مدل کسب و کار

دانلود پایان نامه ارشد

رقابتي با توجه به موضوعاتي مانند CSR، ذينفعان و مدل کسب و کار مد نظر محقق بوده است، سعي شده است تا اين موضوعات به شکل مفصل تري ارائه شوند و همچنين از منظر مزيت رقابتي نيز مطالبي در خصوص آنان ارائه شده است. پس از بحث مزيت رقابتي، ادبيات مربوط به مسئوليت اجتماعي سازمان و همچنين رويکرد ها و نگرش هايي که در اين خصوص وجود دارد مانند مسئوليت اجتماعي سازمان و عملکرد مالي و مسئوليت اجتماعي سازمان و تئوري مبتني بر منابع مطرح شده است. با توجه به اينکه مبحث مسئوليت اجتماعي سازمان ارتباط بسيار نزديکي با تئوري ذينفعان دارد و در واقع بر اساس نظر برخي از محققان مسئوليت اصلي سازمان برآورده نمودن انتظارات منطقي و بر حق ذينفعان و خلق ارزش براي آنان مي باشد، لازم بود تا حتما اين موضوع کامل و دقيق مورد بررسي قرار گيرد تا شناخت لازم در اين خصوص براي محقق فراهم گردد. بررسي ويژگي هاي ذينفعان، ارتباط ذينفعان و سازمان و همچنين علاقمندي ها، مشارکت، انتظارات و ارزش هاي ذينفعان نيز از مباحثي است که محقق به آنها پرداخته است. اما يکي از مطالب بسيار مهم و اساسي اين تحقيق مدل کسب و کار مي باشد که مي بايست شناخت و نگرش مشخصي از آن وجود مي داشت تا محقق قادر به طراحي مدل مفهومي اين تحقيق مي شد. به همين منظور پس از ارائه ي تعاريف و چارچوب هاي مختلف بر اساس نگرش هاي مختلف محققان و پژوهشگران و همچنين بررسي اجزاي مدل کسب و کار، محقق به بررسي مفاهيم اجزاي مدل کسب و کار در ادبيات مدل کسب و کار و مسئوليت اجتماعي سازمان پرداخته تا به ديدگاه و بينش لازم براي اين تحقيق دست يابد. زماني که ديد کافي براي بررسي موضوع ايجاد گشت، لازم بود تا محقق به بررسي تحقيقات پيشين در اين خصوص بپردازد تا علاوه بر بهره مندي از آنان از ارائه ي رويکرد هايي که قبلا به اين موضوع وجود داشته خودداري نموده و از زاويه ي ديد ديگري و با رويکرد و تفکر اختصاصي موضوع تحقيق را بررسي نموده و مدل جديدي ارائه دهد.
2-2) مزيت رقابتي
در طي دو دهه ي گذشته جهاني شدن، رنسانس کاپيتاليسم، کاهش قدرت کنترلي دولت ها و خصوصي سازي و همچنين موج گسترده ي نوآوري هاي تکنولوژيکي منجر به تغيير ساختارهاي کسب و کار و صنعت شده و در نتيجه ي اين تغييرات يک دوره ي جديد رقابتي يا فوق رقابتي سريع در حال شکل گيري مي باشد .[34, p. 5]محققان و پژوهشگران مختلف با بررسي اين تغييرات و شرايط جديد ايجاد شده به طرح تئوري هاي مختلف در حوزه ي مزيت رقابتي پرداخته و مي پردازند تا راهگشاي چالش هاي پيش روي سازمان ها باشند. با توجه به اين که مبحث مزيت رقابتي در حوزه ي مديريت استراتژيک مطرح مي باشد اغلب اين تئوري ها به انتخاب استراتژي هاي رقابتي مي پردازند و حتي برخي محققان مانند بارني و هسترلي35 استراتژي هاي سازمان را به عنوان تئوري سازمان درباره ي چگونگي رسيدن به مزيت رقابتي تعريف مي کنند و بيان مي کنند که “از آنجائيکه پيش بيني اين که رقابت در يک صنعت چگونه رشد مي کند بسيار مشکل است، انتخاب استراتژي صحيح توسط يک سازمان به سختي ممکن مي شود و اين باعث مي شود که استراتژي سازمان تقريبا هميشه يک تئوري باشد” [35]. اين بدان معني است که نمي توان استراتژي هايي تعيين نمود که به طور ثابت و پايدار از آنها استفاده کرد و هميشه منتظر نتايج مورد نظر ماند بلکه با توجه به تغييرات لحظه اي دنياي امروز پويايي و همگام شدن با تغييرات ضروري است.
بارني و هسترلي مزيت رقابتي را بخشي از فرآيند مديريت استراتژيک مي دانند و بر اساس نظر آنان اين فرآيند (شکل 2-1) از ماموريت سازمان آغاز شده و با دستيابي به مزيت رقابتي پايان مي پذيرد.

