مزیت رقابتی، منابع سازمان، تحقیق و توسعه

دانلود پایان نامه ارشد

یا توانمندیهایی است که همواره شرکت را به نشان دادن عملکردی بهتر از رقبا قادر میسازد (Bourgeois et al, 1999).
مزیت رقابتی عامل یا ترکیبی از عواملی است که در یک محیط رقابتی سازمان را بسیار موفقتر از سایر سازمانها مینماید و رقبا نمیتوانند براحتی از آنها تقلید کنند (Feurer & Chaharbaghi, 1996).
همانگونه که از این دو تعریف برمیآید و نیز به هر تعریف دیگری از مزیت رقابتی که بنگریم، به این وجوه مشترک در بین آنها برمیخوریم که برای دستیابی به مزیت رقابتی، یک بنگاه هم باید به موقعیت خارجی خود نیز توجه کند (Porter & Miller, 1985) و هم توانمندی های داخلی را مورد توجه قرار دهد (Barney & Griffin, 2002).
با توجه به این که مفهوم مزیت رقابتی برخاسته از مفاهیم مدیریت استراتژیک میباشد، میتوان گفت که مزیت رقابتی حاصل فرآیندی پویا و مستمر است که با در نظر داشتن موقعیت خارجی و داخلی سازمان، از منابع سازمان نشات میگیرد و بواسطه توانایی بکارگیری درست این منابع، قابلیتهایی را بوجود میآیند که بهرهگیری از این قابلیتها، مزیتهای رقابتی را برای بنگاه به ارمغان میآورند (Bourgeos et al, 1991).
طی دهههای گذشته از سوی صاحبنظران مدیریت دیدگاهها و نظریات مختلفی نیز در زمینه توضیح مزیت رقابتی و چگونگی کسب آن در سطح بنگاه مطرح شده است. بطور کلی دیدگاههای کلی در این زمینه را میتوان به دو دسته برونگرا و درونگرا تقسیم نمود:
برخی از صاحبنظران، منابع و قابلیتهای خاص شرکت را مبنای تدوین استراتژی سازمان دانسته و معتقدند که سازمان میتواند با تدوین استراتژی مبتنی بر شایستگیهای محوری خود از فرصتهای محیط خارجی، استفاده لازم را ببرد. آنان معتقدند که مدیران میبایست پیش از تدوین استراتژی، به شناخت نقاط قوت و ضعف سازمان پرداخته و استراتژیهای شرکت را بر اساس نقاط قوت و کاهش یا برطرف نمودن نقاط ضعف سازمان تدوین کنند. بدین ترتیب خواهند توانست برای سازمان خود مزیت رقابتی ایجاد کنند (Miller, 1998).
برخی صاحبنظران نیز بر این باورند که تفاوت در عملکرد شرکتها در طول زمان، بیشتر از طریق منابع و قابلیتهای خاص آنها قابل توجیه است (مهرگان، اصغری زاده و صفری ،1387). این دیدگاه که به مکتب مبتنی بر منابع مشهور است، سازمان را مجموعهای از منابع خاص و قابلیتهایی میداند که زیربنای ایجاد و تدوین استراتژی بوده و منبع اصلی بازدهی سازمانی میباشد. در این دیدگاه فرض بر آن است که اگر سازمان بتواند منابع مشهود و نامشهود را با تواناییهای خود ترکیب نماید، میتواند به شایستگیهایی دست یابد که تضمینکننده مزیت رقابتی شرکت در محیط رقابتی خواهد بود (Desavbo et al, 2007).

در این مکتب اعتقاد بر آن است که سازمانها جهت کسب مزیت رقابتی، میبایست بر تواناییها و شایستگیهای محوری خود تمرکز نماید.
از دیگر مفروضات این دیدگاه آن است که منابع سازمان سیال نبوده و تحرک کمی دارند. لذا تفاوت در منابع میتواند مبنایی برای مزیت رقابتی سازمانها باشد (Miller, 1998).
2-2-3- انواع مزیت رقابتی
با توجه به مبانی نظری موضوع و پویایی‌های واقعی و عینی رقابت می‌توان مزیت رقابتی را به پنج نوع کلی زیر تقسیم‌بندی کرد.
