مقاله با موضوع امور حسبی، سند رسمی، تغییر عقیده، قانون مدنی

دانلود پایان نامه ارشد

وصیت نامه نباید مدتها قبل از امضا باشد ؟
پاسخ این است : تاریخی را که قبل از امضا گذارده شده است، به خودی خود نباید نادرست شمرد زیرا روز تنظیم وصیت را به درستی نشان می دهد . ولی، با توجه به اینکه تاریخ تکمیل و انشاء وصیت زمانی است که موصی آنرا امضا می کند، به نظر می رسد که تاریخ وصیت نامه، در صورتی که مقارن با امضا نباشد، باید بعد از آن گذارده شود . پس در فرض ما، تاریخ وصیت نامه روز حقیقی پایان آن را معین نمی کند، و صورت ویژه ای از تاریخ غلط است . در ماده ی 278 قانون امور حسبی، تاریخ وصیت نامه مقدم بر امضا قید شده است، ولی این ترتیب تنها برای بیان روش عادی نویسندگان است که تاریخ را بر امضا مقدم می دارند . پس، بر مبنای بحث یاد شده، می توان ادعا کرد که در وصیت محل طبیعی تاریخ بعد از امضای وصیت نامه و محل امضا بعد از انشا کامل وصیت است46 .
بند هفتم- اثر امضا بر دگرگونی ها و افزوده های وصیت
بسیاری از وصیت نامه ها، در اثر بی مبالاتی موصی در نگارش، یا تغییر عقیده ی او در اندازه و چگونگی وصایا، دارای اضافات و قلم خوردگی های زیادی است47 .
واژه هایی که به وصیت نامه افزوده می شود، ممکن است در متن یا حاشیه باشد، و در هر حال، اگر بدست شخص خارجی نوشته نشده و محصول اراده ی موصی جهت تکمیل یا تغییر وصیت سابق باشد، تأثیری در اعتبار وصیت نامه ندارد و وصیت اصلی را از بین نمی برد . تنها سوالی که ممکن است به ذهن بیاید این است که، این تغییر ها نیز باید به امضای موصی برسد و حاوی تاریخ روز و ماه و سال باشد ؟
برای یافتن پاسخ درست، باید بین آنچه هنگام انشاء به وصیت نامه افزوده می شود، و آنچه بعد از امضای نخستین افزوده می شود یا تغییر می یابد تفاوت گذارد .
این تغییر ها، خواه در حاشیه یا بین خطوط وصیت نامه قرار گیرد، و خواه حاوی تصرف جدیدی باشد یا برای توضیح مطالب وصیت نامه، نیازی به امضا و تاریخ جداگانه ندارد . زیرا، در حقیقت بخشی از وصیت اصلی است و تاریخ و امضای این وصیت برای اعتبار کلیه مندرجات آن کافی است .
بی گمان تشخیص این موضوع که افزوده ها و تغییرهای وصیت نامه مقارن با تنظیم وصیت اصلی یا بعد از آن روی داده است، به جای خود بسیار جالب و حائز اهمیت است. ولی، باید متوجه بود که این تشخیص، یک مسأله ی ماهوی است، و دیوان کشور حق مداخله در آن را از جهت انطباق با قوانین ندارد48 .
دادگاه به همه ی اماره ها و دلیل ها می رسد و اگر به واقع دست نیاید، به حکم ظاهر و اصل، باید افزوده ها را مقارن با وصیت نامه شمرد.
تغییر های بعد از امضا باید وصیت جدید تلقی شود، و به همین جهت در صورتی اعتبار دارد که دارای تاریخ و امضا موصی باشد . با وجود این، اگر مقصود از افزوده ها، تنها رفع ابهام و اجمال از وصایای سابق یا کامل کردن شیوه های اجرایی تصرف اصلی باشد، نیازی به امضای دوباره ی موصی و تاریخ ندارد . باید دانست که به موجب مستفاد از روح ماده ی 278 قانون امور حسبی، افزوده ها و تغییرهایی را که در روز انشاء وصیت تحریر شده، هر چند که در ساعت دیگری از همان روز باشد، باید مقارن با وصیت نامه ی اصلی دانست .