شکل 2-1: فرآيند مديريت استراتژيک بارني و هسترلي
منبع: [35]

سازمان ها بدون تعريف ماموريت نمي توانند اهداف خود را مشخص نمايند و يا به عبارت ديگر اهداف هر سازماني نشأت گرفته از ماموريت و فلسفه ي وجودي آن سازمان مي باشد. براي دستيابي به اهداف نيز سازمان نيازمند بررسي و ارزيابي محيط داخل و خارجي خود مي باشد و تا زماني که شناخت کامل و صحيح حاصل نگردد انتخاب جهت استراتژي ميسر نخواهد شد. با طي يک فرآيند صحيح از تعريف ماموريت تا انتخاب استراتژي ها و سپس اجراي آن استراتژي ها دستيابي به مزيت رقابتي امکان پذير خواهد شد.
براي درک بهتر مفهوم مزيت رقابتي تعاريفي از نويسندگان مختلف ارائه مي گردد، بديهي است هرچه تعريف ارائه شده از جامعيت بيشتري برخوردار بوده و معتبر تر باشد درک مناسب تري از موضوع حاصل خواهد شد. رايج ترين تعريف مزيت رقابتي در حوزه ي استراتژي رقابت و در چارچوب خلق ارزش، هر آن چه موجب شود درآمد بيش از هزينه افزايش يابد، تجلي پيدا مي کند [29]. همچنين “مزيت رقابتي توانايي شرکت ها در جذب نظر مشتريان نسبت به رقبا، با تکيه بر قابليت ها و ظرفيت هاي سازماني است” [30, p. 126] و در نهايت “مزيت رقابتي ارزش هاي قابل ارائه شرکت براي مشتريان است به نحوي که اين ارزش ها از هزينه هاي مشتري بالاتر باشد” [31, p. 139].
مبحث استراتژي در طول 25 سال گذشته به طول قابل توجهي توسعه يافته و رويکرد هاي مختلفي مانند تئوري سازمان صنعتي، رويکرد مبتني بر منابع، قابليت هاي پويا و تئوري بازي ها مطرح شده و اين تئوري ها به محققان و مديران کمک مي کنند تا درک بهتري از پويايي رقابتي داشته و به توسعه ي استراتژي هاي سازماني و رقابتي بپردازند [36].
جهت رسيدن به يک رويکرد موثر و متناسب با اهداف اين پژوهش در ادامه برخي از تئوري هاي مطرح شده در حوزه ي مزيت رقابتي مانند تئوري سازمان صنعتي36، مدل پنج نيروي رقابتي پورتر ، و تئوري مبتني بر منابع مورد بررسي قرار خواهند گرفت.