الف ـ مزیت موقعیتی در مقابل مزیت جنبشی (پویا)
ب ـ مزیت متجانس در مقابل مزیت نامتناجس
ج ـ مزیت مشهود در مقابل مزیت نامشهود
د ـ مزیت ساده در مقابل مزیت مرکب
هـ ـ مزیت موقتی در مقابل مزیت پایدار
در ادامه هرکدام انواع مزیت‌ها به اجمال تشریح می‌گردد:
الف ـ مزیت موقعیتی در مقابل جنبشی (پویا)
مزیت‌های موقعیتی از ویژگی‌ها و موجودی‌های شرکت ایجاد می شوند که عوامل ایجاد کننده این نوع مزیت‌ها معمولا ایستا بوده و براساس مالکیت منابع و دارائی‌ها و یا براساس دسترسی هستند. چند مثال از مزیت رقابتی موقعیتی عبارتند از: مزیت رقابتی براساس موهبت‌ها (نظیر استعدادهای مدیریتی، کارکنان ماهر و متخصص و فرهنگ سازمانی برتر) (Barney, 1991)، مزیت رقابتی براساس اندازه (نظیر قدرت بازار، صرفه‌جویی حاصل از مقیاس و صرفه‌جویی حاصل از تجربه (Ghemwat, 1986)، مزیت رقابتی براساس دسترسی (نظیر رابطه خوب با همکاران، رابطه مناسب با تکمیل‌کننده‌ها، کنترل بهتر شبکه عرضه و دسترسی مطلوب به شبکه توزیع و داشتن استاندارد فنی صنعت مانند اینتل در پی.سی71 می‌شوند.
مزیت‌های رقابتی جنبشی (پویا)، اساس کارآئی و اثربخشی شرکت‌ها در بازار هستند. زیرا این نوع مزایا باعث می شوند که شرکت‌ها فعالیت‌های کسب و کار خود را کارآتر و اثربخش‌تر از رقبا انجام دهند که معمولاً بر مبنای دانش و قابلیت‌های سازمان استوار است. چند نمونه از این نوع مزیت در چند شرکت به شرح زیر است:
توانایی برتر سونی در کوچک‌سازی باعث تقویت رهبری شرکت در بازارجهانی رایانه‌های شخصی و قابل حمل می‌شود، یا توانائی تولید انعطاف‌پذیر تویوتا باعث پاسخ‌گوئی سریع‌تر شرکت به تغییرات بازار و انتظارات جدید نسبت به رقبا است و یا در کسب و کار و کار کارت‌های اعتباری ام.بی.ان.آ72 آمریکا قادر به شناسائی سریع و ارائه خدمت مطلوب به گروه بزرگی از مشتریانی است که درآمد زیاد دارند.
مزیت‌های رقابتی جنبشی (پویا) را می‌توان در چهارطبقه کلی زیر طبقه‌بندی کرد:
1ـ قابلیت‌های کارآفرینی: این نوع قابلیت‌ها بیانگر توانائی شرکت در شناسائی و جذب مشتریان با ارزش و بهره‌برداری از فرصت‌های موجود بازار و ایجاد فرصت‌های جدید هستند.
2 ـ قابلیت‌های فنی: باعث توسعه و ارتقای خلاقیت، کارآیی، انعطاف پذیری، سرعت یا کیفیت فرآیندهای شرکت و نیز بهبد کیفیت محصولات شرکت می‌شوند.
3ـ قابلیت‌های سازمانی: این نوع قابلیت‌ها شامل ویژگی‌های ساختاری و فرهنگی سازمان است که برای تحرک پویایی کارکنان، یادگیری سریعتر سازمانی و تسهیل تغییرات ضروری و لازم هستند.
4ـ قابلیت‌های استراتژیک:‌ این نوع قابلیت‌ها برای ایجاد، انسجام بخشی و هماهنگی‌های کارآمد و مؤثر دانش و شایستگی‌های گوناگون شرکت و نیز ساختاردهی مجدد و ایجاد تحرک و نقل و انتقال مؤثر آنها به موازات تغییرات و پویائی‌های محیطی و فرصت‌های فراروی، ضرورت دارند.
