مصرف مواد، سوءمصرف مواد، بهداشت روان

دانلود پایان نامه ارشد

پژوهش‌هاي بهداشتي در نظر گرفته شود، ياد مي‌کنند. همچنين در حال حاضر بحث کيفيت زندگي يکي از نگراني‌هاي عمده سياست مداران و متخصصان بهداشت عمومي بوده و به عنوان شاخصي براي اندازه گيري وضعيت سلامت در تحقيق‌هاي بهداشت عمومي و پزشکي شناخته شده و به کار مي‌رود (گيل، فينستين4،2003). فريش معتقد است که مطالعه بهزيستي افراد و جوامع و ارتقاء آن بزرگترين چالش علمي بشر بعد از افزايش و پيشرفت در زمينه تکنولوژي، پزشکي و ثروت است (فريش 2006، به نقل از قاسمي، کج باف و ربيعي،1390). به همين دليل درمان هاي امروزي بايد متمرکز بر اصلاح و تغيير کيفيت زندگي و گسترش توانمندي ها و ايجاد رضايت از زندگي در افراد بخصوص نوجوانان باشد. علاوه بر کيفيت زندگي توجه به رفتارهاي پرخطر در نوجوانان ضروري و لازم است.
تجربه هاي شخصي، زيستي و روانشناختي تغييرات گسترده اي را در دوره نوجواني به وجود مي‌آورند و طي اين تغييرات افراد محرك هاي رفتاري و هيجاني جديد و متفاوتي را براي زندگي بزرگسالي خود كشف مي‌كنند، تغييرات زيستي، روانشناختي و محيطي- اجتماعي كه در دوره نوجواني رخ مي‌دهند، ممكن است باعث درگير شدن در رفتارهاي خودتخريب ساز يا مضر براي سلامتي شوند، همين رفتارها تأثير درازمدتي در سلامتي دارند باعث افزايش خطر مرگ و مير زودهنگام مي شوند و داراي عواقب روانشناختي و اجتماعي هستند (گونزالس و فيلد5، 1994). الگوهاي رفتاري مهم كه مي‌توانند بر سراسر زندگي فرد تأثير بگذارند، مانند مصرف مواد و الگوهاي رفتار نادرست جنسي از اين دوره آغاز مي‌شوند (جانپابلو و استفان6،2004). در نوجواني فرد جايگاه خويش را در خانواده، دوستان و جامعه تعيين مي‌كند. عوامل اجتماعي، خانوادگي و اقتصادي نقش مهمي در سوگيري رفتاري افراد به عهده دارند. اغلب نوجوانان با خانواده، جامعه و بستگان دچار چالش هستند و ممكن است فشار اين مشكلات نوجوان را در مرحله تصميم گيري به سمت رفتارهاي پرخطر بكشاند. جامعه امروز، نوجوانان و خانواده را با نيازهاي فراواني رو به رو مي‌كند. در دوره نوجواني افراد تجربه آموزي نموده و از اين رو با خطرهاي گوناگوني رو به رو مي‌شوند. در اين مرحله نوجوان از خانواده به سوي جامعه كشيده مي‌شود. و در راستاي به دست آوردن جايگاه اجتماعي مي‌كوشد. (باريکاني،1387) تغييرات ناگهاني و گسترده اي كه در تمامي جنبه هاي زندگي نوجوان ايجاد مي‌شود، مرحله اي بحراني را ايجاد مي‌كند، كه طبعاً مشكلات و ناسازگاري هايي را به همراه خواهد داشت، بنابراين با توجه به اهميت اين دوران، شناخت اصولي و علمي اين مرحله، براي پيشگيري از نابهنجاريها و مشكلات ناشي از آن از طريق ارائه اطلاعات و آگاهيهاي لازم به نوجوانان و كسب مهارت هاي لازم براي مقابله با مشكلات ناشي از اين تغييرات، امري بسيار مهم و حساس تلقي مي‌شود (نوري قاسم آبادي و محمدخاني،1377).