2-2-1) تئوري سازمان صنعتي
تئـوري سازمان صنعتي توسط محققـان حوزه ي مديريت استراتژيک و با تاکيد بر تاثيـر برجسته ي ساختـار صنعت روي عملکـرد سازمان توسعه يافت [37, 38,39,31]. اين تئوري يک مدل سيستماتيک براي بررسي سطوح رقابتي صنعت ارائه داده و يک رويکرد روش شناختي جديد براي تحقيق در حوزه مديريت استراتژيک محسوب مي شود [40]. در تئوري سازمان صنعتي، يک شرکت به عنوان مجموعه اي از فعاليت هاي استراتژيک در نظر گرفته مي شود که هدف اش سازگاري با محيط هاي صنعت از طريق جستجوي موقعيت جذاب در بازار مي باشد [41, p. 907]. مزيت رقابتي که از اين موقعيت جذاب حاصل مي شود بوسيله ي چگونگي مواجهه شرکت با نيروهاي رقابتي خارجي تعيين مي شود.[42] يکي از پارادايم هاي مهم در تئوري سازمان صنعتي را مي توان مدل پنج نيروي رقابتي پورتر دانست که در ادامه مورد بحث قرار خواهد گرفت.

2-2-2) مدل پنج نيروي رقابتي پورتر
مدل رقابتي پورتر به عنوان يک چارچوب تحليلي براي طبقه بندي و ارزيابي شدت رقابت و سطح سود آوري در يک صنعت شناخته مي شود و همچنين به شرکت ها کمک مي کند تا راه هاي مقابله با نيروهاي رقابتي را بيابند و يا بر اين نيروهاي رقابتي تاثير گذار باشند [31].
اجزاي مدل رقابتي پورتر عبارتند از:
رقباي صنعت، تازه واردها، تامين کنندگان، خريداران و کالاهاي جايگزين
مدل پورتر در شکل 2-2 قابل مشاهده است.

شکل 2-2: مدل پنج نيروي رقابتي پورتر
منبع: [31]

همان طور که در شکل 2-2 ديده مي شود مدل رقابتي پورتر شامل اجزايي است که عبارتند از:
– تهديد تازه واردها: شدت تهديد تازه واردها به صنعت به موانع و عکس العمل رقباي موجود بستگي دارد. موارد اصلي که مي توانند مانع ورود شوند عبارتند از: صرفه جويي هاي حاصل از مقياس، تمايز محصول، سرمايه مورد نياز، هزينه هاي تعويض، دسترسي به کانال هاي توزيع، اشکالات هزينه، هويت برند، سياست هاي دولتي و ارتباطات مورد انتظار [31].
– تهديد کالاهاي جانشين: همه ي شرکت ها در هر صنعتي با کالاهاي جايگزين صنايع ديگر رقابت مي کنند و کالاهاي جانشيني که بيشترين توجه را بايد به خود جلب کنند آنهايي هستند که الف) از نظر قيمتي مي توانند با کالاهاي صنعت ما رقابت کنند و ب) بوسيله ي صنايع با سود بالا توليد مي شوند [31].
– قدرت چانه زني خريداران: رقابت خريداران با صنعت از طريق قدرت در کاهش قيمت، درخواست افزايش کيفيت خدمات و رقابت با يکديگر که براي صنعت هزينه بر است انجام مي پذيرد. يک خريدار مي تواند به قدرت دست يابد اگر الف) خريداران بر خريد در يک صنعت خاص تمرکز کنند، ب) خريداران حجم بالايي از کالاهاي وابسته به فروش فروشنده خريداري نمايند، ج) خريداران با هزينه هاي تعويض پاييني مواجه باشند، د) خريداران تهديد به ائتلاف رو به عقب نمايند، ه) خريداران همه ي اطلاعات مورد نياز را داشته باشند و و) خريداران کالاهايي را خريداري نمايند که داراي استانداردهاي خاصي بوده و هيچ تمايزي نداشته باشند [31].
– قدرت چانه زني تامين کنندگان: تامين کنندگان مي توانند قدرت چانه زني خود را با تهديد به بالا بردن قيمت و يا کاهش کيفيت کالاها و خدماتي که عرضه مي کنند، بکار ببرند. يک تامين کننده مي تواند به قدرت دست يابد اگر: الف) نيروي کار يک تامين کننده باشد (کارکنان با مهارت بالاي کاري مي توانند چانه زني نموده و سود صنعت را تهديد کنند)، ب) کالاي تامين کننده يک ماده ي اوليه مهم براي کسب و کار خريدار محسوب شود، ج) کالاهاي گروه هاي تامين کنندگان متمايز باشند و يا هزينه هاي تعويض را بالا ببرند، و د) تامين کنندگان تهديد به ائتلاف رو به جلو نمايند [31].
– رقابت در صنعت: رقبا ممکن است از تاکتيک هايي مانند رقابت قيمتي، جنگ تبليغات، معرفي کالا و افزايش خدمات يا گارانتي به مشتريان براي حفظ موقعيت خود استفاده نمايند. عواملي که بر شدت رقابت تاثير گذارند عبارتند از: رشد کند صنعت، پيچيدگي اطلاعات، تنوع رقبا، شناخت بالاي برند، هزينه هاي ثابت يا انبار کالاي بالا، فقدان تمايز يا هزينه هاي تعويض، ظرفيت افزايش يافته در سودهاي بالا، سرمايه هاي استراتژيک بالا، و موانع موجود بالا [31].
مدل پنج نيروي رقابتي پورتر [31] براي کمک به تحليل تاثيرات وابسته به هر يک از پنج نيروي رقابتي طراحي شده است. هرچه قدرت تاثير گذاري نيرو يا نيروها بر رقابت و سود در صنعت بيشتر باشد، آن نيرو يا نيروها در فرمول بندي استراتژي ها نقش مهم تري خواهند داشت [31]. به طور مثال اگر کالاي صنعت ما جانشيني نداشته باشد اين بخش از نيروها از مدل حذف شده و فرمول بندي استراتژي ها نيز ساده تر خواهد بود. بنابراين طراحي استراتژي رقابتي شرکت بستگي به اين دارد که چگونه با محيط خارجي خود ارتباط برقرار کرده و قدرت هر يک از اين پنج نيرو براي تاثير گذاري چقدر است [31].