بند هشتم- امضا در وصیت نامه ی رسمی
وصیت نامه ی رسمی ، از بسیاری جهات بر وصیت نامه ی خود نوشت رحجان دارد ، زیرا کسانی که قادر به نوشتن نیستند یا سواد ندارند می توانند از این نوع استفاده کنند : گاه مجروح و مختصر ، توان تنظیم نامه خود نوشت را ندارد ، ولی وصیت نامه ی رسمی احتیاجی به قدرت تحریر ندارد .
تشریفات مربوط به تنظیم وصیت نامه نیز ، با آنکه انشاء وصیت را تا اندازه ای دشوار می سازد ، منافع زیادی را در بردارد : با ثبت وصیت نامه در دفتر اسناد رسمی و امکان گرفتن رو نوشت از آن ، خطر مفقود شدن وصیت نامه به کلی از بین می رود ، و پس از تنظیم وصیت نامه ، موصی اطمینان که ، حوادث ناگهانی یا سوءنیت وارثان نخواهد توانست از اجرای اراده ی او جلوگیری کند . شخص مورد علاقه ی موصی بعد از ارائه وصیت نامه ، از اقامه دلائل اثبات اصالت سند معاف است ، و کوتاهی او در ارسال آن به دادگاه نیز در اعتبار وصیت نامه ظلی وارد نمی آورد.
وانگهی ، وصیت نامه ی رسمی پس از فوت موصی در غالب موارد بدون مراجعه ی به محاکم اجرا می شود و موصی له می تواند بی درنگ از مزایای وصیت نامه استفاده کند .
با این همه چون بیشتر مردم مایلند که وصیت آنتها پنهان بماند تا کدورتی در خانواده ایجاد نکند و مورد باز خواست و بغض خانواده ی خود قرار نگیرند، و از سوی دیگر، تنظیم سند رسمی مستلزم مخارج وتشریفات زیادی است و وصیت نامه ی رسمی چندان مورد توجه نیست. توده ی مردم مایلند در خفا و به دست خود وصیت نامه ی خویش را تنظیم کنند و مفاد آن را پنهان نگاه دارند49.
بند نهم– تشریفات تنظیم وصیت نامه
مطابق ماده ی 277 قانون امور حسبی: « ترتیب تنظیم وصیت نامه ی رسمی و اعتبار آن ، به طوری است که برای اسناد تنظیم شده در دفاتر اسناد رسمی مقرر است » .
تشریفات تنظیم سند رسمی ، در فصل اول از باب سوم قانون ثبت ( مواد 46 الی 69 ) و باب اول از نظامنامه ی دفتر اسناد رسمی مورخ 24/12/1317 ( مواد 16 الی 46 ) مقرر شده است . بنابر این ، در حقوق ایران قواعد خاصی برای وصیت نامه رسمی وجود ندارد و سردفتر ، با رعایت تشریفات قوانین ثبتی ، وصیت نامه را در دفاتر پلمپ شده ثبت می کند و به امضای موصی و شاهدان و معرفان می رساند .
به موجب ماده ی 277 قانون امور حسبی اعتبار وصیت نامه ی رسمی مانند سایر اسنادی است که دردفاتر اسناد رسمی تنظیم می شود . بنابراین وصیت نامه رسمی ، اعم از اینکه راجع به منقول باشد ، بدون اینکه احتیاج به حکمی از محاکم عدلیه باشد ، لازم الاجراست ( مواد 92و 93 قانون ثبت ) .
همچنین تمام محتویات و امضاهای مندرج در این وصیت نامه ، رسمی و معتبر است و فقط میتوان با ادعای جعل ، خلاف آن را اثبات نمود ( ماده 1292 قانون مدنی و ماده 70 اصلاح قانون ثبت اسناد و مدارک) .