2-1 بيان مسأله
امروزه دانشآموزان به دليل نقش مهمي كه درآينده ادارهيكشور به عهده خواهند داشت، يكي از قشرهاي مهم جامعه به حساب مي‌آيند و اهميت اين نقش در اين است كه دانشآموزان مديران اصلي در ادارهي آينده كشور و پيشگامان ساير اقشار جامعه در سير به سمت كمال و اهداف كشور ميباشند. از سوي ديگر بخشي از دانش آموزان در آينده عهده دار آموزش و پرورش نسل هاي بعد از خود خواهند بود و از اين طريق به طور غير مستقيم در كمال نسل هاي بعدي جامعه نيز دخالت دارند (آزاد7، 2003). با توجه به اين كه دانش آموزان از اقشار برگزيده و آينده ساز كشور هستند كه مسلماً كيفيت زندگي آنها در يادگيري و موفقيت تحصيلي آنان تأثيرگذار خواهد بود ( اسفندياري،1999)، بنابراين شناخت عواملي كه بتواند كيفيت زندگي اين قشر را افزايش دهد مهم تلقي شده و بايد مورد رسيدگي قرار بگيرد.
يكي از سازههاي مهم در حوزه روانشناسي سلامت، تاب آوري است كه جايگاه ويژه اي در حوزه هاي روانشناسي مثبت نگر، روانشناسي خانواده و بهداشت رواني دارد. كانر و ديويدسون8 (2003) تاب آوري را توانمندي فرد در برقراري تعادل زيستي- رواني در شرايط خطرناك بيان ميكنند. آنها تابآوري را تنها پايداري در برابر شرايط تهديدكننده قلمداد نميكنند، بلكه شركت فعال فرد در محيط را مهم مي‌دانند. امروزه تاب آوري در حوزههاي بهداشت رواني و روانشناسي تحول، جايگاه ويژه اي براي خود كسب كرده است و بيشتر از دو دهه استكه به عنوان يك سازه مهم در تئوريها و پژوهشهاي بهزيستي مطرح است ( آبراهام وگريف كارلا9،2008). كامپفر10 (1996) معتقد است كه تاب آوري نقش مهمي در بازگشت به تعادل اوليه يا رسيدن به تعادل سطح بالاتر دارد و از اين رو، سازگاري مثبت و موفق را در زندگي فراهم ميكند، در عين حال كامپفر به اين نكته اشاره مي‌نمايد كه سازگاري مثبت با زندگي، هم ميتواند پيامد تاب آوري به شمار رود و هم به عنوان پيشايند، سطح بالاتري از تاب آوري را سبب شود. وي اين مسأله را ناشي از پيچيدگي تعريف و نگاه فرايندي به تاب آوري مي‌داند. تاب آوري اشاره بر فرايندي پويا دارد كه انسانها در زمان مواجهه با شرايط ناگوار يا ضربه هاي روحي به صورت رفتار انطباقي مثبت از خود نشان ميدهند ( لوتار، چيچتي و بيكر11، 2000). برخي ويژگي‌ها به صورت بالقوه در افراد به وديعه گذاشته شده است. اما ظهور و اعتلاي آنها مستلزم شناخت دقيقتر، پرورش و بكارگيري است. تاب آوري به قابليت تطابق انسان در مواجهه با بلايا يا فشارهاي جانكاه، غلبه يافتن و حتي تقويت شدن بوسيله آن تجارب اطلاق مي‌شود. اين خصيصه با توانايي دروني شخص و مهارت هاي اجتماعي و تعامل با محيط حمايت مي‌شود، توسعه مي‌يابد و به عنوان يك ويژگي مثبت متبلور مي‌شود ( دينر، لوكاس، شيمك و هليول12،2009). از نظر ماسن و كوهورنن13 (2001) افراد مي‌توانند تحت آموزش قرار بگيرند تا ظرفيت تاب آوري خود را به وسيله آموختن برخي مهارتها افزايش دهند و مي‌توان عكس العمل افراد در مقابل استرس، رويدادهاي ناخوشايند و دشواريها را تغيير داد، به طوري كه بتوانند بر مشكلات منفي محيطي غلبه