مقاله با موضوع معناشناسی، حقوق جزا، اعمال مجرمانه، قانون مجازات

دانلود پایان نامه ارشد

ا روايات يا …. و به دنبال آن تلاش گرديده، تا زمان پذیرش توبه و تأثير علم قاضي در رابطه با پذیرش توبه مرتکب و دیگر مسائلی كه در آينده خواهد آمد، پاسخ داده شود.
1-2- ضرورت، اهداف و اهميت موضوع
در پژوهش حاضر انگيزه انتخاب به عنوان «بررسی مبناي پذيرش توبه در اسقاط حدود» تبيين اين نكته مي باشد كه، با توجه به اهميت توبه و سفارشهاي زيادي كه نسبت به آن شده و در قانون مجازات به عنوان عامل اسقاط حدود مي باشد. متهم مي تواند از اين راهكار( توبه) استفاده و خود را از مجازات نجات دهد، لذا جهت جلوگيري از سوء استفاده احتمالي در اين مسئله نياز به يك راهكار مناسب مي باشد.
با مشخص شدن پذیرش توبه، زمان توبه، همچنين رابطه علم قاضي با آن و مبناي پذيرش آن در اسقاط حدود مي توان، تا حدود زیادی به تمام سؤالاتي كه در آينده مطرح خواهد شد، پاسخ مناسبی داد. قانونگذار در برخي جرائم عواملي را كه موجب تخفيف يا سقوط مجازات می شود، را ذكر نموده است. در حقوق جزاي اسلامي، از جمله عواملي كه منجر به سقوط مجازات مي شود، تحقق توبه مجرم در شرايط خاص مد نظر قانونگذار مي باشد.
به نظر مي رسد كه مبناي پذيرش توبه آيات قرآني و روايات مي باشد. با توجه به پذيرش توبه در اسقاط حدود، مي توان گفت كه در زمان خاصي توبه كردن مي تواند باعث اسقاط حدود شود، مثل آنکه اگر توبه قبل از قیام بینه انجام گیرد، توبه باعث اسقاط حدود می شود. همچنين در مسئله توبه و علم قاضي، علم قاضي نقش مؤثری را بر عهده دارد.
با توجه به اینکه این امر مهم (توبه) یک مسئله فقهی، اخلاقی و…..است، وارد مسئله حقوق گردیده و تحت شرایط خاص، باعث اسقاط مجازات حدود می گردد.
در این پژوهش ضرورتی که به نظر می رسید تا به این موضوع (مبنای پذیرش توبه در اسقاط حدود )پرداخته شود، این بود که:
1- مبنای پذیرش توبه دراسقاط حدود مشخص گردد، مثلاً معلوم گردد که مبنای پذیرش آیات قرآنی است یا روایات یا دیگر موارد.
2- با توجه به ارزش و اهمیت توبه در اسلام اکثر فقها توبه بعد از قیام بینه را کار ساز نمی دانند و نسبت به اثر گذاری آن قبل از قیام بینه معتقدند.
3- در بحث پذیرش توبه توسط قاضی در محکمه و نیز چگونگی احراز آن و عدم توجه کافی در قانون مجازات اسلامی کنونی، لذا به عنوان یک چالش در این پژوهش به آن پرداخته شده است.
1-3- پرسش هاي تحقيق
پرسش هاي بنياديني كه زير بناي اين اثر را تشكيل مي دهد، عبارتند از:
سؤال اصلي: مبناي پذيرش توبه در اسقاط حدود چیست ؟