با وجود این ، باید متوجه بود که تمام مندرجات وصیت نامه از هر حیث دارای اعتبار مساوی نیست و بر بسیاری از موضوع ها می توان ، بدون اینکه احتیاجی به ادعای جعل باشد اعتراض کرد :
1. در برابر اعلامی که برای سردفتر ، تحقیق درباره ی آن امکان دارد و توسط شخص وی احراز شده است ، فقط میتوان ادعای جعل کرد.
2. نسبت به اموری که سر دفتر خود نمی تواند احراز کند ، و فقط بنا به اعلام اشخاص در سند رسمی قید می شود ، فقط تا وقتی اعتبار دارد که خلاف آن در دادگاه اثبات نشده است.
بند دهم- امضا در وصیت نامه سری
معنی : وصیت نامه سری در قانون امور حسبی تعریف نشده است . ولی ، از جمع مواد 279 و 280 ، در تعریف این وصیت نامه می توان گفت :« وصیتی است که توسط موصی امضاء و لاک و مهر شده و در اداره ی ثبت محل اقامت او ، یا محل دیگری که در آئین نامه ی وزارت دادگستری معین شده است ، امانت گذارده می شود .» وصیت نامه سری ، در حقیقت اختلاطی از وصیت نامه رسمی وخود نوشت است .
بند یازدهم- تشریفات وصیت نامه سری
به موجب ماده 279 قانون امور حسبی:
« وصیت نامه ی سری ممکن است به خط موصی یا به خط دیگری باشد ، ولی در هر صورت باید به امضای موصی برسد . » پس ، ضرورتی ندارد که ، وصیت نامه به خط شخص موصی نوشته شده باشد و امضای موصی برای اعتبار آن کافی است . اوصاف و احوال شخصی نویسنده ی وصیت نامه دراعتبار آن تأثیری ندارد و ممکن است وسیله ی کودک و محجور و یا شخص موصی له نوشته شود . همچنین لازم نیست که وصیت توسط موصی خوانده شود . او می تواند مضمون وصیت را یادداشت کند و به دیگری دهد تا آن را با عبارتی شیوا و خط خوش بنویسد50 .
با وجود این هر گاه شخصی قادر به سخن گفتن نیست بخواهد وصیت نامه ی سری تنظیم کند ، باید تمام وصیت نامه را به خط خود بنویسد و امضا کند ، و نیز در حضور مسئول دفتر رسمی ، روی وصیت نامه بنویسد که ، این برگ وصیت نامه ی اوست . در این صورت ، مسئول دفتر ، باید روی پاکت یا لفافی که وصیت نامه در آن است بنویسد که ، عبارت مزبور را موصی در حضور او نوشته است ( ماده 281 قانون امور حسبی )
چنان که گفته شد ، امضای وصیت نامه ی سرّی برای اعتبار آن کافی است . ولی ، چون بی سواد امکان دارد بر خلاف آنچه مقصود واقعی اوست وصیت نامه را امضا کند ، ماده 380 بیسوادان را از تنظیم این وصیت نامه ممنوع کرده است51. به هر حال ، امضای موصی مهم ترین رکن اساسی وصیت نامه ی سری است . کسانی که قادر به امضا کردن نیستند ، نمی توانند بدین ترتیب وصیت کنند. اگر موصی در صورت قدرت بر امضا نیز وصیت نامه را مهر کند، یا اثر انگشت خود را بر آن بگذارد، وصیت نامه معتبر نیست ولی، وصیت نامه ی سری نیازی به تاریخ ندارد. تاریخ وصیت نامه، از سند ثبت وصیت نامه در دفتر امانات معلوم می شود. از همین جاست که می توان گفت: وصیتی که نوشته و از طرف موصی امضا شده ، قبل از ثبت وصیت نامه ی سری تلقی شود . وصیت نامه پس از امضا، سند ناقصی است که با ثبت در دفتر امانات ، اعتبار وصیت نامه ی سری را پیدا می کند .