كنند. با توجه به اين كه تاب آوري به عنوان يك مفهوم دوبعدي يعني اهميت ناگواري و سازگاري مثبت در نظر گرفته مي‌شود، تاب آوري ميتواند بر روي كيفيت زندگي و ابعاد آن تأثيرگذار باشد (لوتار14،2006، به نقل از ميکاييلي، مختارپورحبشي، ميسمي، 1391 ). در دنياي امروز ارتقاي كيفيت زندگي از اهميت زندگي ويژه اي برخوردار است كه در واقع منظور از كيفيت زندگي فاصله بين انتظارات و تجربيات افراد از آن مي‌باشد (نصيري، مختاري، مشاف،2003). كيفيت زندگي يك مفهوم ذهني و چند بعدي است كه در سال هاي اخير مورد توجه محققان و دانشمندان علوم انساني قرارگرفته است. دراواسط قرن بيستم، با توسعه ي اقتصادي اجتماعي فرهنگيكشورها و پيشرفت علوم و تكنولوژي، انسانها تدريجاً از رفاه بالاتر برخوردار شدند و خواستار كيفيت زندگي بيشتر شدند. به همين دليل كيفيت زندگي در قرن بيستم مورد توجه زيادي قرار گرفته است )رباني خراساني و كياپور، 1386). كيفيت زندگي ارزيابي مثبت و منفي فرد از خصوصيات زندگي و نيز ميزان رضايت كلي فرد از زندگي خود تعريف شده است (سينتيا، هايندز15،1998). ايسنك16 (1998) معتقد است كه اين مفهوم ديدگاه فرد را درباره تفاوت درك شده، بين آنچه بايد باشد و آنچه هست نشان ميدهد. سه بعد مهم اين مفهوم شامل نظر فرد درباره سلامت كلي خود، رضايت از ابعاد جسمي، رواني، اجتماعي، اقتصادي زندگي و نيز زيرمجموعههاي اين ابعاد است (گرانت و ريورا 17،1998). كيفيت زندگي در حقيقت چكيده اي است از كل اهداف مراقبت هاي بهداشتي كه ميزان تأثير سلامتي بر زندگي فرد را ارزيابي ميكند (گوت و هنكليف18،2003).
با توجه به جوان بودن جمعيت ايران، حجم وسيعي از مسائل، دشواريها و چالشهاي جامعه به مسائل نوجوانان و جوانان اختصاص يافته و مسأله سلامت اجتماعي و رواني آنان، از اولويت هاي اصلي كشور محسوب مي‌شود. در سال هاي اخير شيوع رفتارهاي پرخطر در بين نوجوانان و جوانان در ايران به يك مسأله اجنماعي تبديل شده است و نگراني هاي عميقي را در سطوح مختلف مديريتي، دانشگاهي و عمومي جامعه به وجود آورده است. (محمدي، محمد، فراهاني، عليخواني، زارعي، تهراني و همکاران، 2006) رفتارهاي پرخطر عبارتند از رفتارهايي كه اثرات نامطلوبي بر رشد همه جانبه و سلامتي افراد دارد كه مي‌تواند مانع موفقيت‌ها و رشد گردد، اين رفتارها مي‌توانند منجر به صدمات فيزيكي شده و يا رفتارهايي كه اثرات منفي فزاينده (مانند سوءمصرف مواد) دارند را شامل گردد. رفتارهاي پرخطر ميتواند با ايجاد وقفه در رشد يا ايجاد مانع براي تجربيات شاخص گروه همسالان، اثرات نامطلوبي روي افراد برجا گذارد (گازمن19،2007). مفهوم گسترده رفتار پرخطر، سلسله اي از رفتارها را در بر ميگيرد كه نه تنها براي فرد درگير در اين رفتار و افراد مهم زندگي وي زيان هاي جدي به بار ميآورد، بلكه باعث صدمه غيرعمدي به افراد بي گناه ديگر نيز مي‌شود. رايج ترين رفتارهاي پرخطر عبارتند از: مصرف زياد مشروبات، سوءمصرف مواد، آميزش جنسي ناايمن (بوير20،2006)، خشونت (حيدري، شوهي زاده، كبيري، فرخ شاد،1390). زنان به ميزان زيادي تحت تأثير