سؤالات فرعي
1- آيا در اسقاط حدود، مرور زمان مي تواند اماره اي بر توبه باشد؟
2-آيا توبه كردن پس از قيام بنيه باعث اسقاط حدود مي شود‌؟
3-آيا قاضي مي تواند در پذيرش توبه متهم ، به علم خود استناد كند؟
1-4- فرضیه
1- مبنای پذیرش توبه در اسقاط حدود آیات قرآنی و روایات می باشد.
2- مرور زمان نمی تواند اماره ای بر توبه باشد.
3- توبه کردن پس از قیام بینه باعث اسقاط حدود نمی شود.
4- در رابطه علم قاضی و توبه، علم قاضی نقش مؤثری را بر عهده دارد.
1-5- روش تحقیق
روش تحقیق در این پایان نامه، به شكل تفصیلی – تحلیلی مي باشد.
روش جمع آوری اطلاعات در اين نوشتار بصورت كتابخانه اي است و بعد از مراحل مطالعه و فيش برداري، كار تدوين آغاز شده است. روش نگارش پايان نامه نيز به اين صورت است كه در هر مبحث، نگارنده ابتدا به طرح موضوع و تعريف آن پرداخته، سپس اهمیت و ارزش موضوع، آراء و نظرات فقها و حقوقدانان را درباره آن موضوع بيان نموده است، و بعد از آن قوانيني كه در رابطه با آن موضوع است را، بيان ميكند.
1-6- مروري بر تحقيقات گذشته
عليرغم جايگاه والاي توبه در سيستم حقوقي جزاي اسلامي و ابعاد كاربردي وسيع اين امر مهم، در مقام بحث و تبيين نظري، تاكنون هيچ اثر فقهي و حقوقي بطور مستقل موضوع را مورد بررسي قرار نداده است. و بعضی فرضیه های این حقیر به صورت بسیار مختصر در پایان نامه ها و مقالات آمده است که در ذیل به آنها اشاره خواهم نمود:
1- پایان نامه ای با موضوع نقش توبه در سقوط مجازات اثر مصطفی اسماعیلی سال 1386 مدرسه عالی شهید مطهری در تهران. فرضیه نامبرده این بود که، قاضی می تواند در احراز توبه به علم خود استناد کند. در نتیجه در موردی که قاضی علم داشته باشد می تواند به علم خود عمل کند، و علم برایش حجیت دارد و اما در موردی که قاضی علم ندارد، محل اجرای قاعده اصاله الصحه و قاعده تدرء الحدود بالشبهات است.
2- مقاله ای با موضوع نقش توبه در سقوط مجازات از دیدگاه قرآن کریم، اثر حسنعلی مؤذن زادگان سال 1389. فرضیه نامبرده این است که، پذیرش توبه بواسطه علم قاضی باعث اسقاط مجازات حدود می شود. نتیجه: در صورتی که قاضی بتواند اصلاح و تربیت مجرم را با تعریف فرآیند مشخص احراز کند، مجازات حدود ساقط خواهد شد.
با توجه به اینکه موضوع پایان نامه این حقیر، مبنای پذیرش توبه در اسقاط حدود می باشد، لذا می توان گفت، پایان نامهها و مقالاتی که در این مورد وجود دارد فقط به طور مختصر و کوتاه نسبت به بعضی از فرضیه ها پرداخته اند ولی تحقیقی کامل تاکنون نسبت به تمام ابعاد این موضوع بعمل نیامده است.