بدیهی است که بین مزیت‌های موقعیتی و مزیت‌های پویا تعامل وجود دارد. بدین معنی که آنها بر همدیگر تأثیر گذاشته و از یکدیگر ناشی می‌شوند. در واقع، مزیت‌های پویا می‌توانند مزیت‌های موقعیتی را تقویت کنند و به موازات ارتقاء موقعیت سازمان و شاخص‌های موقعیتی و به کارگیری ساز و کار مدیریتی کارآمد، معیارهای مزیت‌های پویا نیز ارتقاء می‌یابند. برای مثال، قابلیت‌های تحقیق و توسعه کانن73، در تحکیم موقعیت مسلط و شهرت جهانی شرکت در کسب و کارهای اتوماسیون اداری بسیار مؤثر بوده است. ضمن اینکه ادامه این وضعیت توسعه قابلیت‌های تحقیق و توسعه شرکت را می‌تواند به دنبال داشته باشد.
ب ـ مزیت متجانس در مقابل نامتجانس
مزیت‌های موقعیتی و مزیت‌های پویا می‌توانند متجانس و یا غیرمتجانس باشند. وقتي كه شركت و رقبايش اساساً با استفاده از قابليت‌هاي متجانس و مشابه با يكديگر رقابت مي‌كنند، مزيت رقابتي از انجام فعاليت‌هاي مشابه به صورت بهتر حاصل مي‌شود. به بيان ديگر وقتي مزيت رقابتي شركت‌ها از منابع و روش‌هاي مشابهي حاصل مي‌شود. شركت‌هائي به مزيت رقابتي با دوام دست خواهند يافت كه به صورت كارآتر و اثربخش‌تر منابع را به كار گرفته و روش‌ها را اجرا كنند.
در نقطه مقابل مزيت متجانس، مزيت نامتجانش قرار دارد. در اين نوع مزيت «متفاوت بودن»، نقش تعيين‌كننده دارد. شركت‌هائي كه محور مزيت رقابتي را خود را انجام متفاوت امور قرارداده اند، اين كار را از طريق ايجاد تمايز در فرهنگ سازماني، فرآيندها و سيستم‌هاي سازماني، ساختار سازماني، شيوه‌هاي متفاوت هماهنگي و همكاري، روش‌هاي متفاوت بازاريابي و استراتژي متفاوت تعقيب مي‌كنند. براي مثال، در كسب و كار دستگاه‌هاي تكثير كانن نسبت به زيراكس داراي مزيت رقابتي است، اما اين مزيت رقابتي ناشي از انجام بهتر آنچه كه به صورت سنتي توسط زيراكس انجام مي‌شود نيست، بلكه كانن از طريق دژ مستحكم فروش و نيروهاي صف به مزيت رقابتي زيراكس پيش‌دستي كرد، ضمن اينكه فرآيند نوآوري جديد به اين شركت اجازه توليد دستگاه‌هاي كپي با هزينه پائين و كيفيت بالا را مي‌دهد.
ديدگاه مزيت رقابتي بر مبناي منابع و قابليت‌ها بر اهميت مزيت‌هاي نامتجانس تأكيد دارد. وقتي منابع و قابليت‌هاي شركت منحصر به فرد، خاص و مشكل براي تقليد باشد، در آن صورت مزيت رقابتي ايجاد مي‌شود. به عنوان مثال، مي‌توان به فرهنگ سازماني (كه در حوزه سرمايه ساختاري قابل بحث است) به عنوان مفروضات و اعتقادات اساسي مشترك بين كليه كاركنان سازمان شامل مديران و نيروهاي صف و ستاد اشاره كرد كه مي‌تواند منبع مزيت رقابتي نامتجانس باشد.