رفتارهاي پرخطر هستند. بسياري از اين رفتارها مانند سيگاركشيدن، مصرف دارو و خشونت در مردان هم وجود دارد، اما اثر آن روي زنان بيشتر است، زيرا در معرض خطر بيشتري قرار دارند و اين رفتارها پيامدهاي خاص را روي سلامتي و بهداشت آنان بجا ميگذارند ( ساريجيني، رايان، لي و پترسن21،1999). و رفتارهاي پرخطري از جمله مصرف زياد الكل، مصرف غيرقانوني دارو و رفتار جنسي ناايمن مي‌تواند به ميزان بالاي بيماري و مرگ و مير در ميان دانشآموزان منجر شود (ويلسون، جورف22،1995) مطالعات نشان داده اند كه اغلب رفتارهاي پرخطر از جمله مصرف سيگار، الكل، مواد و رفتارهاي جنسي ناايمن در سنين قبل از 18 سالگي آغاز مي‌شوند (مرعشيان، 1390). با عنايت به صدمات و خسارات جبران ناپذيري كه هريك از رفتارهاي پرخطر به دنبال دارند و از آنجايي كه اقدامات تغيير رفتار در سطح فردي و اجتماعي طولاني مدت و پرهزينه است، به نظر مي‌رسد پيشگيري بهترين رويكرد براي كاهش رفتارهاي تهديدكننده سلامت در سطح جامعه مي‌باشد. امروزه يكي از مسائلي كه بيش تر به آن توجه مي‌شود، انتقال از ديدگاه هاي خطرنگر به سمت ديدگاه هاي تاب آوري است، يعني به جاي تكيه بر عوامل خطر و سعي در تدارك اقدامات لازم با زير نظر گرفتن افرادپرخطر با تكيه بر عوامل تاب آوري بتوان توان مقابله با مشكلات را در جمعيت پرخطر بالا برد (خداجوادي، آقابخشي، رفيعي، عسگري، بيان معيار و عبدي زرين، 1390) .با توجه به اهميت قشر دانش آموزان و كيفيت زندگي آنها و شيوع رفتارهاي پرخطر در ميان آنها و صدمات و خسارات جبران ناپذير رفتارهاي پرخطر و بالا بودن هزينه هاي زماني و مالي اقدامات تغيير رفتار در سطح فردي و اجتماعي در اين پژوهش سعي مي‌شود با آموزش مولفه هاي تاب آوري كيفيت زندگي دانش آموزان را بهبود بخشيده و رفتارهاي پرخطر را در ميان اين قشر كاهش دهيم.
3-1 اهميت و ضرورت پژوهش
نوجواني دوره نسبتاً کوتاه و گذرا در فرايند زندگي انسان است. اين دوره براي بسياري از نوجوانان اغلب تجربه‌اي فشارزا همراه با سازگاري مجدد است. نوجواني، به لحاظ تغييرات زيستي- اجتماعي همراه با بلوغ، تغييرات از مدرسه ابتدايي به مدرسه متوسطه و از مدرسه به آموزش‌هاي بعدي و محيط شغلي، نگراني راجع به تعلق و همراهي با فشار همتايان و روابط خانوادگي که اغلب در پس اين انتقالات است، دوره‌اي فشارزا مي‌باشد (استينبرگ23،1993). دور? نوجواني، همچنين زمان مسئوليت‌هاي جديد، تغيير الگوهاي کنترل بر انتخاب‌هاي شخصي و تغيير شبکه‌هاي ارتباطي نوجوان است. بنابراين اين احتمال وجود دارد که کيفيت زندگي ذهني با سن نوجواني کاهش يابد، زيرا نوجوانان سنين بالاتر، در سال‌هاي آخر مقطع دبيرستان با فشارهاي بيشتر کار مدرسه‌اي يا با عدم امنيت شغلي و شروع يک حرفه مواجه مي‌شوند. به عنوان شاهدي بر اين مدعا، بيش از هر دور? سني ديگر، خلق افسرده، يک نابهنجاري کليدي در سي

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد مصالح مرسله، قتل عمد، امام صادق Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد دفاع مشروع، امام صادق، امر به معروف