسی ملی در رابطه با خود، خلقت، خلق، خدا عبارتند از:
1-تفکر و تعقل، 2-ایمان و باور، 3-علم، 4-عمل و کار و مجاهدت، 5-اخلاق و آداب
که یادگیری‌ها و صلاحیت‌های مشترک در عنصر تفکر و تعقل عبارتند از: در این عنص انواع تفکر یعنی تخیل، حل مسئله، تفکر انتقادی، ابداع و خلق، تفکر سیستمی مورد تاکید قرار گرفته و فرایند تفکر نیز به ترتیب با پرسش‌گری، کاوش‌گری، هدایت مشاهدات(پرورش حواس پنج‌گانه)، تحلیل، قضاوت بر اساس شواهد و تصمیم گیری ادامه می‌یابد اما کار به تفکر ختم نمی‌شود بلکه با قضاوت بر اساس نظام معیار که همان تعقل است پیگیری می‌شود(تغییرات برنامه‌های درسی پایه‌ی اول ابتدایی در راستای همسوسازی با برنامه درسی ملی، 1390، ص17)
2-13-2-جدول مواد و ساعات درسی پایه ششم
نظر به مجموع ساعات سالانه‌ی دوره‌ی ابتدایی که شامل850 ساعت فعالیت کلاسی است، جدول مواد درسی و ساعات هفتگی دروس پایه‌ی ششم به شرح ذیل می باشد:
جدول 2-2 مواد و ساعات درسی پایه‌ی ششم ابتدایی
ردیف
مواد درسی
ساعت
1
قرآن
3
2
تعلیمات دینی و اخلاق
2
3
زبان و ادبیات فارسی
5
4
مطالعات اجتماعی و آداب زندگی
3
5
ریاضیات
4
6
علوم تجربی
2
7
هنر
2
8
سلامت و تربیت بدنی
2
9
تفکر و پژوهش
1
10
کار و فن آوری
1
جمع
25
(شورای عالی آموزش و پرورش، بهار 1391، ص 128)
2-14-روش تحقيق تحلیل محتوا
از آن جا كه پژوهش حاضر از نظر هدف كاربردي است، لذا از روش كمّي استفاده شده است. روش‌هاي كمّي مورد استفاده، شامل پژوهش ارزشيابي و تحليل محتواي كمّي می‌باشد. تحقيق ارزشيابي، فرايند قضاوت در باره شايستگي، ارزش يا سودمندي اهداف و برنامه‌هاي آموزشي است (گال و بورگ102، 1390).
تحلیل محتوا شیوه ای از پژوهش است که در این شیوه محقق به تشریح و بیان کمی، منظم و عینی محتوای آشکار پیام می پردازد(حسن مرادی،1390،ص23). بنابراین روش این تحقیق توصیفی و به صورت تحلیل محتوا و کاربردی است به این صورت که آنچه را که هست توصیف می کند و شامل ثبت، توصیف، تجزیه و تحلیل و تغییر شرایط موجود می باشد. در پژوهش حاضر محتوای کتابهای درسی پایه‌ی ششم ابتدایی(متن، فعالیت ها و تصاویر) با استفاده از روش تحلیل محتوا و بر اساس مولفه‌های تفکر انتقادی لیپمن مورد تحلیل قرار گرفته است.
2-14-1- تعریف تحلیل
به طور کلی معنای عمل بررسی یا باز بینی ا ست .از نظر معنای اصلی،تحلیل103 با همان تلفظ به معنای جدا کردن هر چیزی به اجزاء و عناصر تشکیل دهنده‌اش است و به معنای دقیق‌تر ،تحلیل شامل”خرد کردن ” و یا تجزیه یک کل به اجزاء تشکیل دهنده اش برای پیدا کردن یا شناخت ماهیت ،نسبت عمل روابط اجزاء است.(تقی پور ظهیر به نقل از امام جمعه،1377، ص13)

2-14-2-تعریف محتوا
محتوا عبارت است از مجموعه‌ی حقایق، مفاهیم، تعمیم‌ها، فعالیت‌ها، فرایندها، ارزش‌ها و نگرش‌ها که در ارتباط با یکدیگر و در جهت هدف‌های یادگیری برای یادگیرنده پیش‌بینی می‌شود(ملکی، 1391، ص 70)
محتوا را از لحاظ عمومی در برنامه‌ریزی درسی به 2 نوع محتوا تقسیم کرد:
محتوای مکتوب: محتوای مکتوب عبارت است از آنچه که به صورت متون و کتب درسی تدوین می شود. رایجتری شکل محتوای مکتوب همان کتابهای درسی است.