ج ـ مزيت مشهود در مقابل نامشهود
مزيت رقابتي مشهود، آن نوع مزيتي است كه منشاء آن منابع مشهود بوده كه به صورت داده فيزيكي مانند ماشين‌آلات، تجهيزات و .. مي‌توان آن را مشاهده كرد. مزاياي مشهود معمولاً ناشي از تعهد شركت به مقدار زياد منابع در عرصه‌هاي خاص است كه به راحتي قابل تغيير نيست كه از آن جمله مي‌توان به سرمايه‌گذاري سنگين در ماشين‌آلات اشاره كرد. (اين نوع مزيت نمي‌تواند در قلمرو سرمايه فكري سازمان مورد بحث قرار داده شود.) در مقابل مزيت نامشهود آن نوع مزيتي است كه امكان مشاهده آن در شكل فيزيكي به راحتي مقدور نيست، اين نوع مزيت‌ها معمولاً پشت عوامل مشخصي پنهان است اين نوع مزيت مي‌تواند ناشي از نام تجاري، شهرت، يادگيري و شيوه يادگيري و دانستن كاركنان، فرهنگ سازماني و … باشد. براي مثال، مزيت رقابتي تري‌ام74 ناشي از فرهنگ سازماني مبتني بر نوآوري بازار محور آن است كه آن شركت را قادر مي‌سازد كه در هر سال بخش قابل ملاحظه‌اي از فروش خود را از محل محصولات نوآور به دست آورد. ضمن اينكه سياست شركت مبني بر اينكه مهندسان بتوانند 15 درصد وقت اداري خود را روي پروژه‌‌هاي خود صرف كنند تا حدود زيادي به نوآوري محصولات شركت كمك كرده است. به طور كلي مي‌توان گفت كه هر قدر مزيت رقابتي، نامشهود باشد امكان تقليد آن مشكل تر و زمان برتر خواهد بود. ضمن اينكه، جابه‌جايي و جذب مزيت نامشهود بسيار مشكل‌تر و زمان برتر خواهد بود. ضمن اينكه، جابه‌جايي و جذب مزيت نامشهود بسيار مشكل‌تر از مزيت مشهود است (Barney, 1991). در واقع مزيت‌هاي مشهود از منابع فيزيكي و قابل مشاهده سازمان ناشي مي‌شوند، در حاليكه مزيت‌هاي نامشهود از قابليت‌هاي سازمان منتج مي‌گردند كه ناشي از شيوه‌هاي برنامه‌ريزي، سبك‌هاي مديريتي، فرآيندها، ساختار و سيستم‌هاي سازماني، مكانيزم‌هاي يادگيري، روش‌هاي هماهنگي و نيز كارهاي تيمي (كه در حوزه سرمايه ساختاري قابل بحث هستند) است. به همين علت تقليدپذيري آن، مشكل خواهد بود (الماسی و همکاران، 1389).
د ـ مزيت ساده در مقابل مركب
مزيت رقابتي از حيث عملكرد مي‌تواند به تنهايي يا به صورت تركيبي و تعاملي از مزيت‌هاي مختلف عمل كند، كه در حالت اول مزيت رقابتي از نوع ساده و در حالت دوم از نوع تركيبي يا مركب است. بديهي است كه مزيت تركيبي از حيث رتبه نسبت به مزيت ساده جايگاه بالاتر و تعيين‌كننده تري دارد. براي مثال، در كسب و كار و ارتباطات، مالكيت اي‌تي‌ اند تي به شبكه وسيعي از خطوط كابلي و فيبر نوري اين امكان را براي شركت فراهم مي‌آورد كه خدمات تلفني مسافت‌هاي طولاني را به صورت اثر بخش مورد پشتيباني قرار دهد. اين مزيت كه از نوع ساده است، مستقيماً به عملكرد رقابتي شركت كمك مي‌كند. ضمن اينكه، مزيت‌هاي ساده وقتي كه در ابتدا از مالكيت يا منابع بر مبناي دسترسي ناشي مي‌شوند، معمولاً از نوع مزيت‌هاي موقعيتي هستند. چند نمونه از اين نوع مزيت‌ها عبارتند از موقعيت محلي، دارائي‌هاي منحصر به فرد فيزيكي، دارائي‌هاي فكري، قراردادهاي همكاري (كه اين دو در حوزه سرمايه ساختاري قابل بحث هستند) و توان بالاي نقدينگي.
در مقابل،‌ ملاحظه می‌شود که در صنعت نوشیدی عملکرد عالی کوکا کولا تا حدود

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد مسجد الحرام، حقوق بشر Next Entries پایان نامه رایگان درمورد اخلاقي، ، انساني