فصل دوم
معناشناسی

2-1- معناشناسی توبه
2-1-1- معناشناسي لغوي توبه
توبه از«تابَ» به معنای«بازگشت» یا از«توب» به معنای «بازگشتن» است. ابن فارس در معجم مقائيس الغة مي گويد: « توب، التاء والواو و الباءُ كلمة واحدة تدّل الي رجوع، یقال تاب من ذنبه اي رجع عنه، يتوب الي الله توبه، و متاباً» (ابن فارس، بي تا ، ج 1، ص 357).
در«مجمع البحرين» آمده است: «هاء» در«توبه» هم براي تأنيث مصدر گفته شد، و هم براي وحدت، مثل «ضربةً» يعني «يكبار زدن» (الطريحي، 1983، ص15)، اما «جوهري» در«صحاح»، «تاء» در توبه را «تاء وحدت» دانسته و به نقل از « اخفش» آورده است: «التوب» جمع «توبه» مثل«عوم و عومه» (الجوهري، 1990،ص91). مشتقات توبه، هم به تنهايي كاربرد دارند و هم با حرف جرّ استعمال مي شوند؛ هرگاه با حرف جر«الي» همراه شوند، همانند آيه «وَ إِن تَتوبا إِليَ اللهِ فَقَد صَغَت قُلُوبَكُما»؛ «اگر شما از كار خود توبه كنيد به نفع شماست، زيرا دلهايتان از حق منحرف گشته است» (تحريم/4)، معناي آن، حال عبد پشيماني است كه به سوي خداي خويش باز ميگردد. در اين حالت، صيغه «تواب» به معناي «بسيار توبه كننده» است (خرمشاهي، 1377،ج 1،ص814).
اما اگر تاب و مشتقات آن، با حرف جرّ«علي» استعمال شوند، به معناي «دادن توفيق توبه و بخشش و پذيرش آن از سوي خداوند است » ( الجوهري، 1990، ص 92) .
همانطوركه در سوره «نساء» آمده است: « إِنَّمَا التّوبةَ عَلي اللهِ لِلَّذينَ یعملونَ السّوءَ بجهالةٍ ثُمّ یتوبون مِن قریبٍ فَاوُلئکَ یَتُوبُ اللهُ عَلَیهِم وَ کانَ اللهُ عَلیماً حَکیماً»؛ « محققاً خداوند توبه آنهایی را می پذیرد که عمل ناشایسته را از روی نادانی مرتکب شوند پس از آنکه زشتی آن عمل دانستند به زودی توبه کنند پس خدا آنها را می بخشد و خداوند (به امور عالم ) دانا و به مصالح خلق داناست.» ( نساء/17) در اين صورت، «توّاب» به معناي توبه پذير و بخشنده مي باشد ( خرمشاهي، 1377،ص 814): « إِنَّهُ هُوَ اَلتََّوابُ اَلرَّحيم»؛ چرا كه خداوند توبه پذير و مهربان است ( بقره / 37).
2-1-2- معناشناسي اصطلاحي توبه
براي شناخت بهتر معناي اصطلاحي توبه، نظرات فقها و حقوق دانان را به طور مجزا بيان مي نماييم:
2-1-2- 1- معناشناسی فقهی توبه
2-1-2-1-1- معناشناسی توبه از نظر فقه اماميه
گروهي از فقهاي اماميه توبه را، صرف پشيماني و بازگشت به سوي خداوند تعريف نموده اند مثلاً«شيخ بهائي» در تعريف توبه مي گويد: «توبه در اصطلاح پشيماني از گناه به خاطر گناه بودن آن است» ( الجبعي العاملي، 1381، ص 485).
در شرح کشف المراد آمده است:
«توبه عبارت است از ندامت و پشیمانی بر اعمال زشت که در گذشته انجام داده و نیز اجتناب کردن از کارهای قبیح در زمان حاضر، و نیز مصمّم بودن بر عدم اعاده اعمال قبیحه در آینده…اگر تصمیم بر ترک گناه در مستقبل گذشته باشد کاشف از این است که او پشیمان نیست …»(محمدی، 1370، ص 570).
همچنين «خواجه نصيرالدين طوسي» در اين زمينه مي نويسد: توبه به معناي «بازگشت از معصيت است و اول بايد دانست گناه چه باشد» ( طوسي، 1376، ص 122).
اما در مقابل گروهي ديگر در آثار خود، توبه را «بازگشت به خدا و پشيمان بودن از گناه و عزم بر عدم عود به معصيت» معنا نموده اند ( موسوي بجنوردي، 1376، ص 109).
بيان مرحوم «ميرزاي بجنوردي» ايشان را در زمرة گروهي اخير قرار مي دهد: «توبه عبارت است از پشيماني نسبت به گناهاني كه فرد در گذشته مرتكب شده، همراه با عزم بر ترك آن در آينده » (البجنوردي، 1377، ج 7، ص326).