2-2-3) بحث و انتقاد در مورد مدل پنج نيروي رقابتي پورتر
گراندي37 [43]اين طور بحث مي کند که مدل رقابتي پورتر سهم برجسته اي در حوزه مديريت استراتژيک دارد اگر چه به طور گسترده اي در حالت کاربردي مورد استفاده قرار نمي گيرد. وي همچنين با مقايسه ي مدل پورتر و تحليل SWOT بيان مي کند که مدل پورتر ابزار کامل تري را براي بررسي محيط خارجي که سازمان با آن مواجه است براي مديران تامين مي کند. گراندي [43] پيشنهاد مي دهد که مدل رقابتي پورتر اگر شکسته شده و به بخش هاي کوچک تري تقسيم شود بيشتر مورد استفاده مديران قرار خواهد گرفت.
ويلن و هانگر38 [44] مدل پورتر را يک ابزار موثر براي درک جايگاه قدرت در يک صنعت بخصوص مي دانند. مک الوي و پنينگتون39 [45] اعتقاد دارند که اگر چه مدل رقابتي پورتر در حالت اوليه براي سازمان هاي بازرگاني طراحي شده است ولي براي درک سازمان هاي آموزشي غير انتفاعي نيز مفيد است و اين زماني است که مراکز آموزشي عالي مانند سازمان هاي چند محصولي عمل نموده و سبد فعاليت هاي آنان بوسيله تغيير هزينه هاي عوامل ورودي و تغيير حالت بازار براي هر گروه از محصولات تعيين شود.

2-2-4) تئوري مبتني بر منابع
اديت

پایان نامه
Previous Entries مدل کسب و کار، عملکرد سازمان، منابع سازمان Next Entries منابع سازمان، شهرت سازمان، عدم تقارن