2-محتوای شفاهی : محتوای شفاهی ناظر است به توضیحات معلم و تدریس وی در کلاس درس و به طور کلی هر آنچه که به صورت مکتوب و نوشته شده نباشد در یک برنامه درسی خاص، هر بخشی از محتوا ممکن است در خدمت اهداف آموزشی مختلفی باشد و در عوض هر هدف خاصی ممکن است به وسیله بخش های مختلف محتوا متحقق گردد.(فتحی واجارگاه،1389)
2-14-3-تعریف تحلیل محتوا
تحلیل محتوا شیوه ای از پژوهش است که در این شیوه محقق به تشریح و بیان کمی ،منظم ،و عینی محتوای آشکار پیام می پردازد.(حسن مرادی،1390،ص23)
وبر104 (1990) تحلیل محتوا را روشی تحقیقی می‌داند که مجموعه‌ای از رویه‌ها را برای استنباط‌های معتبر از متن به‌کار می‌برد. این استنباط‌ها درباره‌ی فرستادگان پیام، پیام و مخاطبان است(محمدی‌مهر، 1389،ص27)
روش تحقیقی مفیدی است که در آن اقلام یا موارد مهم محتوای همه رسانه های همگانی، شناسایی و شمارش و با اقلام و موارد دیگر مقایسه می شوند، سر انجام با سایر آمار و ارقام مشابه گرد آوری شده و از کل جامعه مقایسه می گردد.(گیل و بریجت، 1384،ص89)
و در تعریف دیگر روش تحلیل محتوا برای هر شکلی از ارتباطات انسانی از اشارات تا کتاب های درسی و از بورد اعلانات تا آگاهی های تبلیغاتی تلویزیون به کار برده می شود .(دلاور،1387،ص102)
ولیزر و وینر105 (1978)آن را هر رویه نظام مندی که منظور بررسی محتوای اطلاعات ضبط شده و طراحی شده باشد تعریف می کنند.کریپندورف (1980)آن را به عنوان یک فن پژوهشی برای ربط دادن داده ها به مضمون آن به گونه ای معتبر و تکرار پذیر تعریف می کند. تعریف کرلینگر بسیار متعارف است: تحلیل محتوا روشی برای مطالعه و تحلیل ارتباطات به شیوه نظامند، عینی و کمی با هدف اندازه گیری متغییر هاست (راجردی و آردومینگ ،1384،ص217)
آسابرگر تحلیل محتوا را یک روش پژوهش معرفی می کند که بر اساس اندازه گیری مقدار چیزی در یک نمونه تصادفی از یکی از اشکال ارتباطی طراحی شده است.(آسابرگر ، 1382 ،ص156)
2-14-4- مفهوم تحلیل محتوا
تحلیل محتوا را می توان به طور شهودی روشی در کند و کاو و معنای نمادین پیام توصیف کرد. احتمالاً اکثر تحلیل گران محتوا نیز چنین برداشتی دارند، چرا که دست کم از دو دلالت گمراه کننده، عاری است.1)پیام ها معنای واحدی ندارند که مستلزم کشف باشند.2)معنا لزوماً برای همگان یکسان نیست و اجماع یا اشتراک ذهنی در مورد معنای پیام که تحلیل محتوا را فوق العاده می سازد. فقط در مورد واضح ترین وجه پیام یا برای معدودی از مردم که از دیدگاه فرهنگی و سیاسی و اجتماعی یکسانی برخوردارند،پیش می آید. قطعاً ارتباطات جمعی ،حوزه سنتی تحلیل محتواست. محققان عمدتاً در پی خصوصیات ارتباط گیرنده اثر مخاطبان ،توجه عمومی ،فضای اجتماعی –سیاسی ،فرایندهای روابط ارزش ها،پیش داوری ها، تمایزات فرهنگی، محدودیت های نهادی و امثالهم هستند (کریپندروف ، 1388،ص13).