2-1-2-1- 1-2- فقه اهل سنت
«ابوحامد امام محمد غزالي» در تعريف توبه مي نويسد: «توبه پشيماني از گناه، با عزم بر ترك مي باشد» (الغزالي، 1419، ص326) همچنين «سهل تستري» مي گويد: « توبه، تبديل حركات مذموم به حركات ممدوح است (الغزالي، بي تا، ج 4، ص4)، و يا در تعريف ديگري آمده است: «توبه بازگشت از مذمومات شرعي و حركت به سوي ممدوحات شرعي است» (الشيباني، 1419، ص 41).
2-1-2- 2- معناشناسی حقوقی توبه
از آنجا كه توبه از مفاهيمي است كه در فقه اسلامي به علم حقوق وارد گشته، لذا حقوق دانان، صرفاً به تطبيق اين امر مهم با سيستم حقوق جزاي وضعي پرداخته و در تعريف و آثار، متأثر از كلام فقها مي باشند.
در «ترمينولوژي حقوق» توبه «ندامت از گناه» معنا گرديده است (جعفري لنگرودي، 1381، ج 2، ص1451). همچنين در «بابسته هاي حقوق جزاي عمومي» آمده است: «توبه، بازگشت از گناه و پشيمان شدن از نافرماني خداست» ( گلدوزيان، 1385، ص149). «عبدالقادر عوده» نيز، توبه را «پشيماني و عزم بر ترك افعال گذشته» معنا نموده است (عوده،1373، ج 2، صص 99-98).
همانگونه كه در تعاريف فوق مشهود است، استفاده از عباراتي نظير «گناه» و «نافرماني خدا» نشان دهنده تأثيرپذيري حقوق وضعي از فقه اسلامي، در تعريف توبه مي باشد. در صورتي كه شايد چنين عباراتي در علم حقوق، وجهي نداشته باشد؛ لذا گروهي از حقوق دانان، به اشكال فوق توجه كرده و در صدد ارائه تعريفي حقوقي از توبه برآمده است: «توبه پشيماني و بازگشت از جرم و گناه و خودداري مجرم از تكرار آن مي باشد» ( وليدي، 1382، ج 4، ص 29).
با تأمل در آیات و روایات که در باب توبه وارد شده است استنباط می شود که:
«توبه عبارت از یک ندامت و پشیمانی است که اعتراف و اعتذار را در پی دارد و مانع از بازگشت به اعمال مجرمانه و گناه می شود». لذا سه عنصر ندامت و پشیمانی، اعتراف و اعتذار و عدم عود بر گناهان در مفهوم توبه نهفته است(مرعشی، 1379).
2-2- حقیقت توبه
انسان گناهكار وقتي از قبح گناه و معاصي آگاه مي گردد و متوجه مي شود كه چه فاصله اي بين او و محبوب و خالقش افتاده است پشيماني و ناراحتي سراسر وجودش را مي گيرد و يك دگرگوني در درون او رخ مي دهد و تمامي اين آثار شوم، ريشه هاي گناه، پرده ها و حجاب ها را مي سوزاند و خاكستر مي كند، و كم كم انسان رو به ايمان مي آورد، اينجاست كه خداوند توبه پذير مي فرمايد:
«اِلّا مَن تابَ وَ امَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَاُولئِكَ يُبَدِلُ اللهُ سَيئاتِهِم حَسَناتٍ وَكانَ اللهُ غَفُوراً رَحيماً»؛(فرقان /70) معاصي همچون غل و زنجيري هستند كه گوهر جان آدمي را بسته و زنداني نموده و مرتكب بايد در اولين قدم عليه اين معاصي به پا خيزد، يعني تحول عظيم در درونش ايجاد كند همراه با ندامت.
بنابراين حقيقت توبه، حسب آيات و روايات مختلف، ندامت و پشيماني از ارتكاب گناه را توبه دانسته،كه اين پشيماني و ندامت حقيقي مانع از بازگشت تائب به سوي اعمال مجرمانه و گناه گردد، مؤيّد اين مطلب: فرمايشات اهل بيت عصمت و طهارت ( ع) مي باشد.كه دلالت بر اين دارد كه حقيقت توبه، همان آتش ندامتي است كه صيقل زنگار و جلاي جان است.

رسول اكرم(ص) مي

پایان نامه
Previous Entries مقاله با موضوع قانون مجازات، عمل صالح.، شهادت شهود، قرآن کریم Next Entries مقاله با موضوع نهج البلاغه، معناشناسی، رسول خدا (ص)، حدود الله