بند دوازدهم- لاک و مهر وصیت نامه
وصیت نامه سری باید در پاکت یا لفاف پیچیده و لاک و مهر شود . قانون امور حسبی در این باره حکم صریحی ندارد . ولی ، نظر به اینکه وصیت نامه پس از تنظیم باید مطابق مقررات قانون ثبت به امانت گذارده شود ، و به موجب ماده ی 75 قانون ثبت ، نخستین شرط امانت اسناد ، لاک و مهر کردن و پیچیدن آن در پاکت یا لفاف دیگری است ، وصیت نامه ی سری نیز برای آنکه در محاکم پذیرفته شود ، از این حیث تابع ماده ی 75 قانون ثبت است .
هدف این است که ، اشخاص ذینفع نتوانند وصیت نامه ی حقیقی را بربایند و به جای آن سند دیگری را بگذارند . به همین جهت ، دادگاههای فرانسه وصیت نامه ای را که به آسانی می توان از پاکت خارج کرد ، معتبر ندانستند52. از نظر قوانین ایران نیز می توان ادعا کرد که ، چنین وصیت نامه ای در عرف لاک و مهر نشده و یکی از شرائط وصیت نامه ی سری را ندارد ، و بنابراین در دادگاهها قابل پذیرش نیست .
معمول است که وصیت نامه را بعد از تنظیم بیدرنگ لاک و مهر کنند ، اما به موجب ماده ی 57 قانون ثبت ، سند را در موقع تنظیم سند ، ثبت و امانت گذاردن نیز می توان لاک و مهر کرد . مهر مورد استعمال نیز اهمیتی ندارد که مخصوص موصی باشد یا مهر دیگری .
بند سیزدهم- ضمانت اجرای تشریفات
تخلف از این تشریفات ، موجب بی اعتباری وصیت نامه است و چنین سندی در مراجع رسمی پذیرفته نیست ، مگر اینکه اشخاص ذینفع در ترکه به صحت وصیت اقرار نمایند ( ماده ی 291 قانون امور حسبی ) . ولی ، باید متوجه بود که ، عدم اجرای مقررات مربوط به وصیت نامه ی سری ، موجب بی اعتباری سند نخواهد بود : اگر تمام وصیت نامه توسط شخص موصی نوشته و امضاء شده باشد ، به عنوان « خود نوشت » در دادگاه پذیرفته می شود . قبول این وصیت نامه ی خود نوشت ، که در قدیم مورد اختلاف بین علمای حقوقبوده ، در دادگاه های فرانسه و بین علمای حقوق به عنوان اصل مسلم مورد قبول است53.
بند چهاردهم- تنظیم وصیت نامه در موارد فوق العاده
الف- معنی موارد فوق العاده
رعایت تشریفات مربوط به تنظیم وصیت نامه که امضا یکی از شرایط اساسی آن است، همیشه برای موصی قابل اجرا نیست . در بعضی موارد ، پیش آمدهای نامنتظر سیاسی و طبیعی و خطرهای جانی مانع از آن می شود که موصی بتواند رعایت مقررات قانون را در تنظیم وصیت نامه ی خود بکند . به همین جهت ، و برای رعایت احترام اراده ی موصی ، قانون امور حسبی در مواد فوق العاده او را از انجام تشریفات سابق معاف کرده است . ولی ، این تسامح هیچگاه نباید موجب سواستفاده شود : اگر وضع غیر عادی قبل موت موصی از بین برود ، او موظف است که به یکی از شکل های سه گانه ی : خود نوشت رسمی و سری ، وصیت را تنظیم کند .
ماده ی 283 قانون امور حسبی در این زمینه میگوید : « در موارد فوق العاده ، از قبیل جنگ یا خطر مرگ فوری و امراض ساریه ، و مسافرت در دریا که مراوده نوعاً مقطوع ، و به این جهت موصی نمی تواند به یکی از طرق مذکور وصیت کند ، ممکن است

پایان نامه
Previous Entries مقاله با موضوع امور حسبی، شرکت سهامی، حقوق مدنی، شرکت سهامی عام Next Entries مقاله با موضوع سند رسمی، قانون مدنی، دیوان عالی کشور، قانون مجازات