بارکوس معتقد است که تحلیل محتوا به معنای تحلیل علمی پیام های ارتباطی و از نظر وی این روش کاملاً علمی و با وجود جامع بودن ،از نظر ماهیت نیازمند تحلیلی دقیق و نظام گراست و در تعریفی دیگر معتقد است که روش تحلیل محتوا معنا شناسی آماری مباحث سیاسی است (وینتر106،2010 ، صص 8-16).
2-14-5-کاربرد تحلیل محتوا
ارزش تحلیل محتوا در امکانی است که برای مقایسه کردن در حین تحقیق فراهم می آورد. با توجه به ماهیت صرفاً آماری تحلیل :ممکن است برخی بیشتر گویا باشند و برخی کمتر، اما به هر حال گویای ارزش فرهنگی هستند.(گیل و بریجت ،1384،صص89-90)بسیاری از مطالعاتی که در قالب تحلیل محتوا صورت می گیرد و نوعی بررسی واقعیت به شمار می روند ،به این صورت که نمایش گروه ،پدیده یا صفات خاصی در قیاس با استانداردی که از زندگی واقعی بدست آمده است ارزیابی می شود. شمار روز افزونی از پژوهش های مبتنی بر تحلیل محتوا، توجه خود را معطوف به کشف رسانه ها نسبت به این گروهها ارزیابی گردد.(راجردی و آردومینگ، 1384،ص222)
2-14-6-اهداف تحلیل محتوا
هدف غالب تحلیل، محتواهایی است که انجام می شود ، پاسخ گویی به سوال‌هایی است که با مواد مورد تجزیه و تحلیل ارتباط مستقیم دارند.اطلاعات معینی طبقه بندی می گردد و به جدول های ساده تبدیل می شوند. اطلاعات حاصل از این تجزیه و تحلیل را می توان به طور مستقیم در تجدید دردروس مربوطه بکار برد. همچنین تحلیل محتوای یک کتاب به ما می گوید کتاب مورد بحث از چه مطالبی تشکیل شده است، چه نکاتی در آن بیشتر مورد تأکید قرار گرفته، مطالب به چه ترتیبی ارائه شده اند، مطالب بکار گرفته شده از چه نوعی هستند و چه نوع نظام نماد گذاری مورد استفاده قرار گرفته است.(دلاور،1387)
ویمر و دومینگ (1994)نیز 5 هدف اصلی برای تحلیل محتوا قائل شده اند:
توصیف الگو ها یا روند ها در نقش های رسانه ها
آزمون فرضیه ها ،در باره سیاست ها یا اهداف تولید کنندگان رسانه ای
مقایسه محتوای رسانه ها با جهان واقعیت
ارزشیابی میزان حضور گروه های خاصی از جامعه
انجام استنتاجهایی درباره آثار و رسانه ها(گونتر ،1389،ص100)
2-14-7- محدودیت های تحلیل محتوا
با و جود امتیازاتی که تحلیل محتوا دارد محدودیت هایی نیز دارد که عبارتند از :
پیدا کردن یک واحد اندازه گیری ،آسان نیست.(آسابرگر ،1382،ص158)
به تنهایی نمی تواند مبنای اظهار نظر درباره تأثیر محتوا بر مخاطبان باشد.
یافته‌های یک تحلیل محتوای خاص به چارچوب مقوله‌هاوتعاریف به‌کار رفته درتحلیل محدود می‌شود.
فقدان برخی پیام هایی که به موضوع تحقیق ربط دارد.
تحلیل محتوا غالباً وقت گیر است. .(راجردی و آردومینگ ،1384،ص225)
2-14-8- شیوه و فنون و مراحل تحلیل محتوا
شیوه ساده تحلیل محتوا عبارت است از 1-تحدید موضوع2-تعیین جامعه مور مطالعه3-مشاهده آزاد4-نهایی کردن فرضیه ها و تبدیل آن‌ها به واحدها و مقوله‌ها(ساروخانی،1384،صص284و 285). مقوله بندی عبارت است از طبقه بندی عناصر اساسی یک مجموعه از طریق تشخیص تفاوت ها آنها و سپس گروهبندی

پایان نامه
Previous Entries مقاله درباره برنامه درسی، کتاب درسی، تفکر انتقادی، آموزش و پرورش Next Entries مقاله درباره تفکر انتقادی، آموزش و پرورش، تحلیل محتوا، روش تحقیق